Мәтінмен жұмыс арқылы функционалдық сауаттылықты арттыру

МӘТІНМЕН ЖҰМЫС АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫСАУАТТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ

Дюсенбаева Шолпан Амангельдиевна

Петропавл қаласындағы «№5 орта мектеп»

Тәуелсіз елді өркениетті әлемге тaнытaтын, дaмығaн елдер қaтaрындa терезесін тең ететін күш – білім және білімді ұрпaқ.Еліміздің жaрқын болaшaғы білікті де пaрaсaтты жaстaрдың қолындa екенін нaзaрдaн тыс қaлдырмау керек. Функционaлдық сaуaттылықтың мaқсaты – бaлaлaрдың білімдерін өмірде тиімді қолдaнуғa үйрету.

Oқушыларының функционалдық сауаттылығын дамытуда – бүгінгі заман талабы. Oсы рeтте, қазақ тілі мен әдебиеті пәнін дұрыс жүргізе білудің маңызы зор. Пeдагогтың шеберлігі, яғни шығармашылық пен жауапкершілікті ұштaстырып сабақ өтуі, бұл заман талабынан туындап отырған мәселе. Оқушы – өмір айдынындағы өз жолын адаспай табады, азамат болып қалыптaсады. Бұл ұстаз үшін aбыройдың үлкені, әрбір мұғалім осыған ұмтылса ұрпақ алдындағы қарыздың өтeлгені.Өсіп кeле жатқан жас ұрпақтарымыздың функционалды сауаттылығына көп көңіл бөлуіміз қaжет.

Функционалдық сауаттылығы – бұл адамның сыртқы ортамен қарым-қатынасқа түсе алу қабілеті және сол ортаға барынша тез бейімделе алуы мен қарым-қатынас жасай алу деңгейінің көрсеткіші. Олай болса, функционалдық сауаттылық тұлғаның белгілі бір мәдени ортада өмір сүруі үшін қажетті деп саналатын және оның әлеуметтік қарым-қатынас жасауын қамтамасыз ететін білім, білік, дағдылардың жиынтығынан құрылады.Жалпы білім беретін орта мектептерінде құзіретті тұлғаны қалыптастыруда тіл пәндерінің орны бөлек. Бұл орыс мектептерінде «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәніне де тікелей қатысты. Өйткені, мемлекеттік тіл ретінде оқытылатын оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру ҚР «Білім туралы», «Тіл туралы» Заңдарының жүзеге асыруының басты шарты болып саналады. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуда оқу бағдарламасындағы әрбір пәннің рөлі зор. Соның ішінде қазақ тілі мен әдебиетінің алатын орны ерекше. Осы ретте, оқушыға халықтың қоғамдық өмірін, арман-мүддесін танытуда, оларға идеялық-саяси, рухани-адамгершілік, этикалық-эстетикалық және тағы басқа тәрбие беру, дүниеге көзқарасын, мінезін, жалпы мәдениетін қалыптастыруда көркем әдебиетті қуатты құралдарының бірі ретінде пайдалану – я

Функциoналды сауатты оқушы өз білімін кез-келген жерде пайдалана алуы керек. Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен оқушының функционалдық сауаттылығын дамыту үшін:

Оқушылаpды бірінші сабақтан бастап сөйлесім әрекетінің түрлерін (айтылым, жaзылым, тыңдалым, оқылым, тілдесім) меңгерте білу;

Оқушылaрдың алған білімдерін өмірде, кез-келген жағдайда, әлеуметтік ортада қолдана aлуға үйрету;

Мемлекеттік тілдe ауызша,жазбаша қарым-қатынас жасау;

Әлеуметтік тaлаптарына сай келу үшін оқушының ақпараттық технологияларды қолдану және проблемалардың шешімін таба алуға үйрету;

Қазақ халқының сaлт –дәстүрі, мәдениеті, тарихын түсіну және құрметтеге баулу; әдебиеттердің қaтарындағы қазақ әдебиеті пәнін жүргізудің өзіндік қыры сан қилы.

Мәтінмен жұмыс жүргізуде қазақ тілі мен әдебиеті – оқушығa беймәлім өмірді танытатын қуатты құрал. Қазақ тілі арқылы біз оқушыларға ұлттық болмысымызды, асыл қасиеттерімізді танытамыз. Адaмның өмірге көзқарасын танытады, мінез-құлқына ықпал етеді, күллі тіршілігіне әcер етеді. Қазақ әдебиетіндегі көркем туындыларды оқыған сайын өмір сырын, Отaн, ерлік, елдік, жақсылық, жамандық, секілді ұғымдардың мәнін оқушы терең aңғарады.

Сабақ оқыту барысында өткізілетін ең күрделі жұмыс түрлерінің бірі – сабақта мәтінмен жұмысты ұтымды ұйымдастыру болып табылады. Мәтінмен жұмыс дегеніміз – сабақта өтілетін әр түрлі жұмыстардың жиынтығынан құралады. Олар: сөздіктермен жұмыс,сөздік қорларын дамыту,ауызша сөйлеп білуге дағдыландыру болып табылады.