Мектепке дейінгі балалардың әлеуметтік зердесін дамыту

Байденов Ж.М Тауекелова А.Е.

Ыбырай Алтынсариан атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты

МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ КЕЗІНДЕГІ БАЛАРДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ИНТЕЛЕКТІСІН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту жүйесін дамыту − Қазақстан Республикасы мемлекеттік саясатының басым бағыттардың бірі. Еліміздің зияткерлік әлеуетінің болашағы мен оның гүлденуінде балаларға мектепке дейінгі сапалы білім беру мен ерте жастағы балалардың қабілеттерін дамытудың қоғамдағы орны өте маңызды. Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың халыққа Жолдауында«Кішкентай бүлдіршіндердің дамуына ықпал ететін үздіксіз білім берудің алғашқы сатысы ретіндегі мектепке дейінгі білім беруге баса назар аударған жөн. Және бұл сатыны олардың шығармашылық және интеллектуалдық қабілеттерін дамытуға арналған тиімді бағдарламалармен қамтамасыз ету қажет. Әрбір балалардың білім алуға, еңбекке және қоршаған ортаға бейімі, қарым - қатынасы нақ осы кезеңде қаланатынын естен шығармауымыз керек» - деп айтылған.{4}

Жас кезеңінде балада үш негізгі өмірлік дағдылары

Тік жүруі Тілдік қарым-қатынас жасауы Заттық

әрекеттері

Ең бастысы бұл жаста баланың болашақтағы мінез-құлқы, зияткерлік және тұлғалық дамуына ықпал ететін біліктерді, соның ішінде түсінуі және адамдармен қарым – қатынас жасауда тілді қолдану қабілеттерін игереді. Уақытылы және толыққанды бала дамуын қамтамасыз ететін шарттардың бірі − олардың жақсы және орнықты көңіл-күйі. Ол тіршілік жағдайлары дұрыс ұйымдастырылғанда ғана мүмкін болады. Көптеген отандық және шетелдік ғалымдар мен педагогтар, психологтар және басқалар зерттеу үстінде. Ресей ғалымдарының (Г. Б. Корнетов, М. Ф. Шабаев және б.) ойларынша ерте жастан тәрбиелеу ерекше әлеуметтік қызмет болып табылады. Жаңа туған нәресте уақытының көп бөлігін анасымен өткізеді, онымен тәрбиеленеді. Балаларды ерте дамытуды Франция, АҚШ, Жапония, Германия, Италия, Перу, Кения және басқа да көптеген елдердің педагогтары тәжірибеге енгізуде. Латын Америкасы ерте дамытуды қолға алып, әлемдік ерте даму жүйесіне үлестерін қостық деп санайды. Ресей ғалымдары (Никитиндер жүйесі, Зайцев текшелері), Жапония (Масару Ибука), Финляндия, АҚШ (Глен Доман, Сесиль Лупан) және басқа дамыған елдерде ерте жастан бастап, балалардың интелектуалды дамуына қаржы салу арқылы әл-ауқаттың артуын байланыстырады. Бұл ме

Мектепке дейінгі білім беру мекемесінде ұйымдастырылған оқу – тәрбие

үрдістері

Әлеуметтік интеллект – айналадағылармен өнімді іс-әрекетке түсуді анықтайтын және әлеуметтік-психологиялық қатынастарды бейнелеумен байланысты танымдық процестерді реттейтін қабілет. Э.Торндайк 1920 жылы «әлеуметтік интеллект» ұғымын адамның болжаушылық және операционалдық-коммуникативтік қабілетінің тұлға аралық қатынаста көрінуі ретінде алғаш қолданған еді. Әлеуметтік интеллект, эмоционалды ашықтық, шынай педагогикалық ізгілік, әлеуметтік-кәсіби жауапкершілік, ерікті батыл әрекеттерге қабілеттілік, коммуникативтілік педагог тұлғасының кәсіби маңызды сапаларына жатады. Әлеуметтік интеллект туралы алғашқы зерттеулер шетел ғалымдарының (Дж.Гилфорд, Н.Кэнтор, М.Саливен, Р.Стернберг) еңбектерінде кездеседі. Ресейлік (Н.А.Аминов, Ю.Н.Емельянов, В.Н.Куницина, О.Б.Чеснокова, А.Л.Южанинова) және отандық психологияда бұл мәселе тек ХХ ғ. соңында ғана зерттеле бастаған, салыстырмалы түрде жаңа бағыттағы зерттеулер қатарына жатады. Мектепке дейінгі кезендіндегі баллардың даму деңгейіне қатысты критерийлер баланың шындықты қалай қабылдайтынын, түсіндіретініне байланысты - ол жағдайдың интеллектуалдық шеберлігіне тән ерекшеліктерін, мінез-құлық ерекшелігін анықтайды. {2} Баланың ойының бейімде

Баланың өмірге қадам басардағы алғашқы қимыл әрекеті – ойын, сондықтан да оның мәні ерекше. Қазақ халқының ойшылы А.Құнанбаев: «Ойын ойнап, ән салмай өсетін бала барма?» деп айтқандай баланың өмірінде ойын ерекше орын алады. Жас баланың өмірді тануы, еңбекке қатынасы, психологиялық ерекшеліктері осы ойын үстінде қалыптасады. Ойынды зерттеу мәселесімен тек психологтар мен педагогтар ғана емес, философтар, тарихшылар, этнографтар және өнер қайраткерлері мен бала тәрбиесін зерттейтін ғалымдарда шұғылданады. Ойын – мектепке дейінгі жастағы балалардың негізгі іс - әрекетінің бір түрі. Ойын барысында баланың жеке басының қасиеттері қалыптасады. Ойын барысында балалар…