Мектеп, бала және ата-ана тәрбиесіндегі сыни оқыту

Мектеп, бала және ата-ана тәрбиесіндегі сыни тұрғыда оқытудың тиімділігі (эссе)

« Ең алдымен адамды алға

сүйрейтін - көзбен көруге

болмайтын ұмтылыстар.

Адамды рух алып жүреді»

А.С.Экзюпери

Кіріспе

Адам жанын түсіне білу, оны зерттей білу- үлкен өнер. Осы орайда Елбасымыз Н.Назарбаевтың «Жаңа заманның жаңа адамын тәрбиелейтін сіздер. Ендеше өздеріңіз де көп оқыңыздар, ізденістен, ілгерілеуден жалықпаңыздар. Ең бастысы рухани тоқыраудан сақтаныңыздар. Өйткені елдің ертеңгі тірегі- жастар. Олар заман талабына сай тәрбиеленуі тиіс» деген сөздерін жадымыздан шығармауымыз қажет. Ол үшін аянбай еңбек ету іздену жаңашыл үрдістерге көңіл бөліп, бала бойындағы жақсы қасиеттерді тани білуіміз керек. Сондықтан мектеп психологы- ең алдымен өзінің кім екенін,өз ісінің мақсатын міндеттері мен іске асыру жолдарын, жұмысының маңызы мен жауапкершілігін анық білуі тиіс. Бұл өте төзімділік пен шыдамдылықты, білімділік пен біліктілікті, мейірімділік пен талап қоя білушілікті керек ететінін ұмытпауымыз абзал. Олай дейтінім, психолог-адамның сырласы, адам жанының елшісі. Себебі психолог мектеп ұжымының зор табыстарға жетіп, береке бірлігінің мықты болуына, оқушыларының сапалы білім алып, саналы, тәрбиелі, болуына психологтардың үлесі зор деп ойлаймын. Еліміз егемендік алғаннан бері оқу-тәрбие саласында көптеген өзгерістер енгізілді. Өсіп келе атқан жас ұрпақтарға өмір сүрудің негіздерін беру және

Өздеріңізге белгілі қазіргі таңда бала тәрбиесі- өте күрделі үрдіс. Тұлға қалыптасуы кезең-кезеңмен жүреді. Тұлға негізі ең алдымен отбасында қаланады. Сондықтан да педагог- ата-ана- оқушы үштік одағының тығыз байланыста болуы шарт. Ата-анамен бірлесе отырып біз психологтар баланың табиғи қабілетін ашып, оны дамытуымыз қажет. Ата-ана бала тәрбиесіндегі негізгі тұлға. Халқымыздың сан ғасырдан бергі даналығына құлақ ассақ, Адамның бақыты- балада деген екен. Кез келген адам өзі өмір бойы қуып жете алмайтын бақыт деген құдыретті сөздің өлшемі өмірінің жалғасы ұрпағымен келетініне мән бермеуі де мүмкін. Біреу бақытын байлықтан тапқысы келсе, екінші біреуі данқ пен атақтан, мансап пен қызметтен іздестіреді. Мұның бәрі түсінген адамға қолдың кірі сияқты нәрсе. Адамға нағыз бақытты- тәрбиелі ұрпағы ғана сыйлай алады. В.Сухомлинский «Тәрбиешінің нағыз данышпандығы әкенің, шешенің, педагогтың балаға бақыт беруі. Балалық шақтың бақыты- жылылық пен қорек беретін отбасының тыныштығы» дейді.

Ұлы ғалым, философ Әбу Насыр әл-Фараби «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие керек. Тәрбиесіз берілген білім-адамзаттың қас жауы,ол келешекте оның өміріне қауіп әкеледі» десе, Жан-Жак Руссо «Бала туғанда ақ қағаздай болып таза туады, оның үстіне шимайды қалай салсаң, қағаз бетіне солай түседі, бала тәрбиесі сол сияқты, өзің қалай тәрбиелесең, ол солай тәрбиеленеді» деген екен.

Бұдан шығатын түйін, бала тәрбиесіне ең әуелі оның ата-анасының еңбекқорлығы, ұстамдылығы, ақыл-ойы, сана сезімі, адамгершілігі әсер етеді.

Бүгінгі біздің қоғамда жаһандану үрдісімен келген қиыншылықтар көбейіп жатыр. Көгілдір экранды жаулап шетелдік фильмдер, түрлі діни бірлестіктер шетелдік арзанқол музыкасы т.б. жастарымызды улап жатқаны жасырын емес.

Олардың бәрі жастардың көңіл күйіне, психикасына әсер етуде. Яғни, тәрбие жұмыстарындағы мәселелер бәрімізге ортақ. Бұндай келеңсіз істермен күрес жүргізу бірінші кезекте тұр. Осындай жағдайларда психолог бала жанының терең түкпіріне үңіле білсе, баланы тыңдай білсе, өзін де тыңдата алса, бала құқығына қол сұқпай- тәрбиесіне басшылық жасаса дұрыс нәтижеге жетері сөзсіз. Сонымен қатар психолог баламен бірлесе отырып, өзін тануына, жан дүниесін басқара алуына, айналасымен дұрыс қарым-қатынас жасауына ықпал етеді. Бала көңілі сезгіш.Өмір жолын таңдауға әр баланың құқығы бар. Жоғары сынып оқушылары үлкен өмірдің таңдауын жасарда жанында мектептегі психолог маманы болып, көмек қолын созса, әрине ол сәттілік әкеледі.

2010 -2011 оқу жылынан бастап, қазіргі таңға дейін біздің мектептің 90 пайызы «Оқу және жазу арқылы сыни ойлауды дамыту» курсын оқып,жаңа технологияны меңгере бастады. Осы курстан кейін біз өзіміздің үйренген іс-тәжірибелерімізді бір-бірімізге үйретіп,қатемізді түзеп, бір кісідей жабылып меңгерудеміз. Мұғалімдер жоба философиясына ене бастағаннан кейін, мынадай сұрақтар мен проблемалар мазалай бастады.

Осы жобадан кейін біздің алға қойған мақсатымыздың ең бастысы мұғалім,ата-ана және оқушы арасындағы байланысты нығайтуға болады ма?.

Бұл жобаға мұғалімдеріміз қалай қарайды? Нендей жаңалықтар күтілуде? Бұл жобаны өзіміздің тәжірибемізге ендіре аламыз ба? Үлгерімі төмен, тәртібі қиын,әлеуметтік жағдайы төмен,психологиялық тұрғыдан алғанда өзіне сенімділігі жақсы емес, оқушылармен жұмыс істеуімізге пайдасы тиеді ме? деген көптеген сұрақтар туындады.Алғашқыда жасыратыны жоқ қиындау болды,ал қазіргі таңда біршама жақсарып келеді. Мұғалімдеріміз жобаны түсінген сияқты,бірақ әлде де көбірек жұмыс жасауға тура келеді. Содан «тәуекел» деп, 2012 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша « оқу мен жазу арқылы сыни тұрғыдан ойлау» жобасын…