Мазмұнды есептер арқылы функционалдық сауаттылықты дамыту

«МАТЕМАТИКА САБАҒЫНДА МАЗМҰНЫ ЕСЕПТЕР ШЫҒАРУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫН ДАМЫТУ»

Айтмаганбетова ЗМ

математика пәнінің мұғалімі

Аңдатпа

Бұл мақалада математика сабағында мазмұнды есептер арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту формалары мен әдістері берілген. Мәтіндік есептерді құрастыру, берілген есептермен жұмыс істеу әдістері қарастырылған. Математика сабағында зерттелген мәселелер қозғалған. Функционалдық сауаттылықты қалыптастыру өте күрделі, ұзақ мерзімді процесс. Әр түрлі заманауи педагогикалық педагогикалық технологияларды жұмысқа сауатты үйлестіре отырып қана қалаған нәтижеге жете алатыны жайлы айтылған.

Кілт сөздер: мазмұнды есептер, функционалды сауаттылық, технология, математика, зерттеу, оқу сауаттылығы.

"РАЗВИТИЕ ФУНКЦИОНАЛЬНОЙ ГРАМОТНОСТИ УЧАЩИХСЯ ЧЕРЕЗ РЕШЕНИЕ ЗАДАЧ НА УРОКАХ МАТЕМАТИКИ»

Айтмаганбетова ЗМ

Аннотация

В данной статье представлены формы и методы развития функциональной грамотности учащихся через текстовые задачи на уроках математики. Рассмотрены методы составления текстовых задач, работы с заданными задачами. Были затронуты вопросы, изученные на уроках математики. Формирование функциональной грамотности-сложный, многогранный, долгосрочный процесс. Отмечается, что только при грамотном сочетании в работе различных современных педагогических технологий можно добиться желаемого результата.

Ключевые слова: содержательные отчеты, функциональная грамотность, технологии, математика, исследования, грамотность чтения.

"DEVELOPMENT OF FUNCTIONAL LITERACY OF STUDENTS BY SOLVING CONTENT PROBLEMS IN MATHEMATICS LESSONS"

Aitmaganbetova ZM

Math Teacher

Annotation

This article presents the forms and methods of developing functional literacy of students through text tasks in mathematics lessons. The methods of composing text tasks and working with assigned tasks are considered. The issues studied in mathematics lessons were touched upon. The formation of functional literacy is a complex, multifaceted, long-term process. It is noted that only with a competent combination of various modern pedagogical technologies in the work can the desired result be achieved.

Keywords: content reports, functional literacy, technology, mathematics, research, reading literacy.

Білім – адам қызметінің ажырамас және маңызды саласы. Әлеуметтік-экономикалық прогрестің факторы бола отырып, білім беруді мемлекеттік саясаттың саласына қоспау мүмкін емес. Еңбек ресурстарының сапасы, демек, қоғам экономикасының жағдайы білім деңгейіне тікелей байланысты. Білім беру жүйесі азаматты қалыптастырады, сол арқылы қоғамдық өмірдің саяси саласына әсер етеді. Қазіргі уақытта әлемде мектептегі білім беру жүйесі өз құрылымында үлкен өзгерістерге ұшырауда, қоғамның қоятын талаптары мынадай: бұл көшбасшылық қасиеттері, топта жұмыс істеу дағдылары, бастамашылдық, IT құзыреттілік, қаржылық сауаттылы, азаматтық сауаттылық. Қоғам ортасы тәртібі жағынан жан-жақты дамыған, стандартты емес шешімдер қабылдай алуға қабілетті, қолда бар ақпаратты салыстыра, талдай алатын, қорытынды шешім шығара алатын және алған білімін шығармашылықпен пайдалана алатын тұлғаға арналады.

Білім саласындағы халықаралық зерттеулер оқушылардың пәндік білім саласында мықты, бірақ шынайы өмірде кез келген жағдайда пән білімдерін қолдану кезінде қиындықтар туындайтынын дәлелдеген. Содан, кәсіби қоғамдастықтың алдында тұрған міндеттің бірі болып, оқыту барысында алған білімдерін түрлі оқу-тәжірибелік мәселелерді шешуде қолдана алу қабілетін қалыптастыруға және бағалауға ықпал жасайтын ұлттық құралдар мен технологияларды әзірлеу – қабілеттерін дамыту.

«Бұл міндеттер мен мақсаттар бүгінгі күні неге сонша маңызды болды?» деген сұрақ туындайды. Бұл сұраққа мынадай жауап береміз: «Бұл қазіргі таңдағы экономиканың сұранысы». Біз - мамандық таңдау жөнінде болжам жасай алуымыз мұмкін, бірақ болашақта қандай мамандықтар сұранысқа ие болатынын болжам жасай алмаймыз. Ал бүгінгі түлектер қандай мамандықтарды меңгеруі керек?! Қазіргі жастар бәсекеге қабілетті болуы үшін біз алдымен оларды өмірге икемді етуіміз керек. Яғни, қазіргі жастар алған ақпаратпен жұмыс істей алу және заманауи цифрлық технологиялармен жұмыс істей білу сияқты құзыреттіліктерді меңгеруі тиіс. Сондықтан жастарда осы дағдыларды дамытуымыз керек. Әрбір бала технология мен ақпараттық ресурстардың өзгерісіне сай кез келген жаңа саланы өз бетінше меңгеруі тиіс.

Әдістеме

Функционалдық сауаттылықты оқытудың негізгі компоненттері мынадай:

Оқушылардың сапаларын бағалауда функционалдық сауаттылық оқу сауаттылығы (мәтінмен жұмыс), математикалық сауаттылық (есептер мен жағдайларды шешу) және жаратылыстану болып үшке бөлінеді.

Біз екі саланы қарастырып кетейік. Бұл математикалық сауаттылық пен оқу сауаттылығы. Функционалдық сауаттылық дағдыларын қалыптастыруда немесе дамытуда оқытушы мұғалімдер мен оқушылар келесі кезеңдерден бойынша өтеді:

1. Оқуды үйрену (икемді оқу): оқу мақсатына қарай оқу стратегиясы мен тактикасын таңдай білуі;

2. Сөйлеу механизмдерін дамыту: балама алмастырулар жасай алу, мәтінді қысқарта алу, мәтін мазмұнын болжай алу;

3. Ауызша және жазбаша сөйлеуді дамыту:

— орфографиялық дағдыларын дамыту;

- сөздік қорларын байыту;

— оқушылардың сөйлеу тілінің грамматикалық құрылымын дамыту, жетілдіру;

— ауызша әңгімелесу, тәрбиелік, ғылыми, көркем сөйлеуді дамыту;

- жазбаша сөйлеу, тәрбиелік, ғылыми, көркем сөйлеуді дамыту.

Математика сабағында 5-6-сыныпта балаларды икемді оқуға үйретудің маңызы зор. Оқушыларға орындауға арналған тапсырмалар қиындық дәрежесіне қарай әртүрлі болады:

• тапсырма мәтініндегі негізгі және қосалқы нүктелерді анықтай алу;

• мәтіндегі деректерді немесе олардың сипаттамаларын салыстыра алу;

• тапсырма деректері (мәтін) негізінде сұрақтар құрастыра алу;

• ішінара мәліметтерді пайдаланып, диаграмма (сызба) бойынша тапсырмалар құрастыра алу;

• мәтіннен жаңа ақпаратты бөліп алу, оның мәтінге қатысты негізгі идеясын қалыптастыра алу;

• ғылыми сөйлеуді, өз ойын сауатты жеткізе білуді қалыптастыру механизмін дамыта алу;

• бір ақпарат көзінен алгоритм (схема) бойынша жұмыс істеу, дайын ақпаратпен жұмыс істей алу дағдыларын қалыптастыру.

Математикалық сауаттылық.

5-6 сынып оқушылары функционалдық сауаттылықтың тек бірінші не екінші деңгейіне ғана жауап бере алуы мүмкін. Ал 7-сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын арттыру жұмыстары жалғасын тауып, мәтіндер әртүрлі типтегі және стильде оқытылады, әсіресе публицистикалық стильдегі мәтіндерге ерекше көңіл бөлінеді. Оқушыларға орындалатын тапсырмалар күрделене түседі. Мәселен,

функционалдық қасиеттермен, диаграммалармен және графиктермен жұмыс істеу, графикалық мәдениет дағдыларын дамыту;

графиктерден функциялардың қасиеттерін оқу, белгілерді тұжырымдау және оларды оқу дағдысы;

геометриялық сауаттылық дағдыларын дамытуға көңіл бөлінеді. Геометриялық пішіндердің қасиеттерін түсіне алу, тапсырма мәліметтерін талдай білу;

кеңістіктіктегі қиялдау дағдыларын дамыту;

кестемен жұмыс істеу, мәтіндегі мәліметтермен жұмыс істей алу қабілеттерін дамыту;