Диктанттар жинағы тапсырмаларымен 4 сыныпқа арналған

Бастауыш сыныптың 4 сынып оқушыларына арналған диктанттар жинағы.

2018-2019оқу жылы

Құрастырушы: Бастауыш сынып мұғалімі

Мубаракова Кундыз Сериковна

Алғы сөз

Оқушылардың жазбаша сауатын жетілдіретін жұмыстардың бірі – диктант. Жазба жұмыстарға, оның ішінде диктант жұмысына бірінші сыныптан бастап ерекше қөңіл берген жөн.

Диктанттың буын, терме, сөздік, көру, қатеден сақтандыру және бақылау сияқты түрлеріне оқушыларды бірінші сыныптан бастап үйрете беру керек.

Диктант – орфографиялық, пунктуациялық дағдыны тексеру құралы.

Диктант түрлері мұғалімнің алдына қойған мақсатына орай таңдалып алынады. Оқушының сауатты жазу, шығармашыл ойлау, көркем жазу, өтілген ережені меңгеруі жазылған тапсырмадан көрініп тұрары анық. Бұл болашақта жекелеген оқушылармен жұмысты қалай жүргізу керек екенін анықтауға көмектеседі.

Бастауыш буыннан ортаңғы буынға өткен оқушы келесі сатыға қиындықсыз өтсін десек, сауатты оқушы дайындауға диктант жұмыстарын тиімді қолданайық.

Бақылау диктанты бұрын өтілген материалдарды оқушылар қандай дәрежеде меңгергенін және сауаттылық деңгейінің қандай екенін анықтау мақсатымен жүргізіледі. Бақылау диктанты белгілі бір тарауды оқып бітіргеннен кейін және тоқсанның, жылдың аяғында өкізіледі.

Ол төмндегіше жүргізілеі:

а) диктант тақырыбы тақтаға жазылады да, алғашқы сөйлемнің бірінші сөзі жаңа жолдан басталатыны ескертіледі. Диктант мәтінінде кездесетін жазылуы қиын немесе ережелері өтілмеген сөздерді мұғалім үзіліс кезін-де тақтаға жазып қояды;

ә) диктант мәтінін мұғалім екі рет дауыстап оқып, жазылуы қиын сөздерді тақтадан қарап алу керектігін ескертеді;

б) егерде диктант мәтіні жеке сөздер мен сөз тіркесінен немесе байланысты сөйлемдерден құралған болса, мұндай мәтіндердің әрбір сөзі мен сөйлемін мұғалім үш рет қана қайталап оқиды. Осыған орай диктантты жазар алдында оқушыларға әрбір сөзді немесе сөйлемді көңіл қойып тыңдап, олардың мағынасын ұғып алғаннан кейін ғана жазуға кірісу керектігі ескертіледі. Мұғалім оқушылардың түгелдей жазып отыруын қадағалап, ең баяу жазатын оқушы бітісімен, келесі сөйлемді оқиды. Бірақ ол жаңа сөйлем екені айтылмайды;

в) оқушылар диктант мәтінін түгел жазып болғаннан кейін мұғалім мәтінді бастан-аяқ тағы бір рет оқиды. Осы кезде оқушылар өз жазғандарын мұғалімге ілесе отырып тексереді. Қатесі болса түзетеді.

Мұғалім диктантты бір орында тұрып оқиды.

ДИКТАНТТЫҢ ТҮРЛЕРІ

Диктант – жазу жұмысының бір түрі. Диктанттың түрлері үйрету мақсатына сәйкес әр түрлі болады.

Сөздік диктант – сөзден және сөз тіркестерінен тұрады. Өтілген ережеге сәйкес беріледі.Жатқа жазу диктанты – тақтаға жазылған диктантты оқушылар өздері оқиды. Анықтап қарап, ережелерге сай келетін сөздерді байқайды. Мұғалім өзі оқып береді. Текст жабылады. Оқушылар жазып болған соң текст ашылады. Оқушылар өз жазғандарын текстпен салыстырып тексереді. Көру диктанты ережеге бағынбайтын сөздерді оқытқанда көп көмегін тигізеді.Бақылау диктанты. Бір үлкен орфографиялық тақырыпты өткен соң жазылады. Тексте өткен ережеге байланысты мәтіндер беріледі, бір немесе үш грамматикалық тапсырма беруге болады.Бақылау диктанты жазба жұмыстары тоқсанның бірінші күні, мейрамнан кейінге және дүйсенбі күні жазылмайды.

Оқушы керек сөзді түсіндіреді. Бұл диктант арқылы көп оқушылардың тақырыпты түсінген, түсінбегені анықталады. Оқушылар орфографиялық және грамматикалық талдау жасауға үйренеді. Соңында текст тексеріледі.Көшіріп жазу диктанты. Көру диктанты мұғалімдер тәжірибесінде өте пайдалы, диктантқа үйрететін жұмыстардың ішіндегі ең бастысы болып есептеледі. Бұл диктант түрі оқушылардың көру, есту, есте сақтау, затты тану сияқты қабілеттерін дамыту мақсатында жүргізіледі.Оқушыларды қате жібермеуге, сөйлемді және оның бөліктерін толық көруге жетелейді. Алдымен оқушылар тексті тақтадан оқиды, өтілген ережелерге байланысты сөздерге түсінік береді, онан кейін тексті көшіріп жазады. Соңынан оқушылар тексеріп шығады. Мұндай диктантты өткізгенде оқушылардың сөзбен емес, толық сөйлемді көшіріп жазуын да қадағалап отыру керек.Шығармашылық диктант. Шығармашылық диктант — үйрету диктанттарының ішінде мазмұн, құрылым, әдіс-тәсіл жағынан ең күрделісі, оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын, білім деңгейі мен өздігінен жұмыс істеудегі шеберліктерін арттыру көрсеткіші. Бұл диктанттың көп нүктенің орнына тиісті әріптерді қою, сөздерді дұрыс орналастыру арқылы сөйлем құрау, басы жазылған мәтінді аяқтау сияқт

Терме диктанты белгілі бір ережені оқушылардың қалай меңгергенін байқау үшін сабақ үстінде жүргізіледі. Мұғалім диктант мәтінін оқып алдында қандай ережеге көңіл аудару керек екендігін ескертеді. Оқушылар мәтінді түгел жазбай, мұғалім оқып тұрған мәтіннен әркім өзіне берілген тапсырмаға лайықты сөздер мен сөз тіркестерін немесе сөйлемдерді теріп жазады,

Биыл біздің тәуелсіз ел болғанымызға жиырма бес жыл. Бұл аз мерзім емес. Қанша уақыт өтсе де, біз кешегі 1986 жылы еліміздің тәуелсіздігі үшін орыс империясының бұғауын үзген желтоқсан ерлерінің ерлігін естен шығармауымыз керек. Себебі, біз солардың арқасында азат, тәуелсіз елде өмір сүріп жатырмыз. Ендеше, ағалардың қанымен келген тәуелсіздігімізді ардақтап, оны мәнгі сақтайық

Сөздік диктант

Тарбағатай тауы, Сырдария өзені, Амангелді Иманов, Абай Құнанбаев, Ыбырай Алтынсарин, Ілияс Жансүгіров, Мағжан Жұмабаев, Бурабай көлі, Есіл өзені, Барсакелмес қорығы, Қарағанды облысы, Жоңғар Алатауы.

Тапсырма.

Жалқы есімдерді топқа бөліп жаз.

Кісінің аты-жөні:

Жер –су аттары:

Шығармашылық жұмыс

Тиісті әріпті қойып мәтінді көшіріп жаз.

Қыркү...ек айы. Күзд...ң басы. Ас...ан жиі бұлтт...нып, жел т...рады. Күн к...зінің жылуы аза...ды. Мект....п оқуш...лары орманға с...руенг... б...рды. Оқуш...ларды дүни... тану пән...нің мұғ...лімі ал...п барды. Орм...нда қа...ың, тер..к, қар..ғаш, ш...ршаөсіп тұр.

Тер...к пен қайы...ның жап...рақтары сарғ...я бастағ...н.

Ағаш...тың басында түрлі қ...стар ....шып-қ...нып ж...р. Оқ...шылар қ...стардың , ағашт...рдың атын д...птеріне ж...зып алд... . (52)

Тапсырма

1.Көпше түрінде жазылған зат есімдердің астын сыз.

2.Тасымалданбайтын сөздерді көшіріп жаз.

Мәтінді көшіру

Жақсы мен жаман адамның қасиеттері.

Жақсы адам елдің басшы серкесіндей,

Жұғымды болар елге еркесіндей.

Жақсылық жүзі жылы, сөзі майда,

Халқымның қалың жүнді көрпесіндей.

Орыстың күймей піскен бөлкесіндей.

Жақсыға үлкен-кіші бәрі жақсы.

Жасынан бірге өскен еркесіндей.

Жақсы кісі көрінер жыл құсындай.

Жаман адам балтаның ұңғысындай.

«Олақтан салақ» жаман-деген мақал.

Жамандар түзей алмас тұрмысын-ай

Жақсы адам алысты жақын етер,

Беттескен екі таудың тұрғысындай.

Тапсырма

Өлеңді көшіріп жаз.

Жақсы, жаман сөздеріне дыбыстық талдау жаса.

Сөздік диктант

Болат, оқушы, жүгірді, әдемі, кітап, қалам, биледі, әнші, жақсы, он екі, балапан, Қазақстан, Көкшетау,

Сөйледі, айтты, сұлу, күріш, көрші, Сапар, әке,бала, тақта, жетінші.

Тапсырма.

1.Берілген сөздерден тек зат есімдерді жазу.

2. Зат есімдерді қатыстырып 3 сөйлем құрап жаз.

Шығармашылық диктант

Тапсырма

Берілген есептік сан есімдерді реттік сан есімге айналдырып жаз.

Шығармашылық диктант

Менің досым

мінезі бойы шашы Келбеті

Сабырлы

Ұстамды

Байсалды

тентек Аласа

Ұзын

Орта бойлы

тапалдау Ұзын

Қысқа

Бұйра

тік Сұлу

Әдемі

Сүйкімді

сүйкімді

Тапсырма:

Берілген кестені пайдалана отырып, досыңды сипаттап жаз.

Бақылау диктанты

Құстар біздің досымыз

Жаздыгүні біздің жерімізде құстар көп болады. Далада бозторғай сайрайды. Бақта қараторғай ән салады. Қарлығаштар үй төңірегінде ұшып-қонып жүреді.

Олар бізге қандай пайда келтіреді? Міне, мұны біреу білсе, біреу білмейді.

Құрттар бау-бақшаға зиян келтіреді. Қоңыздар ағаштардың жапырақтарын жейді. Құстар бақшаларды, бақтарды зиянды құрттардан қорғайды.

Қыстыгүні далада құстарға тамақ тауып жеу қиын. Олар ашығады. Қыстыгүні сол себептен құстарға жем беру керек. Құстарды қорғау қажет. Құстар біздің досымыз екенін әрқашан есте сақтауымыз қажет.

Тапсырма.

1.Екінші сөйлемді сөйлем мүшелеріне талда.

2.Құстар сөзін тасымалдап жаз.

Біріңғай мүшелер

Бақылау диктант

Алтай Алтай -Азия тауларының ішіндегі ертеден қалыптасқан ең көне тау жүйесі. Алтай қазба байлықтарына өте бай. Мұнда қорғасын, мырыш, мыс, темір, алтын, күміс, қалайы тағы басқа рудалар көп кездеседі. Тас көмір, қоңыр көмір, құрылыс материалдары да мол. Алтайдың қысы суық, әрі ұзақ. Көктем мен күз мерзімі қысқа болады.Алтай тау жүйесінен Ертіс, Обь, Енисей өзендері басталады.

Алтайда көптеген кен орындары бар. Онда мыңдаған адамдар жұмыс істейді. (65)

Тапсырма:

1.Мәтінде қанша сөйлем бар? Жазып қой.

2.Бірыңғай мүшелерінің астын сыз.

3.Кен орындары деген сөз тіркесіне фонетикалық (дыбыстық) талдау жаса.

Тақырыптық диктант

Астықтан жасалған тағамдар

Халық егіншілікпен айналасып, бау-бақша өсіріп, отырықшылдыққа бет алған дәуірден бастап нан, жеміс, көкөніс тағамдары тұрақты мәзірден орын алған. Олар –тары, арпа, бидай, күріш.

Қазақ жерінде таралған жеміс түрлері көп. Олар: қарақат, бүлдірген, алма, алмұрт, өрік, жүзім. Оңтүстік аймақтарда қауын-қарбыз, сәбіз, қызылша мен өсімдік майлары мол.

Тарыдан да сан-алуан тағам түрлерін әзірлейді. Тары, қызыл ірімшік, жент ең құнарлы ұлттық тағамдар. Көжені күріш, тары, арпа, бұршақ тәрізді дақылдардан дайындайды.

Қазақ үшін дәмнен, дастарқаннан үлкен нәрсе жоқ. Дастарқан басындағы сұқбат-әңгіме, ән-жыр қазақ мәдениетінің мәйегі іспеттес.(79)

Тапсырма

1.Біріңғай мүшелердің астын сыз.

2. Тары, арпа, бидай, күріш сөздеріне көптік жалғау жалғап жаз.

Аққала

Ауыл алды ақша қар,

Ақша қарда балалар.

Соғып жатыр аққала.

Біреуі әйнек ойыпты,

Біреуі есік қойыпты,

Өздеріне шақ қана.

Бірі әкеліп қар үйіп,

Бірі қарға су құйып,

Күліседі күлімдеп,

«Бітірейік»-деп қана.

Тапсырма

1.Өлеңді бернеше рет оқып жатқа жазу.

Бақылау диктант

Әміре

Әміре Қашаубаев табиғатынан әнші болған еді. Ол өзінің осы қасиетін ерте сезінді. Балалық шағы Дегелең тауының етегі, Тоқырауын өзенінің өңірінде өткен. Әміренің үлкен атасы әнші болған екен. Ол Біржан сал, Ақан сері, Абай, Жаяу Мұса, Үкілі Ыбырай, Мәдидің әндерін асқақ сезіммен шырқайтын. Олардың әндерінің насихаттаушысы болды. Әміре Қашаубаев қазақ халқының ән мұрасының ұлы жыршысы атанды. (55)

Тапсырма:

1.Сөйлемнен бірыңғай мүшелерді тап және олардың астын сыз.

2.Әншілерге сөзін қалай тасымалдауға болатынын жазып көрсет.

Сөз тіркесі. Сөйлем мүшелері.

Бақылау диктанты

Қызметші құс

Солтүстік Америкада агама дейтін құс бар. Ол тырнаға қатты ұқсайды. Осы құсты адамдар үйде ұстайды.

Агама аула ішінде үй күзетіп жүреді. Олар аулада тәртіп сақтап жүреді екен. Жұлысып жатқан әтештерді көрсе болды, оларды ажыратуға тырысады. Оларды тентек жасағандары үшін жазалайды. Аулаға келген бөтен туықтарды қуып шығады. Өз үйінің тауықтарына жем береді екен. Иесінің шақырғанын естісімен жылдам келеді. Иесі оны аңға да ертіп шығады. Агама сондай ақылды, әрі сенімді құс. Агамны сондықтан қызметші құс деген екен. (75)

Тапсырма

1.Мәтінде қанша сөйлем бар? Жазып көрсет

2. Алғашқы 3 сөйлемдегі сөз тіркесін белгіле.

3. Тауықтарына деген сөзді буынға бөл. Қанша буын, қанша дыбыс бар?

Бақылау диктанты

«Шын дос»

Мұқан есебін шығара алмай басы қатып отырған. Сол сәтте ойына Сәкен түсті. Жүгіріп Сәкенге келді. Ол есебін шығарып қойыпты. Мұқан оны көшіріп алғысы келді. Бірақ Сәкен дәптерін бермей қойды. Мұқан досына ренжіп қалды. Ол есікке қарай беттеді. Сәкен досын тоқтатты. Сәкен Мұқанға есеп шығаруды түсіндірді. Олар ұзақ отырып есеп шығарды. Мұқан Сәкенге риза болып, үйіне қайтты. Ертесіне сабақта орындаған тапсырма үшін жақсы баға алды. Мұқан жымың-жымың қақты. Ол досының түсіндіргенін жақсы түсінді. (73сөз)

Жазылуы қиын сөздер: ренжіп, тоқтатты.