Мақалдар жинағы 4 сыныпқа арналған материал

Күлшелі бала сүйкімді.

Әкеңнің баласы болма,

Адамның баласы бол.

Бала күлкіге тоймас.

Жауар күн ыстық болады,

Болар бала пысық болады.

Ер бала он үште отау иесі.

Он үште ұл ұлан,

Он бесте қыз ұлан.

Аттан тай озады,

Атадан бала озады.

Тайдың мінгені білінбес,

Баланың істегені білінбес.

Сиырды жақсы көрсеткен,

артындағы танасы:

Әйелді жақсы көрсеткен

бауырындағы баласы.

Күнсіз гүл өспес,

Күтімсіз ұл өспес.

Кісі болар баланың,

Кісіменен ісі бар,

Кісі болмас баланың,

Кісіменен несі бар.

Кісі болар баланың,

Кісі есімінен белгілі.

Ат болатын құлынның

Мүшесінен белгілі.

Өсер елдің баласы,

Бірін-бірі батыр дейді,

Өшер елдің баласы

Бірін-бірі қатын дейді.

Ораздының баласы,

Он бесінде баспын дейді.

Ширазының баласы

Жиырма бесінде жаспын дейді.

Қошқар болар тоқтының,

Тұмсық жағы дөң келер.

Адам болар баланың

Маңдай алды кең келер.

Ат болатын құлынның

Бауыры жазық келер,

Адам болар баланың

Маңдайы жазық келер.

Атадан жақсы ұл туса,

Есіктегі басын төрге сүйрер.

Атадан нашар ұл туса,

Төрдегі басын есікке сүйрер.

Жаман бала ата-анасын қинайды,

Баланың жақсысы ата-анасын сыйлайды.

Өз балаң өзекке тепсең де кетпейді,

Кісі баласы кісеңдесеңде тұрмайды.

Ер бала ата-анасына таяу,

Қыз бала үйге жаққан бояу.

Ер бала өкпешіл болса,

Ырысқа кесір болар,

Қыз бала өкпешіл болса,

Қалың малы көп болар.

Жақсы болса балаңды,

«Жанарым-де, көзімнің».

Көрмей кетсе қараңды,

«Арамым-де, өзімнің».

Әдепті бала арлы бала,

Әдепсіз бала сорлы бала.

Әдепсіз бала аяққа басылған шала.

Бала жақсы болса бала,

Жаман болса, пәле.

Адал бала ырысың,

Арам бала құрысын.

Жұрттан Сүлеймен туады,

Бізден сілейген туады.

Ұлдың бір көзі жоқ,

Құлдың екі көзі жоқ.

Балаға жұғыспа, пәлесі жұғады.

Қатынға жұғыспа, қарасы жұғады.

Бала баланың ісі шала.

Балаң жақсы болса,

Жердің үсті жақсы.

Балаң жаман болса,

Жердің асты жақсы.

Бала жұмсасаң артынан өзің барарсың.

Бала соқөқан кездіктің басы жарық.

Ерке бала екі жылар.

Асыл асылдан, нәсіл-нәсілден.

Ашамай нардан үлкен,

Бала ханнан үлкен.

Бала оймен өседі.

Ұл орнындағы ту,

Қыз-ұшатын қу (Аққу).

Үй иесі ұл, төр иесі қыз.

Әке ұрған ұл оңар,

Шеше ұрған қыз оңбас.

Түйем жалғыз деп тұзға үйретпе,

Ұлым жалғыз деп асқа үйретпе.

Тынысмыз елдің бюаласы дуана.

Атаға бала жеттім десе де,

Батпан ширек кем туады.

Жақс ыбала сүйік,

Жаман бала күйік.

Жетесі жаман жас бала,

Жетпістегі шалмен тең.

Ана тілін алмаған ұл,

Аман болсын да, жүре берсін.

Қарға баласы боқ шоқыр,

Молда баласы оқу оқыр.

Баланың өскен бесігі-

Кең дүиенің есігі.

Бесіксіз үйде береке жоқ.

Бесік көрмеген ессіз болып,

Есіктен кіреді.

Атадан жақсы ұл туса,

Қар үстіне от жағар,

Атадан жаман ұл туса,

Ат үстінен ит қабар.

Тексізден текті тумайды,

Жабыдан тұлпар шықпайды.

Ата-ананы сыйлаған көп жаса,

Сыйламаған жан қинар.

Өзімдікі сұңғыла,

Өзгенікі миғұла.

Көргенсізден көрдеме бала туады.

Ұстазына қарап бала өсер,

Бақташысына қарап мал өсер.

Оңар бала топқа үйір,

Оңбас бала жоққа үйір.

Талабы жоқ жас ұлан,

Жалыны жоқ шоқ.

Отыз ұлың болса да, орны бөлек

Қырық қызың болса да қылығымен.

Ерке бала елболмас.

Жұрттың Ыбырайы, Ыбырай

Біздің Ыбырай сұмырай.

Қатын ашуланса қатты айтар,

Бала ашуланса бетің қайтар.

Балаға айтқан сөз байлаусыз бұзау.

Болар елдің баласын,

Сәнінен емес, сәлемінен таны.

Суық бауыр баладан,

Суыртпақ жіп күтпе.

Ұлың тентек болса да, зор болсын.

Атанымды атсаңда, ботамды атпа.

Жас бота боздаса, жас бала қосыла боздайды.

Ұл кетті жайына, қыз кетті байына.

Өзіңнен тумай ұл болмас,

Сатып алмай құл болмас.

Аты жаманның арманы кетер,

Баласы жаманның дәрмені кетер.

Балаға пышақ бермесең бір жылар, берсең екі жылар.

Жылайтын баланың үш күн бұрын көзі қышиды.

Жылайтын бала әкесінің сақалымен ойнайды.

Ерке баланың көзі жасты,

Аяғын бұзау басты.

Баланың аузымен періште сөйлейді.

Баласы әкесіне кереку үйретеді.

Есер баладан ерке бала жаман.

Келіншектің баласын кезек сүй.

Аталы баланың өзі тойған,

Жетім баланың көзі тойған.

Көргенсіз бала шешесін түртіп ойнайды,

Еркенің жасы кетпес,

Жорғаның тері кеппес.

Жыламаған балаға емшек бермейді.

Тісі шыққан балаға шайнап берген ас болмас.

Өспейтін бала өнбейтін дауды қуады.

Өзі жығылған бала жыламайды.

Неге керек қазақтың жүйрігімен жорғасы,

Өзімізде де бар бір « жаман».

Мал баланың шашуы,

Жаман болса да ұрпақ қалсын.,

Өз орнында оты жансын.

Өз балаңды өскенше,

Немереңді өлгенше бағасың.

Немере несін береді?

Етін жеп сүйегін береді.

Атадан тусаң атаңның жолын қуарсың,

Қатеден тусаң анаңның, көзін жуарсың.

Ұлыңның санасы болса, елдің ағасы болар.

Бір баласы бардың шығар шықпас жаны бар,

Екі баласы бардың жүрегінде жалы бар.

Тумағанның түбі шикі.

Үйленгенше өз ұлың, үйленген соң кісі ұлы.

Жақсы ұл елдің туы.

Ата тұрып ұлы сөйлегені ер жеткені.

Он бес жас құйын қуған желмен тең.

Бала болсаң болғандай бол,

Ағайынға қорғандай бол.

Досыңа майыспа,

Қасыңа қайыспа.

Туыс,ағайын, азамат

Аға – бор,

Іні – тас.

Аға қорған, іні зордан.

Аға адасса іні із кесер.

Аға бастар, іні қоштар.

Ашу ағадан, кешірім ініден.

Ағаға қарап іні өсер.

Аға ұрар болар,

Іні тұрар болар.

Ағаның үйі ақ мешіт.

Ағасы баржың жағасы бар,

Інісі бардың тынысы бар.

Ағасына қарай інісі,

Апасына қарай сіңлісі.

Су ағады сағадан,

Жол болады ағадан.

Амандық ағадан.

Жеңім жаман болса да,жағам жақсы,

Өзім жаман болсам да ағам жақсы.

Жаман болса ағамыз, жақсыны қайдан табамыз?

Аңғал сөйлеп былғама,

Адал туған ағаны.

Өз ағасын ағалай алмаған, кісі ағасын жағалай алмас.

Алты қойы артық болса, інісі ағасына сәлем бермес.

Туысы бірдің уысы бір.

Оң қолың, сол қолың – бәрі өз қолың.

Анасы киген тонды, сіңлісі де киеді.

Аға жақсы болса танасы бар,

Жаман болса, жабылар жаласы бар.

Алты аға бірігіп әже болмас,

Жеті жеңге бірігіп ана болмас.

Су сүзілмейді, сүйек үзілмейді.

Апаның үйі кең жайлау.

Өз жұртың күншіл,

Қайын жұртың сыншыл,

Нағашы жұртың шыншыл.

Жігіт жақсы болса, нағашысын сұра.

Үйдің жақсы болмағы ағашынан,

Ердің жақсы болмағы нағашыдан.

Жақсы қасиет нағашыдан жұғады.

Нағашың мен күрессе жиені жығылар.

Нағашы – бәйтерек, жиен қотыр тайлақ.

Нағашысы жаманның жиені оңбас.

Нағашы алған торықпас, жиен алған молықпас.

Жиеннің назары жаман.

Жиен келді дегенше, жеті бөрі келді де.

Жиенді ұрғанның қолы қалтырайды.

Жиен ел болмас, желке ас болмас.

Жиен неге ел болмайды малы болса,

Желке неге ас болмайды майы болса.

Жиен мыңнан, күйеу жүзден үлкен.

Балалығың ұстаса, нағашыңа бар,

Жігіттікті сағынсаң қайныңа бар.