Мектеп жасына дейінгі балалар тілін дамыту мақаласы

Гумарова Альбина Гайнеденовна

БҚО, Казталов ауданы, Қараөзен мектеп-лицейі жанындағы «Айгөлек» шағын орталығының тәрбиешісі

Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытудың тиімді жолдары

Сөйлеу тілі-адам өмірінің ең басты, ең негізгі, ең маңызды бөлігі ретінде орын алады. Тіл дамыту мәселесі ғасырлар бойына көптеген тіл зерттеушілерін толғандырған мәселелердің «қаймағы» болды. Тілді дамыту - өмірдің алғашқы жылынан басталатын процесс.

Тіл мен сөйлеу процессі психологияда, философияда және педагогикада - ойлау, елес, есте сақтау, эмоциялар сияқты психикалық сан түрлі ұғымдарды байланыстыратын түйін ретінде көрсетіледі. Жалпы бұл түйіннің дамуы мен жетілуі мектепке дейінгі жастағы балалардан бастау алуы керек.

Мектепке дейінгі жас – балада тілдің жан-жақты қалыптаса бастауын, дамуын жәнесөйлеу тілін белсенді қабылдайтын кезең.

Байланыстырып сөйлеу тілін дамытудағы проблеманы зерттеуші барлық ғалымдар С.Л.Рубинштейннің сөйлеу тіліне берген сипаттамасына сүйінеді. Мәтіндік тіл мен жағдаяттық сөзге анықтаманы дәл осы С.Л.Рубинштейн берген. Сөйлеп тұрған адамның ойын, мақсатын беріп тұрған сөздік тіл – байланыстырып сөйлеу тілі, бірақ даму барысына қарай өзгеруі мүмкін.

Тіл дамыту әдістемесі қазақ тілімен тығыз байланысты мектеп жасына дейінгі балалардың сөздік қорын дамыту қазақ тілінің лексика тарауының ережелеріне сүйенеді. Сонымен қатар, балабақшада мектепке барғанға дейін бала ана тіліміздің барлық грамматикалық формаларын мысал түрінде меңгеріп баруы қажет. Сондықтан, тіл дамыту әдістемесі қазақ тілінің грамматика тарауыменен тығыз байланыста дамиды.

Мектеп жасына дейінгі балалардың жай және құрмалас сөйлемдердің түрлерін толық ажырата алатындай дәрежеге жеткізілуі қажет. Бала бұл сөйлемдерді мысал түрінде меңгергенмен тәрбиеші құрмалас, жай сөйлемдердің қолданылу ерекшеліктерін, ережелерін өзі толық меңгеруі тиіс. Олай болса тіл дамыту әдістемесі қазақ тілінің синтаксис саласында да сүйенеді.

Балабақшада бала тілінің дыбыстық мәдениетін қалыптастыру, тіліміздегі дыбыстарды толық айтуға үйрету, жеке сөздерді буындарға бөліп үйрету жұмыстары да тіл дамыту сабақтарының басты бөлігі болып саналады. Олай болса тіл дамыту әдістемесі қазақ тілінің фонетика тарауының ережелерімен тығыз байланысты. Әрбір топты балаларға сөздердің дұрыс айтылуын меңгерту тәрбиеші алдына қойылатын басты міндеттердің бірі.

Баланың тілінің дұрыс қалыптасуы мектепке дейінгі білім берудің негізгі міндеттерінің бірі. Бірақ, өткен жылдардағы динамикалық сараптамаларға қарасақ, сөйлеу тілі бұзылған мектепке дейінгі жастағы балалардың саны өсенін көріп отырмыз. Осы проблеммаға байланысты педагогтар мектепке дейінгі жастағы балалардың тілін дамыту үшін толық тіл дамуға арнайы жағдайлар туғыза білуі керек.