Көз күтімі туралы ғылыми жоба бастауыш сыныпқа

тан облысының білім беру басқармасы

«Семей қаласының білім бөлімі» ММ

«№27 жалпы орта білім беретін мектебі»КММ

Тақырыбы: «Көз. Көз күтімі мен гигиенасы»

Секция: медицина,психология

Орындаған:

Жетекшісі: Байгалиева Зауре Сабешевна

Семей қаласы

2019 жыл

Аннотация

Зерттеудің мақсаты: Баланың жасына лайық жазу, оқу еңбектерінің,

теледидарды қарау ұзақтығын, компьютердін көзге зиян келтіретін,

әсіресе көзге күш түсіретін еңбектің түрлерін, олардың ұзақтығын

мұқият қадағалаған жөн.

Зерттеудің міндеті:

көзге зиян келтіретің аспаптарды зерттеу;

көз ауруларынын мәселесін аңыктау;

мектептегі оқушылардын көздерін бұзылу себебін зерттеу;

көзге пайдалы дәрумендер мен минералды заттарды зерттеу,

Гипотезасы: балаларға және үлкен кісілерге компьютердің ережелерін,

көру гигиенасының талаптарын, тағы басқа жаттығуларды жарнамалау.

Зерттеудің негізгі кезеңдері:

Бірінші кезен: Қажетті материалдар жинақталды

Екінші кезең: Материалдар қарастырылды, таңдалды

Үшінші кезен: Білікті мамандармен кездесті, сұхбат алыпды

Төртінші кезең: Офтальмология іс бөлмесінде практика өтілді,

дәрігермен бірге көздің көргіштіктін анықтау үшін, не істеу керегінін

үйренді.

Зерттеу объектісі: Көз. Көз аурулары

Практикалык маңызы: Бұл зерттеу жұмысы қазіргі заманда барлық

адамдарға, көздерің сақтау үшін, өте жақсы көмек береді.

Мақсаты

Осы ғылыми жобаның тақырыбын «Көз. Көз күтімі мен гигиенасы» деп алған мақсатым Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2016 – 2020 жылдарға арналған «Денсаулық» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру, сондай-ақ адам баласының көзі, құрылысы, күтімі мен гигиенасы туралы толық ақпарат беру және назар аудару болып табылады.

Көз адам өмірінде, адам ағзасында алар орны, маңызы орасан зор. Адам дүниенің ғажайыптылығы туралы түсініктің 90 %-ын көз арқылы қабылдайды.

Сондықтан да, көз шырақтың бағасын анықтау, қадыр қастерлеу, күту,гигиена сақтау, аурулардың алдын алу жолдары өмірімізде маңызды орын алатыны белгілі.

Ең басты мақсаты, көз ауруларынын алдын алу жолдарын көрсету және күнделікті оны практикада қолдану.

Ғылыми жобаны талдау барысында ұсынылған көз жаттығуларына көңіл аударуды жөн көремін

Мазмұны

I. Кіріспе--------------------------------------------------------3-бет

II. Негізгі бөлім:

2.1. Көз құрылысы-------------------------------------------4

2.2. Көз аурулары--------------------------------------------5

2.3. Көз ауруларының алдын алу жолдары-----------6

2.4. Көз гигиенасы--------------------------------------------7

2.5. Көзді компьютер әсерінен қорғау-------------------8-9

III. Қорытынды-----------------------------------------------10

Көз көруін жақсартарын жаттығулар------------------11-16

Кіріспе

«Көз - адам жанының айнасы»

Халық даналығы

Дүниедегі ең қымбат, ең асыл, ең аяулы затты аманат етіп қалдырғанда

«көзіңнің қарашығындай сақта» деп жатады емес пе. Бұдан қос шырақтың

бағасын, оның қадір-қасиетін бағамдау қиын емес. Адамның қос жанары -

табиғаттың бізге берген өлшеусіз сыйы. Ендеше, көздің адам ағзасында алар

орны орасан.

Адамзат үшін екі көздің орны бөлек. Біз қамшының сабындай мынау

жарық дүниенің бар қызығын көзбен ғана көріп, құлақпен естиміз. Ендеше,

екі жанарымыз-жанымыздың айнасы десек, артық айтқандық болмас.

Сондықтан да, өзімнің ғылыми жобамды көз, көз гигиенасы туралы, оның

күтімі және жалпы көз аурулары мен алдын алу жолдары туралы пайдалы

кеңес ұсынғанды жөн көрдім.

Негізгі бөлім

Көз - оптикалық жүйе. Жарық адамдардың айналадағы нәрелерді көруіне

мүмкіндік беретін энергияның бір түрі.

2.1. Көз құрылысы

Адам сыртқы ортада болып жатқан түрлі ақпаратардың 80-90%-дан астамын көзбен көріп біледі. Көру мүшесі көз алмасы мен қосымша мүшелерден тұрады. Көз алмасы 3 түрлі қабықтан тұратын шар тәрізді мүше.

Сыртқы қабығы - қалың, тығыз, дәнекер ұлпасынан тұратын ақ қабық. Бұл қабық көз алмасының алдыңғы және артқы бөлінтерін қаптап тұрады. Ақ қабықтың алдыңғы жағы мөлдір әрі дөңес қасаң қабыққа айналады. Ақ қабық көз алмасына пішін береді, қасаң қабықша жарық сәулесін өткізеді.

Ортаңғы қабығы - кан тамырларына бай тамырлы қабық. Бұл қабықта қан тамырлары көп болғандықтан, көзді коректік заттармен қамтамасыз етеді. Тамырлы қабықтың алдыңғы жағы нұрлы (бояулары түрлі түсті) қабыққа айналған. Нұрлы қабықтың дәл ортасындағы тесік - қарашық деп аталады.Қарашық арқылы көздің ішіне жарық өтеді. Көз қарашығы бірде ұлғайып, бірде кішірейіп көзге жарықтың өтуін рееттейді. Жарық мол түссе, қарашық кішірейеді, аз түскенде ұлғаяды. Қарашықтың кішірейіп немесе ұлғаюы нұрлы қабықта болатын бұлшықет тырылып босаңсуына байланысты.

Мөлдір қабық пен нұрлы қабық арасында көздің алдыңғы. Қуысы орналасқан. Нұрлы қабық пен көз бұршағының арасында көздің артқы қуысы бар. Көз қуыстарындағы сұйықтық көздің ішкі қысымын реттейді.

Нұрлы қабық пигментке (бояғыш зат) бай. Пигменті аздау көз – көк немесе боз түсті. Қара көз бен қой көзде (қоңырқай) пигменттер жеткілікті болады. Пигментсіз болса, қызыл, тағы басқадай түсті болады. Қара пигментті жасушалар жарық сәулесін жақсы сіңіреді.

Қарашықтың артқы жағында пішіні екі жағы да дөңес линзаға ұқсаған мөлдір дене - көз бұршағы (хрусталик) жатады. Ол күн сәулесін торлы қабыққа шоғырландыра- ды (жинайды). Көз алмасының ішін мөлдір шыны тәрізді іркілдек дене толтырып тұрады.

Көздің ішкі қабығы - торлы қабықтың құрылысы күрделірек. Көз алмасының түп жағында шар тәрізді ақ дақ (соқыр дақ), оның жанында сары дақ болады. Торлы қабықта жарықты сезетін жасушалар өте тығыз орналасқан. Бұл жасушалардың пішіндері таяқша, колба тәрізді (химиялық ыдыс) болып келеді. Сары дақ колба тәрізді жасушалардың жиынтығынан түзілген, жарықты жақсы сезеді. Соқыр дақта жарықты сезетін жасушалар болмайды, жарық сәулесін қабылдамайды. Сондықтан оны соқыр дақ дейді, соқыр дақ - көру жүйкесінің көз алмасынан шығатын жері.

Таяқша тәрізді жасушалар арқылы адам түнде, ымырт жабылған кезде жақсы көреді. Колба тәрізді жасушалар тек жарық жақсы түскенде ғана тітіркеніп, заттың түсін ажыратады.

Жарық сәулесімен тітіркендіргенде жасушаларда козу пайда болады. Қозу көру жүйкесі арқылы ми қыртысының

шүйде бөлігіндегі көру орталығына беріледі. Сонымен, көз алмасы – ақ қабық, тамырлы қабық және торлы қабықтан тұрады.

Көздің қосымша (қорғаныш) мүшелеріне - қабақ, кірпік, көз алмасын

козгалтатын бұлшық еттер, жас бездері, қас жатады. Қабақ пен кірпік -көзді шаң-тозаңнан, жарқыраған жарықтан қорғайды. Бұлшықеттер – көз алмасын жоғары, төмен, ішке, сыртқа қарай қозғалтады. Жас бездері сыртқы секреция бездеріне жатады. Жас бездері ұдайы жас бөледі. Жас – көзді ылғалдап, жылытады. Көзге түскен бөгде заттар жаспен бірге сыртқа шығарылады. Жас зиянды микробтарды жояды. Қас - аққан терді көздің ішіне жібермей ұстап, қорғап қалады.

2.2. Көз аурулары

Көз ауруы - күрделі науқастардың бірі. Адам дүниенің ғажайыптылығы туралы түсініктің 90 %-н көз арқылы қабылдайды.

Көз аурулары: миопия - жақыннан көргіштік - жарық аз түскен жерде

оқу, жатып оқу, көлік жүріп келе жатқанда оқудан пайда болады; гиперметропия - алыстан көргіштік; астенопия - көздің шаршауы; коньюктивит - көздің кілегейлі қабығының қабынуы: дальтонизм – бір заттың түсін айыра алмайтын ауру; катаракт - көз бұршағының бұлыңғырлануы. Адам көретін затын айқын көре алмайды, терезе әйнегін тұз басқанда сырттағы зат айқын көрінбейді, бұл да сол сияқты. Катарактыны жазу үшін ультрадыбыспен көз бұршағын алып тастайды, оның орнын пластикалы линзамен ауыстырады; глаукома -ұрлы қабықша мен қасақ

қабықшаның арасындағы сұйықтықтың көлемі ұлғаяды да, көз ішінің қысымын арттырып ауыртады. Емдемесе соқыр болып қалады.

2.3. Көз ауруларының алдын алу жолдары

Көзді күту үшін алдымен оның тазалығына мән беру керек. Жұмыс істегенде жақсы жарықтанған бөлмеде отырып, арқа мен басты түзу ұстаған дұрыс.

Теледидарды қараңғыда қарауға болмайды. Ол көзге зиян!

Көз аурулары тұқым қуалауы немесе сыртқы ортаның жағымсыз әсері

нәтижесінде жүре пайда болуы мүмкін. Мәселен, құрамында канцерогендердің жоғары мөлшері бар тағамды және басқа да зиянды заттарды қабылдағанда көз ауруы пайда болады.

Ол көз үшін ең пайдалы көкөністерге қырыққабат және жүгері жатады. Олардың құрамында дәрумендер мен минералды заттар көп болғандықтан, көздің қалыпты өмір сүруін қамтамасыз етеді. Жақсы көру үшін тамақтың құрамында А дәрумені болу қажет, ол ағзаның түрлі инфекцияларға қарсы тұру қабілетін жоғарылатады. Сонымен қатар, көздің сау болуы үшін С, Ві, Ве және B12 дәрумендердің де маңызы зор. Олар қан тамырларын бекітеді, орталық жүйке жүйесін қоректендіреді.

Біздің көру қабілеті сізге сапалы тамақтану мен қоса, басқа да факторлар

зиян келтіреді екен. Бүгінде көптеген адамдар күнделікті компьютермен

жұмыс істейді, ал кейбіреулері тіпті күні бойы оның алдында отырады.

Соның салдарынан көз шаншып, қызарып ауырады. Сондықтан көздердің

шаршауын болдырмау үшін бірнеше минут сайын назарды ауыстырып,

демалып, бөлмені желдету қажет. Егер ауа тым құрғақ болса, батареяның

астына су құйылған ыдысты қою керек немесе ауа ылгалдан-дырғышын

пайдаланған жөн.

2.4. Көз және көру гигиенасы.

Көз адамның мандайдағы жұлдызы болғандықтан, оны қорғай білген абзал. Көру гигиенасының талаптары:

1. Кітапты оқығанда, қағазды жазғанда баланың көзі мен қағаз аралығы

35-40 см болуы тиіс. Ең тиімдісі 37 см; баланың жұмыс орнының жарығы

дұрыс қосылуға тиіс;

2. Ең тиімді жарық мөлшері 150-300 люкс шамасында. Жарық баланың

сол жағынан немесе үстінен және алдына қарай сол жактан орналасуы қажет;

3. Жарық сәулелерінің әсері баланың көзіне тура түспеуі керек. Жарық

көздерінің сыртында жарық сәулелерін шашатын сәуле сейілдіргіштері,

айталық, плафон, абажур, пластинка болуы тиіс;

4. Үстелде, партада бала дұрыс отыруы керек;

5. Жүріп келе жатқан көлікте кітап оқуға болмайды;

6. Теледидар көрсетулерін караганда ең кемінде 2,5-3 м қашықта отырған

жөн (теледидардың экраны 62 см болағанда);

Баланың жасына лайық кітап оқу ұзақтығын сақтау:

6 - 7 жаста - 10 минут,

7 - 10 жаста -- 15 минут,

10 - 12 жаста - 20 минут,

12 - 15 часа - 25 минут,

15 - 18 жаста - 30 минут,

яғни осы көрсетілген уақыттан соң аз да болса, көзді демалдырып отыру қажет немесе көз талмайтын жұмыс пен айналысқан жөн.

Көз бізден ұқыптылықты талап етеді, сондықтан жиірек таза ауада серуендеу қажет. Оған қоса, төменде көрсетілген жаттығуларды күніне бірнеше рет жасап тұру өте пайдалы.

• Түзу отырыңыз, назарыңызды алға қарай бағыттап, көзінізді жабыңыз. Сөйтіп, айналмалы қозғалыстар жасаңыз. Мәселен, солға, жоғарыға, оңға, төмен қарай.

(5-10 рет)

• Саусақтардың ұшымен көзді аздап басып тұрыңыз да, алып тастаңыз. Бұл тәсілді 5 рет қайталаңыз. Одан кейін көзді ашып, жылдам ырғақпен 15 рет жыпылықтатыңыз.