Маңғыстаудағы балық шаруашылығы жөніндегі зерттеу

Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі

№7 жалпы білім беру орта мектебі

Ғылыми жоба

Тақырыбы: «Маңғыстау балық шаруашылығы»

Орындаған: Камалов Жандос

Абдулла Нұрсұлтан

Ғылыми жетекшісі: Рахимова Галия

Мұнайлы ауданы 201

Мазмұны

І.Кіріспе

ІІ.Негізгі бөлім

1. Маңғыстаудың алғашқы балық кәсіпшілігі – Форт Александровск

2. Төрт түліктен кейінгі байлығымыз - ол балық

3. Кендірлі бұғазындағы балық түсімі

4. Баутино балық аулау базасы

5. Балық кәсіпшілігі – болашақта

ІІІ. ҚорытындыПайдаланған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Қазақ халқы өз алдына тәуелсіз мемлекет болып қалыптасу барысында қиында күрделі сатылардан өтті. Еліміз егеменді ел болғаннан кейін орын ала бастаған пікірталас еріктілігі, қоғамдағы көптеген өзгерістер, бұрын айтылмай келген немесе айтылсада нақты толық бағаланбай келген келелі мәселелер зерттелуде. Сондықтан ұзақ уақыт бойы идеологиялық шырмауда болып келген тарих ғылымында жабулы жатқан тақырыптар әлі де баршылық. Осындай кешенді зерттеуді талап ететін мәселелердің бірі – Қазақстанның жеке аймақтарының жан-жақты дамуы, соның ішінде әлеуметтік-экономикалық өмірінің тарихы. Отан тарихының ХІХ ғасырдың басына дейінгі кезеңін зерттеу, Ресей империясының құрамында болған Қазақстанның саяси-әкімшілік және әлеуметтік-экономикалық өмірін барынша танып білуге мүмкіндік береді. Жалпы тарихи-географиялық аймақты арнайы да тереңдете зерттеу оның өзіндік ерекшеліктерін анықтап қана қоймай, қазақ даласының сол кездегі даму заңдылықтарын да ғылыми тұжырымдауға мүмкіндік беретіні сөзсіз. Әр дәуірдің – тарихта өз орны бар. ХІХ ғасыр мен ХХ ғасыр бас кезі Қазақстанның балық кәсіпшілігінің мағынасы мен мазмұнына көп ықпал етті. Патшалық Ресейдің еліміздің балық өнімдеріне бай аумақтарында өз саяс

Негізгі бөлім

1. Маңғыстаудың алғашқы балық кәсіпшілігі – Форт Александровск

Ақкетіктегі жаңадан құрылған «Гурьеврыбхолодфлот» Баутино басқармасы балық аулап өңдейтін басты ірі өндірістік кәсіпорын бола тұра, кейбір кішігірім кемелерін Баутин кеме жөндеу заводында жөндеуден өткізетін, ал балықтарын (тұздалған майшабақ, кефаль, итбалық) Баутино балық-консерві комбинатына өңдеуге тапсыратын. Мжавер Нигметович осы үш мекемені бір ірі өндірістік кәсіпорынға айналдырып, ортақ бір мақсатқа жұмылдыру қажеттігін, оның экономикалық мүдде тұрғысынан алғанда аса қажетті шара екендігін Астрахандағы ВРПО «Каспрыба» және облыс басшыларына бірнеше рет дәлелдеп, хат жолдап, түрлі жиындарда мәселе етіп көтерді. Соның нәтижесінде үш мекеме біріктіріліп, 1974 жылдың 1 шілдесінен бастап, «Маңғыстау балық тоңазыту флоты» өндірістік бірлестігі құрылған болатын. Директоры болып М.Измаилов бекітілді. Бұл кезең Ақкетіктегі балық шаруашылығының жаңа даму жолына түсіп, экономикалық жағдайы жақсара бастаған кезі еді. Мамандармен жұмыс жүйелі түрге көшіп, флот білімді мамандармен толықты. Бұрынғыдай 3 мекеме өз мүдделерін ғана қорғамай, ортақ мақсатқа жұмыс жасай бастады. Шынын айту керек, қиындық көп болды, кішігірім флоттың 70 пайыздайын жаңалау керек еді, балық комбинаты мен кеме жө

Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында айтылғандай біз өткен тарихымызды, елі үшін кезінде жанын аямай от пен су кешкен ардагерлер мен аянбай қызмет еткен ардақты азаматтарымызды ұмытпай, олардың ерлігі мен ерен еңбектерін болашақ жастарға үлгі етуіміз керек, есімдерін ел есінде сақтайтындай шараларды іске асыруымыз керек. Осы орайда ерен еңбегімен ел есінде есімі сақталған Мжавер Измаиловтың есімін Баутино ауылының бір көшесіне берсе лайықты болар еді. Ал Ресейдің балық кәсіпшілігі орналасқан су қоймаларына қарағанда Каспий теңізінде ауланған балықтың саны жағынан ғана емес, сапасы жағынан да бірінші орын алатын. 1915 жылы В. А. Кевдин: « Қазіргі уақытта балық кәсіпшілігінің басты орталығы Каспий теңізі болып табылады, онда жалпы империяда өндірілген балықтың жартысы немесе жартысынан аса бөлігі ауланады» - деп жазды .

Жалпы алғанда Қазақстанның барлық өңірлеріндегі балық кәсіпшілігінің дамуы қазақ даласындағы капиталистік қатынастардың алғашқы тетіктерін қалыптастырып, ақша-тауар айналымын жүйеге келтіруде өз септігін тигізіп, өлке экономикасын одан әрі дамытты. Балық кәсіпшілігі сауданы дамытуда да қозғаушы күшке айналып, Ресейдің ішкі нарығына ғана емес, алыстағы Еуропа мемлекеттерінің нарығына да жол салды. Сонымен қатар балық кәсіпшілігінің дамуының нәтижесінде қазақ даласында көлік қатынастарының жүйесі мен темір жолдарының және көптеген өнеркәсіп орындарының инфрақұрылымдарының салуына негіз болды.

Сондай-ақ, балық шаруашылығы қазақ халқының этникалық және мәдени біртұтастығына зор нұқсан келтіріп кәсіп іздеген казак-орыстар мен жерсіз қалған Ресей шаруалырының қазақ даласына қарай ағылуына қарай жол ашты. Оның салдарынан қазақтардың тұрмысы күрт нашарлап ғасырлар бойғы қалыптасқан қоғамдық жер иеленуді дағдарысқа ұшыратты. Бұл қазақтардың көшпенді щаруашылығының ыдырауына руаралық қатынастардың бұзылуына әкеп соқтырды. Ірі меншік иелері мен жалдамалы жұмысшы күштерінің пайда болуына жағдай жасап әлеуметтік теңсіздікті одан әрі тереңдетіп, саяси қайшылықтарды қалыптастырды.

Қазақстанды Ресей империясының мұхит, теңіз, өзен-көлдерінде ауланған бағалы балықтар елдің экономикасының өркендеуіне ықпал етті. Сондықтан, ХІХ ғасыр мен ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында Қазақстанның балық шаруашылығының қалыптасуы мен дамуы әуесқой зерттеушілер мен ғалымдар қызығушылығын туғызған. Патшалық Ресей үкіметі балық өнеркәсібінің дамуына экономикалық мүддесін арттыру үшін ерекше назар аударып, балығы мол негізгі су алаптарын зерттеуге көп көңіл бөлген. Соның бірі – балықтың әр алуан, ең бағалы түрлері бар Еділ-Жайық өзендері.

Каспий теңізіне құятын ірілі-ұсақты өзендердің байлығын зерттеуде А. Покатилов, Н.Я. Данилевский, И.Бородин, С.Севрюгин, И. Агутин, М. Бирюков, Н. Навозов, Л.С. Берг және тағы басқа түрлі мамандар – географтар, биологтар, ихтиологтар, әкімшілік шенеуніктер көп еңбек сіңірді. Олардың зерттеу нысанасы Жайық өзені мен Каспий теңізіндегі балық шаруашылығы тарихы, аулау әдістері, құрал жабдықтары, қазақтардың балық аулауда жергілікті тұрғындарға көрсетіп отырған қысымы секілді тақырыптарды қамтиды [1]. Әсіресе, А. Покатиловтың 1831 жылы жарияланған «Жайық өзені мен Крспий теңізіндегі балық шаруашылығының сипаттамасы» , Москвадағы ауыл шаруашылық институтының профессоры, академик Л. С. Бергтің «Ресей империясы тұщы суларындағы балықтар» (1916) деген монографиясын бөліп айту керек.

Осы мәселе тарихнамасында В. И. Дальдің еңбектері ерекше орын алады [2]. Себебі, ол тек жазушы ғана емес, сауатты тарихшы, натуралист-табиғаттанушы болған. Оның Каспий теңізі мен Жайық өзеніндегі балық өнеркәсібінің қилы тарихына арнап қалам тартқанын көпшілік бүгінгі күні біле бермейді. Дальдің еңбектерінде орыс шаруалары мен казактарының, жергілікті қазақтардың балық аулау кәсіпкерлігі туралы құнды деректер кездеседі. Оның 1833 жылғы 25 қыркүйекте «В. Луганский» деген бүркеншік атпен жазылған…