Мектепке дейінгі балаларға қазақ тілін үйретудегі сергіту жаттығулары

Мектеп жасына дейінгі орыстілді балаларға қостілділікті

меңгертуде сергіту жаттығуларының пайдасы

Естаева Жадра Естаевна «Алданыш» бөбекжайы» КМҚК қазақ тілі мұғалімі

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту – Қазақстан Республикасында үздіксіз білім берудің алғашқы деңгейі. Қазақстан Республикасының білім беру саясаты қазақ және орыс тілдерінде еркін түрде білім алатын азаматтарды тәрбиелеуді көздейді. Сондықтан балабақшадан бастап мемлекеттік тілді жас бүлдіршіндер үшін білім алу және қарым- қатынас жасау құралына айналдырудың маңызы зор. Өзге ұлт өкілі балаларын екінші тілге үйрету – күрделі де маңызды үрдіс.

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты талаптарына сай мектепке дейінгі мекемелерде мектеп жасына дейінгі балаларға мемлекеттік тілді оқытудағы басты мақсат: «ана тілінің базалық құндылықтарын меңгерген, мемлекеттік тілде мәдени- әлеуметтік өзара қатынасқа дайын, айналасымен ауызша және ауызша емес құралдармен жұмыс істеуге қабілетті мектеп жасына дейінгі көптілді тұлғаны тәрбиелеу» делінген.

Мектепке дейінгі ұйымдардың және мектепалды даярлық топтарының базалық оқу жоспарына Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты мынадай білім салаларын енгізген: «Денсаулық», «Қатынас», «Таным», «Шығармашылық», «Әлеуметтік орта».

Осы аталған салалардың ұйымдастырылған оқу іс- әрекетінде қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс айту, сөздік қорын байыту және оны жандандыра түсу, грамматикалық формаларды қалыптастыру, байланыстыра сөйлеуді дамыту жұмыстарын бекітіп отыру үшін қостілділік (билингвальды) компоненттері беріліп отырады.

Билингвизм дегеніміз - ана тілімен қатар екі тілді меңгеру, қостілділік.

Еліміздің білім беру саласындағы бүгінгі күннің аса бір өзекті мәселесі: мемлекеттік тілдің оқытылу жайы. Балабақшалардың орыс тілінде жұмыс істейтін топтарында балаларды мемлекеттік тілге үйрету – маңызды және күрделі іс болып табылады. Балабақшалардың орыс тілінде жұмыс істейтін топтарында балаларға мемлекеттік тілді үйретуде тек қана қазақ тілі мұғалімі ғана оқытып қоймайды, сонымен қатар балаларды тілге үйрету үшін топтағы тәрбиешілердің және жеке педагогтердің қосатын үлестері де өте үлкен. Егер қазақ

тілі мұғалімі оқу әрекетін өткізсе, сол оқу әрекетті қайталап бекіту жұмыстарын топта тәрбиеші жалғастырады.

Біз жоғарыда аталған бес білім салаларының оқу әрекеттеріндегі қостілділік компоненттері ретінде сергіту жаттығулары қазақ тілінде жүргізілсе, алға қойған мақсат нәтижелі болмақ демекпіз. Мұның орыстілді балаларға мемлекеттік тілді үйретуде үлкен көмегі бар.

Баланың денсаулығы – біздің басты байлығымыз, сергіту жаттығуларын орындау - денсаулықты сақтап қалу жолдарының бірі болып табылады. Сонымен қатар мемлекеттік тілді үйрену жолдарының бірі.

Қимыл арқылы өлең жолдарын айту балалардың тілін ырғақты, мәнерлі, эмоциалы етеді, әрі есту қабілетін жақсы дамытады.

Сергіту жаттығулар арқылы аяқ бұлшық еттері шаршағанын басуға, отырып-тұру, орнында жүру, секіру тәрізді қимылдар арқылы жаттығу жасауға болады.

Ауызша өтілетін оқу әрекеттерінде сергіту жаттығуларын отырған күйінде орындата беруге болады, себебі балалар бос отырады әрі дене қимылдарын қозғалта алады. Тіпті үй жұмысын орындау барысында да ата-наларға әрбір 20-25 минут сайын 2-3 минутты сергіту жаттығуларын орындауға кеңес беруге болады.

Сергіту сәттері – балаларды басқа әрекет түріне ауыстырудың тамаша құралы болып табылады, әрі шаршағанды басатын, жұмыс істеу қабілетін қалпына келтіретін (ми қыртысы жұмыс істеген бөлігін демалтатын, жұмыс істемеген бөлігін оятататын) шағын қимылды жаттығулар.

Аяқ, қол, арқа, иық буындарын қозғалту және басты ию, шалқайтуға арналған жаттығулар тыныс алуды, қан айналысын жақсартады және үстелде ұзақ отырып қалған балалардың дене құртысын жазады.

Сергіту сәттеріне өлең жолдарын таңдауда мыналарға мән беру керек:

 өлең мәтіні көркем тілді әрі белгілі авторлардың тақпақтарын және жұмбақтар мен санамақтарды және саусақ жаттығуларын алуға болады;

 көбінесе ырғаққа мән беру керек;  тақпақ мәтінінің мазмұны оқу әрекеті тақырыбына, бағдарлама талаптарына және оның міндеттеріне сәйкес келу керек.

Мысалы мынадай жаттығуларды алуға болады:

Таң атты, күн шықты! (қолдарымен «күнді» көрсетеді)