Мәтінмен жұмыс арқылы шығармашылықты дамыту, 3 сынып

ӘОК 371.315

Қалиева Н.Б. Педагогика жоғары мектебінің студенті

Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті, Павлодар қ.

«БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫН МӘТІНМЕН ЖҰМЫС ЖАСАУ АРҚЫЛЫ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУ»

Андатпа. Бұл мақалада оқушыны біліммен қатар оның бойындағы шығармашылық қабілетін оның ішінде мәтінмен жұмыс жасау арқылы дамыту тақырыбы қарастырылған. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық сауаттылығын дамыту барысында мәтінмен жұмыс істеу, талдау әдіс-тәсілдерін қарастыру мақсаттары мен міндеттерін аша отырып, мәтіннің мазмұндық құрылымы мен түрлерін ашу жолдарын, мәтінмен жұмыс істеу әдіс-тәсілдерін, мәтінді талдаудың жолдарын құрастыру арқылы оқушылардың шығармашылық сауаттылығын арттыруда мәтінмен жұмыстың рөлі ерекше маңызды. Шығармашылыққа тола, жақын келген бала барлық тұста өзің алып шыға алады, бұл дегеніміз, оқушының тұлға болып толық қалыптасуына оның шығармашылық жағының әсері мол, бұл мезетте оқушының бірнеше дағдылары іске асатын болады. Яғни, мәтінмен жұмыс жасау баланың ой-өрсін, сөйлеу шеберлігін, сөздік қорын, мәнерін, ойлау, тыңдау, есте сақтау, елестету дағдыларын оятады және осы жас кезеңі ең қолайлы, тиімді болып табылады. Бұлақ көрсен көзің аш демекші өскелен ұрпақтың бойындағы қаншама ашылмаған дара ерекшеліктерін алға жетелеу, дамыту, жүзге асыру біздің, мұғалімнің қолында десем қателеспеспін.

Кілттік сөздер: Бастауыш сынып оқушы, мәтін, мәтінмен жұмыс, шығармашылық қабілет, дамыту, сөйлеу шеберлігі, ойлау қабілеті.

Аннотация. В данной статье рассматривается тема развития творческих способностей учеников. В процессе развития творческой грамотности учащихся младших классов особое внимания уделяет работе с текстом. Работа с текстом повышает творческую грамотность учащихся путем раскрытия целей и задач, а именно анализа структуры, содержания и видов текста, работы с текстом и методы работы с текстом. Полный творчества и близкий вам ребенок может позаботиться о себе во всех аспектах, а это значит, что его творческая сторона оказывает большое влияние на всестороннее развитие личности ученика, и в этот момент проявятся некоторые навыки ученика. То есть работа с текстом пробуждает у ребенка мышление, разговорные навыки, словарный запас, манеры, мышление, умение слушать, память и воображение, и этот возрастной период является наиболее подходящим и эффективным. Как говорится в поговорке, если вы видите родник, то вы открываете глаза. Я не ошибусь, если скажу, что именно в руках учителей стоит задача развивать, вести, раскрывать индивидуальные особенности подрастающего поколения.

Ключевые слова: ученик начальных классов, текст, работа с текстом, творческие способности, развитие,мастерство общения, мыслительные способности.

Annotation. This article discusses the topic of developing students' creative abilities. In the process of developing the creative literacy of primary school students, she pays special attention to working with text. Working with text increases students' creative literacy by revealing goals and objectives, namely analyzing the structure, content and types of text, working with text and methods of working with text. A child who is full of creativity and close to you can take care of himself in all aspects, which means that his creative side has a great influence on the all-round development of the student's personality, and at this point some skills of the student will come out. That is, working with text awakens a child’s thinking, speaking skills, vocabulary, manners, thinking, listening skills, memory and imagination, and this age period is the most suitable and effective. As the saying goes, if you see a spring, you open your eyes. I will not be mistaken if I say that it is in the hands of teachers that the task is to develop, lead, and reveal the individual characteristics of the younger generation.

Keywords: primary school student, text, working with text, creativity, development,communication skills, thinking abilities.

Кіріспе

Бастауыш мектептің әр сыныбында мәтінді оқытудың теориялық ерекшеліктері педагогикалық қағидалары, ережелері, мәтіннің құрылымдық сипаттары туралы, теория жағынан блім бере отырып, оқу-іс әрекетіне мәтінді қалай оқу, оны қалай құрып, ауызша және жазбаша талдай білудің әдістемесімен орындалады. Мәтін туралы алғашқы деректі қазақ тіл білімінің ғылыми негізін салушылар - А.Байтұрсынұлы және Қ.Жұбанов еңбектерінде жазылған болатын. А.Байтұрсынұлы мәтінді «шығарма сөз» деп атаған болатын. «Сөз өнерінен жасалып шығатын нәрсенің жалпы аты - шығарма сөз деп дами кеткен. Ауыз шығарған сөз болсын, жазып шығарған сөз болсын – барлығы біздің ұшқыр ойымызбен қиялымыздан туады.

Зерттеудің жаңашылдығы: Дәл осы мәтінмен жұмыс жасаудың көркем әдебиетпен жұмысы оқушының шығармашылық қабілетін тиімді дамытып нәтижесін берді.

Зерттеу нысаны: бастауыш сынып оқушылары.

Зерттеудің тақырыбы: Бастауыш сынып оқушыларында мәтінмен жұмыс жасау арқылы шығармашылық қабілетін дамыту

Зерттеудің мақсаты: Бастауыш сынып мұғалімінің мәтінмен жұмыс жасау арқылы баланың бойында шығармашылық қабілетін анықап, дамыту.

Зертеудің міндеттері:

Ғылымилық, ғылыми әдістемелердің әдебиеттеріне талдау жасау;

Бастауыш сынып оқушыларыны шығармашылық қабілетін дамыту барысында психологиялық ерекшеліктерін анықтау;

Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамытуда мәтінмен жұмыс жасау түрлерінің тиімділігін анықтау.

Зерттеу болжамы: Егер бастауыш мектепте мұғалімдер мәтінмен жұмысқа көңіл бөліп, оның барлық қызметтеріне тоқталыпе жұмыс жасайтын болса, оқушыларда шығармашылық қабілетімен жұмысы қамтамасыз етіледі.

Негізгі бөлім. Мәтін – жалпы бір тақырып төңірегіндегі біріккен, сабақтастық пен тұтастық тән, ақпаратты жеткізетін мазмұнды сөйлемдердің тізбегі. Мәтін – белгілі көлемдегі шығарма немесе шығармашылық жұмыстың жазбаша немесе ауызша түрі. Мәтін өз алдына өте күрделі тілдік құрылым. Осы құрылымды айқындайтын басты белгілері - жүйелілік және тұтастық. Мәтіннің тұтастық бөлігі сол мәтінді ұғынып, мәнін түсінгенде ғана пайда болатын, оның логикалық бағытымен тығыз байланысты болса, ал оның жүйелілігі күрделі бірліктерді құрайтын тілдік құралдардың белгілі әдіс - тәсілдермен ұйымдасуынан көрінеді.

Мәтін қатысымдық қызметке негізделетіндіктен, оқу арқылы қабылданатын болғандықтан ақпараттардың көзі ретінде жүзеге асады. Мәтіндерді игерту барысында баяндаушы жеткізетін хабарды оқырман түсіну үшін мәтіннің құрылымы, мағынасы маңызды рөл атқарады. Мәтін мазмұнын түсіну процесінде әрбір сөйлеушінің түсінетін қабілетіне қарай іштен оқу және сырттан оқу болып үсіндірсе болады. Ішкі сөйлеушінің мәселесімен алғаш айналысқан - Л.С. Выготский. Ішкі сөйлеу -…