Креативті оқушы дайындау туралы педагогикалық оқу 4 сынып

КРЕАТИВТІ ОҚУШЫ ДАЙЫНДАУ УАҚЫТ ТАЛАБЫ

Еримбетова Дәмебике Абдіғалиқызы

Құлсары қаласы, Жылыой ауданы

№18 М. Сатыбалдиев атындағы жалпы орта білім беретін мектептің бастауыш сынып мұғалімі.

«Мұғалім әрдайым ізденісте болса ғана шәкірт жанына нұр ұялата алады»

Ахмет Байтұрсынұлы

Қазіргі білім берудің басты мақсаты-шығармашыл тұлға қалыптастыру. Егеменді еліміздің ең басты мұраты өркениетті елдер қатарына көтерілу болса, ал өркениетке жетуде жан-жақты дамыған, рухани бай тұлғаның алатын орны ерекше. Осы орайда оқушының танымдық, шығармашылық қабілетін дамыту-мектеп мұғалімдерінің алдында тұрған жауапты міндеттердің бірі.

«Шығармашылық қабілеттер» немесе «креативтілік» деген не? Латын тілінен аударғанда креативтілік «ойлап табу, жасап шығару» дегенді білдіреді. Егеменді еліміздің білім беру жүйесінде әлемдік деңгейге жету үшін жасалып жатқан талпыныстар оқытудың әр түрлі әдіс-тәсілдерін қолдана отырып, терең білімді, ізденімпаз, барлық іс-әрекетінде креативті әрекет ұстанатын, сол тұрғыда өз болмысын таныта алатын жеке тұлғаны қалыптастыру ісіне ерекше мән берілуде. Дарынды, білімді ұрпақ қана егеменді еліміздің ертеңін баянды етіп, қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуына үлес қоса алады. [1]

«Креативтілік – проблемалық сипаты бар, барлық ішкі байланыстарды біріктіретін, нәтижеде жаңа материалдық және идеалдық құндылықтар алынатын адамның мақсатты әрекеті»-деп түсіндіріледі философиялық сөздікте. «Креативтілік» ұғымы жаңа гуманистік психология бағытында жаңа мәнге ие болды деуге болады. Мысалы, Э.Фромм шығармашылықты талдауды оның өнімі тұрғысынан емес, сол әрекеттің адам үшін қаншалықты маңызы бар екендігі тұрғысынан қарауды ұсынады. Осыған жақын ойды тұлғалық бағдарлы психология өкілі К.Роджерс білдірген. Оның пікірінше, креативтілік – адамның қоршаған әлеммен байланысындағы шектеулерді жеңіп шығу үшін өзінің ішкі психологиялық әлемін зерттеуі.[2].

Қазіргі заман психологиясы мен педагогикасында креативтілік психологиялық шығармашылық аумағындағы зерттеулер жүргізуде байқалып отыр. Өйткені, қоғамның тәжірибесі шығармашылық жетістік тұлғалық емес, әлеуметтік мағынаға ие болғандығын мойындап, психология-педгогикалық ойлардың осы мәселеге назар аударуына мәжбүр етті. Креативтілік ағылшынның «Creativity» сөзінен аударғанда шығармашылық деген мағынаны береді. Философия мен психологияда «креативтілік» категориясын зерттеу мен анықтауда төрт негізгі бағыт айқындалды:

1.Креативтілік-шығармашылық процесс;

2.Креативтілік-жаңаны құрумен байланысты әрекет нәтижесі, шығармашылық өнім;

3.Креативтілік -интеллектуалдық немесе шығармашылық қабілет;

4.Креативтілік-тұлғалық категория, мінез-құлық ерекшелігі. Педагогикалық-психологияда жалпы қабылданған креативті білім беру және тәрбие теориясы жоқ. Тұлғаның креативтілігін дамыту шығармашыл оқу-тәрбие процесін басқаруды шамалайды. Бұл мәселе Л.В. Занков, Д.Б. Богоявленская, П.Я. Гальперин, В.В. Давыдов, А.Н. Леонтьев т.б. еңбектерінде көрініс тапқан. Тәжірибе шығармашылық әрекетті тікелей басқару үнемі ойлаған нәтижеге келе бермейді. Шығармашылық атмосфераны құру үшін шығармашылыққа жағымды жағдай туғызу керек. Ол үшін когнитивті және эмоционалды қызығушылықты оятатын инновациялық технологияларды қолданған жөн. Көптеген ғалымдар әр баланың туа біткен шығармашылық мүмкіндіктері бар, ол креативтілікті дамыту тек шығармашылық әрекетте жүзеге асады деген пікірде. Демек, шығармашылық даралықты қалыптастыру әлеуметтік орта шарттарына тәуелді. Мектеп білім беру әдістерін қолданып, танымдық процесті ұйымдастыру тәсілдері арқылы баланың креативтілігін дамытуды ынталандырады. Тұлғаның креативтілігін дамытудың маңызды шарттарының бірі қауіпсіз, комфортты психологиялық орта. Психологиялық климат ұжымның эмоционалдық деңгейде көрінетін іскерлік ынтымақтастық сипатын, ұжымдағы қалыптасқан қар

Шығармашылық бүкіл болмыстың, қозғалыстың, дамудың яғни бүкіл тіршілік көзі. Мектептегі үздік бітірген мыңдаған оқушының өмірмен бетпе-бет келгенде икемсіз, дәрменсіз болып шығатын кездері аз болмайды. Сондықтан оқушының шығармашылық мүмкіндігін ашуды, оған бағыт-бағдар берудің қыр-сырын, оқыту жүйесіндегі мәнін, орнын, заңдылықтарын, жолдарын сөз етпекпін. Шығармашылықтың түрлері көп. Алайда біздің нысанамыз сөз өнері адамның шексіз мүмкіндігін ашу қасиетімен құдіретті. Қазіргі таңда мамандық атаулының барлығы бейімділікті, ептілікті, шапшаңдықты, ерекше ой қызметін, мол шығармашылық мүмкіндікті, өзін-өзі қоршаған түрлі жағдайларға тез икемделіп қоймай, оларды керекті бағытына шығармашылықпен бұра білу қабілеттілігін қажет етеді. Ендеше ертеңгі күні қазақ мектебін бітірген жас ұлан қоғам алдында дәрменсіздік көрсетпеу үшін мамандықтың кез-келген саласына қажетті білік дағдыны мектептен алып шығуы керек. Ал білім негізі бастауыштан қаланады.

Шығармашылық процестің үш сатысын өз тәжірибемде мынадай жұмыстар жүргізу арқылы жасадым. Бірінші сатысында жаңаны, өзгеше тың дүниені сезе білу, шығармашылық ой талдауға бейімділік, танымдық қызығушылыққа арттыруға жұмыстар атқардым. Мысалы: эссе жазу, күздің көңіл-күйін, көктемнің дәмін, өзінің көрген түсін, бір кейіпкер сезімін салу,

ертегі, жұмбақ құрастыру. Екінші сатысы интуиция, шығармашылық қиял, әдемілікті сезіне білу, сөз ұшқырлығы, батылдыққа баулыдым. Осыған байланысты сабақта мынадай тапсырмалар орындаттым. Бір кейіпкерден сұхбат алу, қойылымға қатысу, сөздік материалды өзінше түсіндіру, қазіргі оқиғадан кейін болатын оқиғаларды болжап жазу. Әңгіменің басын ойлап табу немесе соңын жалғастыру, жағдаяттар бойынша мақалдар, тұрақты сөз тіркестері негізінде әңгіме құрастыру, қиял-ғажайып әңгімелер, жағдаяттар ойлап табу. Үшінші сатысы өзіндік сын, бастаған ісін аяғына дейін жеткізу үшін дәлелдеме дәйектемелер ұсына білу, оның формаларын табуға байланысты тапсырмалар орындаттым. Осы орайда шығармашылыққа баулудың, өзіндік іс-әрекетін ұйымдастыруда өз тәжірибемде әдебиеттік оқу пәнінде сыннан өткен мынадай түрлерін қолданып жүрмін: Сөзжұмбақ, ребустар құрастырып, шешу, тақырыпты мазмұнына сай жинақтау, белгілі бір тақырыпта пікір талас тудыру, сөзжұмбақ құрау, шешу, шығарма, шағын әңгіме, мәтін құрау, әңгіменің ұқсастығы мен айырмашылығын салыстыру, бөліктерге бөлгізу, тақырып қойғызу, рөлге бөліп оқыту, ұнатқан кейіпкеріне мазмұнына кері әңгіме құрату, мазмұндама түрлерін жазу, адасқан сөзді орнына қойдыру

Пәні: Әдебиеттік оқу

№18 М. Сатыбалдиев атындағы жалпы орта білім беретін мектеп.

Күні:5.09.2017ж.

Мұғалімнің есімі: Еримбетова Дамебике Абдигалиевна

Сынып:4 «и»

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Сүйемін, өскен Отаным. М. Мақатаев.

Сабақ негізделген оқу мақсаты

Оқушыларға Мұқағали Мақатаевтың шығармасымен таныстыру.

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:

Оқушылар өлеңді мәнерлеп оқып, өлең мазмұнымен танысады;

Оқушылардың басым көпшілігі:

Өлең бойынша негізгі сөздердің мағынасын түсіндіреді;

Кейбір оқушылар:

Негізгі сөздерді пайдаланып, эссе жазады;

Бағалау критерийі

1.Оқушылар өлеңді мәнерлеп оқып, негізгі сөздердің мағынасымен танысады.

2.Оқушылар негізгі сөздерді пайдаланып, эссе жазады.

Тілдік мақсат

Оқушылар жаңа ұғымдармен танысады.

-М. Мақатаевтың өлеңін оқи отырып, ақын туралы деректермен танысады.

-Өлең шумақтарындағы көркем сөздерді талдау арқылы «лирикалық өлеңнің» ерекшелігін түсінеді.

-Өлең жолдарындағы сөздердің ұйқасын анықтай отырып, шалыс ұйқас пен қара өлең ұйқасын ажыратуды үйренеді.

Негізгі сөздер мен тіркестер :

- Лирика

- уілдеп

- толассыз

Сыныптағы диалог\ жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер: