Мектепке дейінгі балаларға дамытушы ойындар туралы баяндама

Мектеп жасына дейінгі балалардың жылдам дамитындығы байқалады. Баланың бойы өседі, салмағы, денесі өзгереді. Баланың жоғарғы жүйке жүйесінде улкен өзгерістер болады. 5 жастағы баланың миы, ересек адамның миына ұқсайды.

Физиологиялық даму, баланың оқу үлгеріміне бірден-бір әсер етуші болып табылады. Баланың физиологиялық жағынан мектепке дайындығын, ағзаның негізгі функционалдық даму деңгейі мен оның жалпы денсаулығымен анықталады. Мектепке барайын деп жатқан балалардың медициналық карталарында баланың толық дамуы мен соматикалық дамуы туралы мәліметтер ішінде баланың жүйке жүйесінің жағдайы туралы жазылмаған. Бірақ, Питерлік ғалымдардың мәлімдеуінше 5-6 жастағы балардың 40-60% -ында минимальді жүйкелік ауытқулар байқалған. Мектеп жасына дейінгі баланың физиологиялық жағынан дайындығын көрсететін негізгі көрсеткіштер:

Дене дамуының деңгейі;

Биологиялық дамуының деңгейі;

Денсаулық жағдайы.

Мектеп жасына дейінгі баланың даму кестесі.

Денелік:

Оқуға деген жақсы, визуалды умтылысы болады;

Көптеген жағдайда саусақтарын құрал ретінде қолданады;

Олақ, асығыс сияқты көрінеді, асығыстық 5,6 жастағылардың негізгі ерекшелігі;

Топта өте шулы, отырғыштардан құлайды;

Оң мен солын айырып үйренеді;

Шайнау белсенділігінің жоғарылауы Тез шаршайды, жиі ауырады;

Таза ауаны, спорт алаңда болғанды ұнатады;

Әлеуметтік:

Бірінші болғанды ұнатады;

Жарысқанды ұнатды,интузиазмға толы;

Кейде женіліп қалғанда әдепсіз көрінеді немесе әділетсіз ережелерді ойлап табады;

Қандайда бір нәрселерді жасауға тырысады, шектеулерді тексереді;

Мақтауды жақсы көреді;

Жолы болмағанға қиналады;

Қанағат алуға деген үлкен қабілеттілік, сыйлықтарды жақсы көреді;

Дөрекі моторлық қабілет;

Бұйрық бергенді, сынағанды жақсы көреді;

Оны біреу ренжіткенде тез ашуланады;

Дос улкен маңызға ие (жақсы дос болу мүмкін);

Тілдік:

Жұмыс жасағанды жақсы көреді;

Түсіндіргенді жақсы көреді. Айту және көрсету пайдалы;

Жұмбақтан тұратын әзілдерді жақсы көреді;

Жиі арызданады.

Танымдық:

Сұрақ қойғанды жақсы көреді;

Жаңа ойындар мен идеяларды жақсы көреді;

Бояғанды, сурет салғанды жақсы көреді;

Бәрін де дауыстап оқығанды жақсы көреді;

Нәтижесіне қарағанда өту үрдісін жақсы көреді;

Орындау қабілетіне қарамастан көбірек жасауға тырысады;

Драмалық ролді орындауға икемді келеді;

Сипат белгілері ерекше маңызды;

Арнаулы және қызметтік байланыстарды жақсы түсінеді;

Қазіргімен тығыз байланысты болған жағдайда өткен туралы бастапқы білімі бар;

Қызық үшін дағдылармен тәсілдерге қызығушылық көріне бастайды.

Дөрекі моторлық қабілет.

Іскерлік шуға және белсенділікке тыйым салуға болмайды.Балалар көбіне тұрып жұмыс жасайды. Тәрбиешілер жай жұмыс аясын кеңейту керек және сапасын көбейту мақсатындағы жұмыс көлемін шектеу керек.

Танымдық дамуы.

Ойынның барлық түрлері белгілі және пайдалы; ойындар, өлеңдер, жұмбақтар және оқуды жақсартады; Ойын арқылы оқыту, кітаппен және жаттығу арқылы оқытуға қарағанда беріктеу модель болып табылады.Шығармашылық белсенділіктің көрінуі. Бала ең алдымен Бояуды қолдана бастайды, бояйды, билейді, кітапты жаттайды,ән салады; Бала оның іс-әректін дұрыс бағалағанын және шығармашылық заттарды қолданарда дұрыс не дұрыс емес түрі жоқ екенінсезінуі тиіс. Қазіргі уақытта аздаған тәуелділік шығармашылық жағдайларға және болашаққа дағдыға қабілетті.

Әлеуметтік мінез құлық.

Мінез-құлықтың шектен шығуын түсіну керек, бирақ оған көп шыдауға болмайды. Тітіркенудің жарқ етуі еліктеу шағымдар, әңгімешілдік 6 жастағы баланың ересектермен қарым-қатынаста қолданылатын түрі болып табылады. Балалар өте сезімтал. Аздаған қолдау балалардың қиын жағдайдан шығуына жеткілікті, ал қатты сын оны қатты жаралауы мүмкін. 6 жасар балалар жарысқа қатысып жеңіп шығу және бірінші болуға тырысады.

Отбасымен жұмыс формалары және мұқтаждарға жәрдем беру жолдары. Әлеуметтік педагогтың жұмыс нысаны –балалар, жастар, ересек адамдар, қарттар яғни бүкіл отбасы мүшелері. Оларға жәрдем беру жұмыстарын мыналар құрайды: білім алуға, медициналық көмек алуға қолдау көрсету, мәлімет беру.

Отбасындағы бала тәрбиесінде ата – ананың қолданатын педагогикалық әдістер мен тәсілдерді қолдана білуі, олардын қайсысынын балаға дұрыс ықпал ете білуі аса маңызды.

Педагогикалық жұмыста отбасындағы баланың ахуалына мән беру аса маңызды мәселе. Өйткені, ондағы ахуалы нашар болса, баланы кемсітіп, зекіп, ұрып-соғып, қорқытып, оған сенімсіздік білдіртсе, оның жүйкесі тозып психикалық ауруға шалдығуы әбден мүмкін. Мұндай жағдайда педагог оның себептерін анықтап, психикасын реттеу, ішкі күйзелістерінің себептеріне сай қалыбына келтіру жолдарын қарастырады. Ол баланың бойындағы кемшіліктерді жоюға, отбасындағы туысқандармен болған қарым-қатынысын реттеуге, оны жақсарту жолдарын қарастырып, жылы қарым қатынас орнатуға көмектеседі.

Мектеп жасына дейінгі балалардың сонымен бірге логикалық ойлауын дамыту мәселесін шешу тәрбиешіге ауыр жүк артары сөзсіз. Сонымен бірге өмірлік іс-әректтерінің шеңберін кеңейту қабілеті өзін-өзі билеу еркі сапасының болған кезінде ғана қалыптасады. «Өзін-өзі билеу еркі» яғни қалыптасқан тұлғаның өзбетті өмір сүруге қабілетті жеке адам екендігін сезінуі дегенді білдіреді. Ал бұл сезінулер мектеп жасынадейінгі балардың мектепалды даярлық мекмелерде қалыптасады.

Мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдау түрлерінің қалыптасу ерекшеліктерін зерттеу қазіргі таңда өте өзекті мәселелердің бірі.Қазіргі таңда мектепке дейінгі балалардың психикалық және танымдық прцестерін зерттеуге аса назар аудару басты проблемалардың бірі болып табылады. Сондықтан балдырғандардың бойындағы психикалық прцестер мен сапалардың, қабылдаудың, зейіннің, қиялдаудың, есте сақтаудың, ойлаудың, сөйлеудің, сезімдердің, мінез-құлықтың, еріктің пайда болуын, өзгеруін, жетілуін және қалыптасу ерекшеліктерін зерттеу көкейкесті және ғалымдардың назарын аударарлық мәселелердің бірі екендігі сөзсіз.

Мектепке дейінгі шақ – баланың сезімдік тәжірибесінің орасан зор молайып, ретке келу, қабылдау мен ойлаудың адамға тән формаларын игеру, қиялдың күшті даму, ырықты зейін мен мағыналы естің бастамалары қалыптасу кезеңі балып саналады. Бес жастан жеті жасқа дейінгі балалардың қабылдауы жоғары болады. Осы жас аралығында балаларда көздің кқргіштігі, түстер мен олардың реңдерін ажырату нәзіктігі артып, фонематикалық және жоғары дыбысты естуі дамиды, қол белсенді сезіну мүшесіне айналады. Бірақ бұл барлық өзгерістер өздігінен бола салмайды. Олар баланың болмыстағы заттар мен құбылыстарды олардың сан алуан қасиеттері мен қарым-қатынастарын тексеруге бағытталған қабылдаудың жаңа іс-әрекеттерін игеруінің нәтижесі болып есептеледі.

Мектепке дейінгі балалық шақта қабылдаудың дамуы үшін, балалардың сенсорлық эталондар жүйесін игеруінің ерекше маңызы бар (сенсорлық эталондар – спектр түстері, геометриялық формалар, музыкалық дыбыстар, т.б. жүйесі тәрізді адамзат белгілі бір жолмен бөліп алған заттар қасиеттерінің жіктелген және өзара байланысқан үлгілері). Сенсорлық эталондар балалар қабылдау әрекеттерін орындағанда қолданылып, тексерілуге тиісті заттардың ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік беретін айрықша өзінше бір өлшем қызметін атқарады /1.189/.

Мектепке дейінгі кезеңде балалардың дамуы мен ойын үстіндегі әр түрлі іс-әрекеттері оларға өздерін қоршаған ортаны, заттар мен құбылыстардың түрлі қасиеттерін танып білуіне, ақыл-ойының дамуына игі ықпал етеді. Бес жастағы балалардың қабылдауы өте жоғары болады. Алғашқы сатыларда мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдауы кейін келе жоғала бастайтын «шошақпен» күшті қамтылған. Оның жоғалып кетпей әрі қарай дамып, қалыптасуы үшін жағдай жасалуы тиіс. Сондықтан да ересек адамдар балалардың әр нәрсенің мән-жайын танып білуге деген ықыласына үнемі қамқорлықпен бағыт-бағдар беріп отыруы тиіс. Өйткені олардың танымы мен қабылдау қасиеті сол әрекет кезінде жетіле түседі. Атап айтқанда, бұл кезеңде балалардың нәрселердің кеңістікте қалай орналасуын, уақыт аралығында оқиғалардың өзгерісін дұрыс байқап, ажырата білуі айтарлықтай дамиды. Сондай-ақ сөздерді естуі арқылы қабылдап, ұқсас дыбыстардың айтылуы мен өзара айырмашылықтарын айқын ажыратуы сөздік қорлары өсе түседі, әрі сол аталған сөздік құрамынан зат есім, шылау, етістік, анықтауыш сияқты сөздерді бір-бірінен ажыратумен ған шектелмей, олардың кеңістіктегі орналасуы мен күйлеріне, белгілі мезгіл ішіндегі заттар мен құбылыстардың ара ба

Мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдау түрлерінің дамуын зерттеген ғалымдар А. В. Запарожец, Л. С. Выготский, Г. Фалькельт, А. Н. Леонтьев, Л. А. Венгер, Ж. Пиаже болып табылады.

Мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдауы олардың қимыл әрекетіне байланысты және эмоциялық жағдайларға бай болып келеді. Мәселен, олардың қозғалмалы, бояулы нәрселерге ерекше құмартқаны да осыдан. Төменгі кластарда оқитын балалардың қабылдауында мына төмендегідей ерекшеліктер болады. Олар әлде де болса құбылыстарды тұтас зат күйінде жөндеп қабылдай алмайды. Бала заттың көлденеңнен кезіккен жеке қасиеттері мен белгілерін ғана көреді. Заттарды талдай қабылдау жағыда жетпей жатады. Мәселен ол заттың өзіне ұнағанын, олардың көзге бірден көрінетін сыртқы белгілерін қабылдауға ұмтылады. Мұндай қабылдауда белсенділік аз болады. Егер объектіні қабылдау қиынға соқса, бала оған қынжылмайды, екіншісіне ауысады, қабылдаған затының жеке бөліктерін тізбектей алғанмен, бірақ онда жүйе болмайды. Мәселен көбелектің құрылысын айтқан кезде: «Көбелектің қанаты ақ. Қанатында дөңгелек қара нүкте бар. Көбелектің мұрты, көзі, құйрықшасы болады» деп жай тізбектейді де, оның негізгі ерекшеліктерін (түрі, түсі т.б.) айтуды естен шығарады. Кейде бала нәрсенің жеке жақтарын қабылдайды да, оның тұтас зат екенін ұмытады. Мәселен, балалар кружканың суретін салғанда, тұтқасын шашадан тыс үлкейтіп жібереді, ал үй

Жасы ұлғайған сайын балалардың қабылдау саласындағы осындай қателері азая бастайды. Бала заттың негізгі белгілерін байқай алатын болады. Қабылдауда анализ бен синтез қатар жүреді. Бала әр заттың өзіндік белгісін ұққысы келеді, оның мәніне, ішкі, сыртқы құрылысына, жасалу принципіне зер сала бастайды. Енді затты жан-жағынан байқап көргісі келеді. Заттарды дұрыс қабылдай алу, мәніне түсіну барлық пәндер…