Мектеп борының құпиялары туралы ғылыми жоба

Меркі ауданы әкімдігінің білім бөлімінің Владимир Савва атындағы

№ 9 жалпы білім беретін мектеп-лицей

Орындады: Қайрат Айгерим, 4 «б» сынып

Тақырыбы: «Мектеп борының құпиялары»

Секция: экология, валеология

Жетекшісі: Бекжанова Гульзат, бастауыш сынып мұғалімі

Меркі-2019

Мазмұны

Кіріспе……………………………………………………………………….

Негізгі бөлім……………………………………………………………….

1. Теориялық бөлім……………………………………………………....

1.1 Бордың пайда болу тарихы……………………………………………...

1.2 Мектеп борының табиғи құрамы……………………………………

1.3. Борды адамның пайдалануы…………………………………………..

2. Практикалық бөлім………………………………………………………..

2.1 Борлық құрамы мен қасиеттерін зерттеу....................................................

2.2 Бордың адам денсаулығына әсерін зерттеу………………........................

2.3 Адамның күнделікті өмірінде бор қолдану мүмкіндігін зерттеу ……

2.4 Сауалнама …………………………………………………..........................

Қорытынды…………………………………………………………………….

Пайдаланған әдебиеттер……………………………………….........................

Аннотация

Мақсаты: мектеп борының құрылымын зерттеу және оның адам тұрмыста пайдалана алатын пайдалы және ерекше қасиеттері бар екенін дәлелдеу. Міндеттер:

бордың пайда болу тарихымен, оның құрамымен танысу;

бордың қасиеттерін зерттеу;

борды пайдалануда оқушылар мен педагогтардың денсаулығына қалай әсер ететінін анықтау;

сыныптастарға зерттеу нәтижелерін ұсыну.

Зерттеу нысаны: мектеп боры.

Зерттеу пәні: күнделікті өмірде қолдануға болатын бордың қасиеттері. Гипотеза:

бор өте пайдалы және күнделікті өмірде қажет;

бор адам үшін қауіпті болуы мүмкін.

Зерттеудің практикалық маңыздылығы: жұмыс материалдарын "Адам және қоршаған орта" оқу пәні бойынша сабақтар өткізу кезінде қолдануға болады.

Зерттеу әдістері:

1. Әдебиетті оқу;

2. Тәжірибе өткізу;

3. Бақылау;

4. Сауалнама;

5. Фотоматериалдарды жинау;

6. Алынған нәтижелерді талдау.

Аннотация

Цель: изучить строение школьного мела и доказать, что у него есть полезные и необычные свойства, которыми может воспользоваться человек в быту.

Задачи:

познакомиться с историей возникновения мела, его составом;

изучить свойства мела;

выяснить, как использование мела влияет на здоровье

школьников и педагогов;

представить одноклассникам результаты исследований.

Объект исследования: школьный мел.

Предмет исследования: свойства мела, которыми можно воспользоваться в повседневной жизни.

Гипотеза:

мел очень полезен и необходим в повседневной жизни;

мел может быть опасен для человека.

Практическая значимость исследования: материалы работы можно использовать при проведении занятий по учебному предмету «Адам және қоршаған орта»

Методы исследования:

изучение литературы;

проведение опытов;

наблюдение;

анкетирование;

сбор фотоматериалов;

анализ полученных результатов.

Кіріспе

Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» көпке түсінікті, рухани жаңғыртуға бағытталған құжат деп білемін. Мақаланы оқи отырып, оның әрбір сөйлемінде бүгініміз бен болашағы жарқын Қазақстанға апаратын нақты жоспар, мақсат көрсетілгендігін түсіндім.

Осы Тәуелсіз еліміздің намысын қорғайтын, бүгінімізді ертеңіне жалғайтын, қазақ елінің ертеңі, болашағы үшін жауап беретін бүгінгі ұрпақ екенімізді сезінейік.

Мақсаты : Мен еліміз мықты, әрі жауапкершілігі жоғары Біртұтас Ұлт болу үшін болашаққа қалай қадам басатынымыз ортаға салуды жөн көрдім.

Алда әлі ұзақ жол, үлкен асулар бар. Сол асулар мен қиындықты жеңу үшін бізге сапалы білім мен мықты денсаулық қажет.

Сапалы білім алу үшін бүгінгі мектепте барлық жағдай жасалған, ал біз салауатты өмір салтын ұстанып, күнделікте мектеп жағдайында көзге көрінбейтін, денсаулыққа зиянын келтіретін заттар бар екенін аңғарсақ, соның біреуі кішкентай ғана бор. Борсыз мектептің тіршілігін елестетуге болмайды. Бор сабаққа қажетті ең негізгі құрал. Мен осы зерттеу жұмысымда бордың пайдасы мен зиянын қарастыруды жөн көрдім.

Әр адам әдеттегі мектептің борын жақсы біледі және тек қана біле қоймай оны бір рет емес сабақ уақытында өз қолымен ұстады. Ал осы бір түйір бордың көмегімен қаншама ақиқат ашылған,қаншама ашылулар істелген!Әлі күнге дейін мұғалімдер байқаусыз, сонымен қатар баға жетпес борды қолына ұстап,көптеген ғажап нәрселерді істеуде. Ал мектеп боры соншалықты таптырмас па? Соңғы жылдары көбінесе интерактивті, маркермен жазатын тақталардың артықшылығы айтылуда. Әрине,біздің ауылымызға да мұндай жаңалық жетті,бірақ біз бормен жұмыс істеуді жалғастырудамыз.

Сондықтан да бордың сапасы бізге өте қажет.Неге дейсіз бе? Біз байқадық, қазіргі кезде тақтада бормен жазу қиынға соғады.Тіпті, жаңа тақталарда да. Біреуі үгітіліп, шаң болып кетсе,екіншісі-тақтаны сырады, ал үшіншісі- тақтада көрінбей қалады. Енді не істеу керек? Мүмкін бұл біздің мектеп мұғалімдерінің пайдаланатын бордың сапасы төмен болуынан? Сондықтан да мектеп борының құрамын, сапасын және оның адам денсаулығына әсерін зерттеу өзекті деп ойлаймыз.

Бор-бұл өте қызықты зат, ол пайдалы қазбалар, химиялық шикізат, дәрі-дәрмек және сенімді үй көмекшісі. Әр сабақта мектеп тақтасына шыға отырып, біз қолымызға борды аламыз. Әйтпесе, жаңа нәрсені қалай үйренуге болады? Неге бор жазу және сурет салуға ыңғайлы? Ол қайдан пайда болды? Ол неден тұрады? Неге мұғалімдер борға шағымданады, ал балалар оған қуанады? Маған қызықты болды,мен бор деген не және оның құпиялары қандай екенін білу үшін зерттеу жүргізуді шештім.

1. Негізгі бөлім.

Теориялық бөлім.

1.1 Бордың пайда болу тарихы

Бор туралы бәрін білу үшін мен әртүрлі танымдық әдебиетті оқып, интернет желісінен алынған материалдарды талдап көрдім. Жер бетінде Бор кезеңі болды, сол кезде бор пайда болды.

1 сурет– Бор кезеңі

Бор мезо-кайнозой шөгінділерінде кең тараған. Ол қағаз, шыны, цемент, парфюмерия өндірісінде, косметикада, медицинада қолданылады.

Әктас-Австралиядан басқа, барлық материктерде кездеседі.Олар әр түрлі геологиялық дәуірлерге қалыптасқан. Жазықтың қуаты бірнеше сантиметрден жүздік метрлерге дейін түрлендіреді. Бүгінгі күні бор өндірісі ТМД аумағының ішінде Қазақстанда,Ресейде,Беларуссияда жане Украинада бар.

Бор өсімдіктердің және жануарлардың тіршілігінен пайда болған екен. Ол әк балдырларынан, сондай-ақ шаяндар мен ұлулардан тұрады, олар теңіз суынан кальций алып, өз раковинкалар мен қанқаларын салды. Өліп, бұл өсімдіктер мен жануарлар түбіне түсіп, сонда жиналды. Уақыт өте келе осы сүйектерден қалың қабат пайда болды. Әрине, бұл миллиондаған жыл болды. Бірте-бірте бұл қабат мұхит түбіне цементтеліп, бор деп аталатын жұмсақ

әктасқа айналды. 200000 жыл бұрын мұздық мұхиттан бор бар түбінің кесектерін жұлып алып, оларды құрлыққа созды.

Мұз қатқан кезде су ағыны шөгінді жыныстар мен құмның тоннасын көшірді және Бор қалың қабатпен сенімді жабды. Осылайша Мел шоғыры Беларусь аумағында пайда болды.

(2 сурет– табиғи бор карьерде өндіріледі).

Қазақстанда Ақтөбе өңірінде бор өңдеу өндірісі қолға алынып, дамытылмақ. Ол үшін шикізат көзі жеткілікті. Тек жергілікті ғалымдардың жобасына қолдау қажет. Бүгін Сақтаған Бәйішев университетінің «Зерек» технопаркіне барған «Нұр Отан» партиясының «Жоғары технологияны дамыту» комиссиясының өкілдері осындай ұйғарымға келді. Топ мүшелеріне технопарктің жұмысы мен алдағы жоспарлары да айтылды.

Сақтаған Бәйішев атындағы университте 2016 жылы «Зерек» технопаркі салынды. Технопарк зертханаларының бірінде Мұғалжар ауданында мол қоры бар диатомитті қайта өңдеу бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр. Минералдық зат құрылыс материалы, ауыл шаруашылығында тыңайтқыш есебінде пайдаға асады. Бұдан өзге, диатомитті қосу арқылы мектеп тақтасына пайдаланылатын бор өндіріледі. Технопарк зерттеушілері аздаған мөлшерде «Мектеп боры» атты өнімді патенттеп, шығаруда. Ғалымдарға заманауи жоғары технологиялық құрылғы қажет.

1.2 Мектеп борының табиғи құрамы.

Бор-басқа да пайдалы қазбалар сияқты өндіретін табиғи материал. Бор толығымен кальцийден тұрады және ежелгі организмдердің қалдықтары болып табылады, оның құрамында тас пен құмдар кездеседі.

(3- сурет Бордың бөлшектері)

Табиғатта бұл химиялық зат әр түрлі нысандарда кездеседі — одан ұлулар мен маржан, інжу және жұмыртқа қабығы бар. Кальций кәдімгі су құбырында да бар, оған қаттылық береді. Айтпақшы, шәйнек қабырғаларында пайда болатын қақ негізінен кальций карбонатынан тұрады. Мектеп бор өндіру үшін пайдаланылатын табиғи бор карьерлерде өндіріледі. Ол мүлдем қауіпсіз және бөгде қоспалар жоқ. Жақсы мектеп борын өндіру үшін табиғи ақ бор арнайы дайындалады. Алдымен оны ұсақ тілімдерге бөледі, сұрыптайды, барлық қоспаларды жинайды және су қосып, жертөлелерде жуады. Алынған массаны құм мен тастар сияқты ауыр

қоспаларды ыдыстың түбіне отырғызады. Таза материал ерітіндісін екінші ыдысқа, содан кейін келесі ыдысқа тазарғанға дейін құяды.

Алынған массаны үлкен ыдысқа ұзақ уақыт бойы тұндырады,содан кейін суды төгеді, ал қалған массаны тартылған жәшікке құяды. Тұнған масса торда кептіріледі. Егер кептірілген бор артық шашыраңқы болса, онда оған сәл желім қосылады. Түрлі бояғыштардың көмегімен кез келген түсті борды алуға болады

1.3 Адамның борды пайдалану.

Бор көп алынады. Ал ол қайда қолданылады?

Бірде-бір мектептің тынысы борсыз өтпейді, бор м ектеп тақтасына жазударды жазу үшін қолданылады.

Медицинада бор кальций жетіспеушілігінде, тағамға қосымша ретінде қолданылады. Оны қолдану тырнақтарды, тістерді және сүйектерді нығайтуға жақсы әсер етеді. Бор кеңінен қолдану өнеркәсіпте табылды: оның қызылша шырынын тазалау үшін; шыны дайындау кезінде; сіріңке өндірісі үшін; ас содасы дайындау үшін; резеңке дайындау кезінде; цемент, лактар, бояулар өндірісі үшін; әрлеу сайдингін алу үшін; полиграфия және қағаз өнеркәсібінде қолданылады. Ауыл шаруашылығында бор оның қышқылдығын азайту үшін, сондай-ақ жануарларға арналған құрама жем дайындау үшін топыраққа енгізеді. Парфюмерияда бор-тіс ұнтақтары мен пасталардың құрамдас бөлігі. Сондай-ақ бор дуалдарды, бордюрлерді, қабырғаларды бояу үшін, ағаштардың діңдерін күн күюінен қорғау үшін, төбелерді ақтау үшін, бақшадағы және бақшадағы өсімдіктер мен

зиянкестермен күресу үшін, асхана мен ас үй ыдыстарын тазалау үшін тамаша қолданылады.

2. Практикалық бөлім

2.1 Бор құрамы мен қасиеттерін зерттеу

Егер мектеп борын қолмен ұстасақ- ол қатты және кедір-бүдір..Біз тақтаға жазғанда-ол ұнтақталады, шашылады демек, ол нәзік. Егер қолыңызды бормен сызып өтсеңіс, бор із қалдырғанын көруге болады, демек, ол ізін қалдырады,қолымызды ластайды. Ал егер бор суға түссе, су лайланады, демек бор суда ерімейді. Соныме, « бор неден тұрады»? деген сауалға жауап іздеп көрейік.

1 тәжірибе.