Латын әліпбиіне көшу туралы баяндама мақала

Каскирбаева Жадра Куаталиевна

Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Қазақ мектеп-гимназиясы

Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қаласы

Латын әліпбиіне көшу – қазақ тілін дамыту үшін жасалып жатқан шаралардың маңыздысы

Тарихта кез келген мемлекет не ел болсын кемеліне келіп, биік белесті бағындырған кезеңде қолға алатын дәйекті істерінің бірі – әліпбиін таңдау. Жалпы, латын әліпбиіне көшу мәселесі 1990-жылдардан бері талқыланып келеді. Ең алдымен оны қоғам қайраткерлері, ғалымдар, тіл мамандары көтерді. Өйткені дәл осы кезеңде түркі тілдес Әзірбайжан, Түрікменстан, Өзбекстан латын графикасын қабылдаған. Бірақ Қазақстан халқы құрамының әр алуандығы, оның ішінде славян, диаспорасы көптігі ескерілген болса керек, бұл мәселе қозғалған жоқ. Оның үстіне елде экономикалық, әлеуметтік дағдарыс болғаны мәлім.

Ал 2000 жылдан бері латын әліпбиіне көшу тақырыбы қайта көтеріле бастады. Себебі, Қазақстан экономикасы бұл уақытта нығайған еді. 2006 жылы Қазақстан халқы ассамблеясы 12-сессиясында мемлекет басшысы латын графикасы туралы айта келіп, мамандарға осы мәселені зерттеп, нақты ұсыныстар даярлауға тапсырма берді. Осыдан кейін А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл институты ғалымдары зерттеу жүргізіп, латын қарпін қолдану үлгілері бойынша 100-ге жуық жоба жасап шығарған. Білім және ғылым министрлігі де арнайы бағдарлама әзірлей бастады. [2]

Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласында 2025 жылдан бастап, латын әліпбиіне көшуге кірісуіміз керек және осы заманғы ғылыми терминологияның негізін латын тілінен енген сөздер құраса, ақпараттық технология дамыған қазіргі дәуірде күн сайын дерлік ағылшың тілі дүние жүзі халықтарының тілдеріне жаңа сөздер мен ұғымдар арқылы батыл ену үстінде. Бұл үдерістен біз де тыс қалмауымыз керек, - деп атап көрсетті. [1]

Қазіргі заман-жазу заманы. Әбіш Кекілбай «адамзаттың ең тамаша ашқан жаңалығы - жазу»- деді. Адам жазу арқылы білім алады, бір-бірімен байланыс жасайды, іс-қағаздарын жүргізеді. Әлемде латын әліпбиі барлық салада қолданылады. Барлық дәрі-дәрмек атаулары, математика, физика, химия формулалары, ғылыми әдебиеттер латын әліпбиімен белгіленеді. Жаңа заманда ағылшын тілінен, латын әліпбиінен айналып өтуге мүмкіндік жоқ. Сондықтан, латын әліпбиіне көшу өркениетті өмірдің талабы, басты қажеттілік, рухани жаңғырудың іргетасы.

«Латын алфавитіне көшу — заман талабы» – деп ойлаймын.Себебі, әр ұлттың өзіндік бірізділігі, ерекшелігі ең бастысы оның тілімен белгіленеді. Сондықтан тілдің дамуы, өркендеуі қандай болса да…