Латын әліпбиі туралы баяндама 1 сыныпқа

Түркістан облысы Созақ ауданы

Таукент кенті Сүгір Әліұлы атындағы

жалпы орта мектебі

«Латын әліпбиі – мектепалды даярлық үрдісінде»

Мектепалды даярлық сыныбының мұғалімі:

Нурманова Назгул Казахбаевна

2018 оқу жылы

Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың 2017 жылы 12 сәуірде «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында: «Қазақ тілін біртіндеп латын әліпбиіне көшіру жұмыстарын бастауымыз керек. Біз бұл мәселеге неғұрлым дәйектілік қажеттігін терең түсініп, байыппен қарап келеміз және оған кірісуге Тәуелсіздік алғаннан бері мұқият дайындалдық» деп айтқан еді. Сонымен қатар Елбасы білім беру жүйесінде жаңа алфавитті енгізуде әдістемелік база мен мұғалімдер дайындаудың қажеттігін атап көрсетіп, үкіметке кезеңдеп енгізу жоспарын әзірлеуді тапсырды. 2025 жылға дейін қазақ тілін латын әліпбиіне көшіруді аяқтап, 2019-2020 жылдары мектептерде оқытуды бастау жоспарлануда.

Мектепалды даярлық сыныбының оқу үрдісіне сауат ашу пәнінен әріпті өткенде латын әліпбиін қоса алып отырамын. Бала тілінің артикуляция аппаратын қалыптастыру үрдісіндегі сөйлеуді дамытудан латын әліпбиін түсіндіріп, тілдерін жаттықтыру мақсатында пайдаланамын.

Латын графикасына көшу ешқандай саясатқа негізделмеген. Ең басты қажеттілігін тілдің өзі талап етіп отыр. Тілдің ішкі-сыртқы жағдайы қазіргі жазудың [орфография] айтылымға [орфоэпияға] кері әсер етіп, өзге тілден кірген сөздердің салмағы арта түсіп, кірме дыбыстардың төл сөздеріміздің фонетика-грамматикалық талаптарын бұза бастауы секілді түрлі жағдайлар әліпби өзгерту мәселесін алға тартты. Демек, әліпби өзгерту тек кирилл әріптерін латынмен алмастыру ғана емес, жазу саласында да реформа [қайта қарау] жасау қажеттілігін талап етеді. Яғни, кирилл әріптерінде қалсақ, осы әліпбидің емле-ережелері де қапталдай жарыса кедергі келтіруін қоймайды. Себебі, біз, қазақтар, орыс тілін өз ана тіліміздей меңгерген, сөздерді араластырып айта беруге де үйренген, тіпті кейде қай тілде сөйлеп, қай тілде тыңдап отырғанымызды өзіміз де аңғармай қалатын дәржеге жеттік.

Бұрынғы жазбаларда: «Қазақтар сөйлегенде ән салып тұрғандай» деп тамсанған екен. Мұның себебі тілімізде сөздің қос дауыссыздан басталмауы, бір дауысты бір дауыссызды соңына ертіп немесе бір дауыссыз бір дауыстыны соңынан ертіп әуезді айтылуында. Сондықтан да болар, бұрынғы ата-бабаларымыз «кровать, стакан, стол, трактор» деген дауыссыз дыбыстардың арасына дауысты дыбыстарды…