Кремний және оның қосылыстары ашық сабақ 9 сынып

Сабақтың тақырыбы: Кремний және оның қосылыстары.

Бөлім:

9.3А 17 (VII), 16 (VI), 15 (VI), 14 (IV) -топ элементтері және олардың қосылыстары

Педагогтің аты-жөні:

Умирзахова Гулбану Турсынбековна

Күні:

3.03.2021ж

Сыныбы:

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Кремний және оның қосылыстары.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

9.2.1.24-кремнийдің қолданылу аймағын және оның жартылай өткізгіш ретінде қолданылуын түсіндіру

9.1.4.8 -кремний, оның диоксиді мен карбидіндегі химиялық байланыс түрін және кристалдық тор түрін сипаттау

9.2.1.25-кремний мен оның қосылыстарының негізгі химиялық қасиеттерін сипаттау және реакция теңдеулерін құрастыру

Сабақтың мақсаты:

Барлық оқушылар үшін:

Кремнийдің қолданылу аймағын және оның жартылай өткізгіштігін анықтайды

Көпшілік оқушылар үшін:

Кремний, оның диоксиді мен карбидіндегі химиялық байланыс түрін анықтайды

Кейбір оқушылар үшін:

Кремний мен оның қосылыстарының негізгі химиялық қасиеттерін сипаттайды

Құндылықтарға баулу:

«Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясы бойынша «Жалпыға бірдей еңбек қоғамы» құндылығына баулу. Бұл арқылы оқушыларда шығармашылық және сын тұрғысынан ойлауы, функционалдық сауаттылығы, қарым-қатынас жасау қабілеті мен жауапкершілігі артады. Сонымен қатар өмір бойы оқуға, еңбеу етуге, Қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілікке деген дағдысы қалыптасады.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі/Уақыты

Педагогтің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Қызығушылықты ояту

7 мин.

Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылармен сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу.Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың назарын «Бір қадам алға...» әдісі арқылы сабаққа аудару.

1.Химия ғылымы нені зерттейді?

2.ХЭПЖ ұсынған ғалым кім?

3. Қайда қарасақ та, қайда көз жүгіртсек те көретініміз химия ғажайыптары.

Үй тапсырмасын тексеру Kahoot-арқылы

Оқушылар өткен тақырып сұрақтарға Kahoot-арқылы жылдам жауап береді.

Дескриптор:

Тапсырма және шындық,жалған ұғымдарын біледі

Оқулық, ноутбук,ұялы телефон.

Жаңа сабаққа кіріспе

« Ой қозғау» әдісі арқылы жаңа сабақтың тақырыбын ашу..

Мен № 4 үйдің 14-ші пәтерінде тұрамын. Көбінесе 8-ші пәтермен араласып тұрамын. Кәдімгі жағдайда №9 пәтермен араласамын.Жауабы: Si

Кремнийдің периодтық жүйедегі орнын ,атом құрлысын, алыну жолдары, химиялық қасыиеттері,қолданылуы айтады. ІІІ период, ІV топтың негізгі топшасында орналасқан. +14Si 2е)8е)4е)-Қосылыстағы тотығу дәрежелері: -4, +2, +4;

2.Табиғатта таралуы

Кремний табиғатта тек қосылыс түрінде кездеседі. Ең көп тараған SiO2 – кремнезем.(кварц немесе құм) .Кремний – оттектен кейінгі жер бетінде ең көп таралған элемент. Ол жер қыртысының 27,6% –ын құрайды.Каолинит (ақбалшық) және алюмосиликаттардың Al2O3*2 SiO2*2H2O, дала шпатының немесе ортоклаздың K2O * Al2O3 * 6SiO2 құрамына кіреді.Өте таза кристалл күйдегі кремний оксиді тау хрусталі деп аталатын минерал түрінде кездеседі. Әртүрлі қоспамен боялған кристалдық SiO2 бағалы және жартылай бағалы тастар ақық(агат) , аметист ,яшма түзеді.Кремнийдің табиғи қосылыстарының басқа тобын кремний қышқылының туындылары – силикаттар құрайды. Елімізде қыш және цементтік шикізаттардың , отқа төзімді және құрылыс материалдарының әртүрлі ірі қорлары бар. Асбест бағалы бейметалдық пайдалы қазба болып табылады. Республикамызда бірнеше ондаған асбест кен орындары бар , оның ішінде ең ірісі –Торғай ойысындағы Жітіқара кен орны . Оның қоры 16,5 млн тоннаға жетеді.(картадан көрсету).

3.Алынуы

Кремнийдің ашылу тарихы. Кремний –жер қыртысының негізі. Кремнийдің латынша тауы-силициум,ол жер қыртысының негізін құрайды. Жер бетіндегі ең негізг химиялық қосылыс, ол-кәдімгі құм, кремнезем. 1823 жылы Швед химигі И.Я .Берцелиус кремне фторлы калийге калий қосып қыздыру арқылы сол өнімді бөліп алды. Ол жаңа элемент алғанын хабарлап, оны «солиций «деп атады. Қазақша :қатты тас. 1834 жылы академик Г.И.Гесс қысқаша «кремний»деген атауды (грекше»кремнос-жартас.шың,құз»деген мағынада ) ұсынды..(Бецелиустің еңбектеріне тоқталу). Өнеркәсіпте кремнийді электр пештерінде SiO2 кокспен тотықсыздандырып алады:

SiO2+2C = Si+2CO

Зертханада тотықсыздандырғыш ретінде магний және алюминий қолданылады:

SiO2+2Mg=2MgO+Si

3SiO2+4AI=2AI 2O3+ 3Si

4. Физикалық қасиеттері.

Кремнийдің аллотропиялық екі түрөзгерісі бар. Ол – кристалдықжәнеаморфты кремний. Кристалдық кремний – қарасұртүсті, металдықжылтыры бар, өтеқатты, қиынбалқитын, аздапэлектртогын –өткізетінзат. Ал аморфты кремний – сұрғылттүстіұнтақзат.

Кремнезем атомдықкристарлықторлы, қиынбалқитынзат.Оныңбалқу температурасы-1700*С. Балқыған кремнезем суығандашынытәріздіаморфты кварц шынысынаайналады.Құрамында кремний оксидіөзіғанаболса, ақтүстіқұм, ал темірқосылыстарыараласса, сарынемесеқызғылтқоңыртүстіболады

Кремнийдің 3 изотобы бар.

Si28 – 99,99 % , Si29 – 99,92% , Si30 – 99,97 %

5.Химиялық қасиеттері.

1) Аморфты кремний қыздырғанда тотықсыздандырғыш ретінде жай заттармен әрекеттеседі:

Si + 2CI2= SiCI4

Si + O2 = SiO2

Si + C = SiC

Кремнийметалменәрекеттескедетотықтырғышболады:

Si + 2Mg = Mg2Si

Металдардың кремниймен қосылысы силицидтер деп аталады.

Магний силицидінің тұз қышқылымен әсер еткенде , кремнийдің қарапайым сутекті қосылысы – силан Si H 4 алынады.

Силан – жағымсыз иісі бар улы газ , ауада өздігінен тұтанады:

Si H 4 +2О2 = SiO2 +2H2О

Mg 2Si +4 HCI= 2MgCI2 + Sі H 4

Кремний ұнтағы концентрлі сілтімен реакцияға түседі:

Si + 2NaOH + H2O = Na 2SiO 3 + 2H2