Мектепке дейінгі балалардың ес қабілетін дамыту жаттығулары

МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ КЕЗЕҢДЕ ЕС ҮРДІСІН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ

Байденов Жансерік Маратұлы3- курс мамандығы 5В010300-Педагогика және психология, факультеть педагогика и филология Ыбырай Алтынсариан атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты, Арқалық қаласы

Тауекелова Анар Еламановна педагогика және психология кафедрасының аға оқытушыЫбырай Алтынсариан атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты, Арқалық қаласы

Түйіндеме

Бұл мақалада мектепке дейінгі кезіндегі балларды ес үрдісін дамыту. Мектепке дейінгі кезіндегі балалардың ес үрдісін дамыту әр түрлі әдістер арқылы қарастырылады.

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту жүйесін дамыту − Қазақстан Республикасы мемлекеттік саясатының басым бағыттардың бірі. Еліміздің зияткерлік әлеуетінің болашағы мен оның гүлденуінде балаларға мектепке дейінгі сапалы білім беру мен ерте жастағы балалардың қабілеттерін дамытудың қоғамдағы орны өте маңызды. Балалардың ерте жас кезеңінен бастап денсаулығын сақтауға, тамақтануға, қауіпсіз ортасына, психологиялық-әлеуметтік және танымдық дамуына деген қажеттіліктері назардан тыс қалмай, бірін-бірі толықтырып, өзара байланыста және асқан үйлесімділікпен қанағаттандырылуы қажет.{1}. Психология ғылымының қазіргі мәліметтері бойынша, бұл бала өміріндегі шешуші кезең және оның болашақтағы психологиялық дамуына негіз болады. Мектепке дейінгі кезеңде бала психикасының жоғарғы деңгейде көтерілуі жаңа әрекет түрлерінің бала психикасына әсер етуі және үлкендердің балаға қойылатын талап тілектеріні күрделенуіне тікелей байланысты.

Мектепке дейінгі кезеңдегі балада ес үдерісінің дамуы айқындалып, біршама күрделенгендігі байқалады. 3-4ж бастап бала қоршаған ортамен жан- жақты танысып, ойын, қарапайым еңбек іс-әрекеттерімен шұғылдана бастайды. Осының нәтижесінде бала есте сақтаудың арнайы тәсілдерін пайдаланбай-ақ, іс- әрекеттің орындалу барысындабайқаусызда, материал бала есінде өздігінен ырықсыз түрде сақталып отырады.

Мектеп жасына дейінгі кезең бала есінің ырықсыздығымен ерекшеленеді. Балалар өз өмірінде ерекше әсер етіп көңіл аударғанын өзін қызықтырған құбылысты ғана есінде жақсы сақтайды және осы кезеңде есте сақтау үшін алдына арнайы мақсат қойылады. 4 жастан бастап ырықты түрде есте сақтау жүзеге аса бастайды. Мектепке дейінгі кезеңде бала механикалықтүрде есте сақтайды деу қате түсінік. Себебі бала да өзіне қажетті материалды есіне сақтау үшін одан нені талап етіп отыр, нені есте сақтау керек, соны түсінуге тырысады. Ал егер сол материалдың мән мағынасын түсінбесе, түсіну қиынға соқса ғана бала механикалық түрде жаттау арқылы есте сақтауға тырысады. Мектепке дейінгі кезеңде сөз-логикалық естің дамуы баяу жүзеге асады. Бұл кезде көрнекі бейнелік, эмоциялық сезімдік естің маңызы зор. Неғұрлым баланың заттар мен құбылыстарға зер салып көңіл қою ынтасы ерекше болса, Соғұрлым ырықсыз есте сақтауы айқын жүзеге асады да, барлық ынта ықыласымен зейін қояды. Заттың бейнесі оның, түсі баланы қызықтыратындай ерекше болса, оны жақсы қабылдап есінде жақсы жаңғырта алады. Балаға әңгіменің мазмұнын тек сөз жүзінде айтып берсең, ондағы бейнелерді сипаттау түрінде есінде сақтайды.{2}

А.Н.Леонтьев көптеген зерттеу еңбектерді жинақтап, мектепке дейінгі баланың даму теориясын жасауға тырысты. «Баланың қоғамдық қатынастар жүйесіндегі алатын орнын оның психикасын дамытатын қозғаушы күш мәселесін шешуге талпыныс жасай отырып бірінші деп белгілеу қажет дүние болып табылады. Әрине, бұл орын өзінен өзі дамуды айқындай алмайды, ол тек қана жол жеткізген бар деңгейді сипаттайды. Бала психикасын тікелей анықтайтын нәрсе – ол оның өмірі, сол өмірдегі шынайы процестердің дамуы немесе бала әрекетінің іштей және сырттай дамуынан» келіп шығарады. Бұл жерде жетекші әрекетке көп көңіл бөлген.» ... Былай десе де болады, әрбір психикалық даму сатысы берілген кезеңдегі баланың болмысқа белгілі бір жетекші қатынасымен, оның белгілі бір әрекетінің жетекші типтерінің өзгерісі бір сатыдан екінші сатығы көшудің белгісі болып табылады. А.Н.Леонтьев қорытындыға келеді: мектепке дейінгі балалық шақ – тұлғаның бастапқы қалыптасып келе жатқан кезеңі, әрекеттің тұлғалық «механизмдерінің» даму кезеңі. Мектепке дейінгі уақытта алғашқы байланыстар орнайды, алғашқы байланыс пен қатынас қалыптаса бастайды, олар жаңа, жоғары бірліктегі әрекетпен бірге жаңа, жоғарғы бірліктегі субъектіні – тұлға бірл

Белгілі балалар психологы Е.Е.Кравцова жас дағдарысының рөлін ерекше бағалайды «баланың бұған дейінгі барлық дамуының даярлығы нәтижесінде 7 жас дағдарысы пайда болады». Осы дағдарыстың өтуі нәтижесінде балалардың мектепке психологиялық даярлығы қалыптасады. Жеті жас дағдарысы балалар…