Мектепке дейінгі оқытудағы педагогикалық технологиялар

Тасимова Д.А.

Индер ауданы Елтай ауылы

«Қызғалдақ» мектепке дейінгі

бөбекжайының директоры

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуда педагогикалық технологиялардың

тиімділігі.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту» негізінде ұлттық деңгейде мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың міндеттерінің бірі ретінде баланың сөйлеуін және ана тілін, қарым-қатынас мәдениетін дамыту, сауат ашу негіздерін меңгеруге даярлау, – деп нақты айқындалған. Осы міндетті жүзеге асыру үшін мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың негізгі мазмұны білім беру қызметінің нәтижесі ретінде баланың біліктілігін қалыптастыруға бағытталып, барлық білім жүйесін қайта ұйымдастырудың көп жылдарға созылған үдерісі мектепке дейінгі тәрбие және оқытуға жоғары талаптар қойып, осы үдеріске деген жаңа, неғұрлым тиімді психологиялық-педагогикалық ұстанымдарды іздестіруді қарқындыра түсті. Қоғам дамуының қазіргі кезеңінде инновациялық үдерістер, бірінші кезекте, баланың мүмкін қабілеттерін ашудың басты сатысы ретіндегі мектепке дейінгі білім жүйесіне қатысты. Мектепке дейінгі білімді дамыту, жаңа сапалы деңгейге өткізу инновациялық технологияларды дайындаусыз мүмкін емес. Инновациялар педагогикалық практикада қолданылатын жаңа әдістерді, формаларды, құралдарды, технологияларды анықтайды, олар бала тұлғасына, бала қабілетттерін дамыту

- білім мазмұны күрделенген;

- мектепке дейінгі ұйым педагогтарының назары баланың шығармашылық, зияткерлік қабілеттерін дамытуға, эмоционалды-ырық және қозғалу аяларын түзетуге аударылған.

Дәстүрлі әдістер орнын баланың танымдық дамуын белсендіруге бағытталған оқыту мен тәрбиенің жаңа әдістері басуда. Осы өзгермелі жағдайларда мектепке дейінгі білім педагогы бала дамуына деген кіріккен ұстанымдар алуан түрлілігінде, қазіргі технологиялардың кең ауқымында бағдарлана білуі тиіс.

Инновациялық технологиялар – оқыту мен тәрбиелеу әдіс-тәсілдерінің жүйесі, ол қазіргі әлеуметтік-мәдени жағдайларда баланың тұлғалық дамуында қарқынды өзгерістер есебінен жайлы нәтижеге жетудің құралы. Педагогикалық инновациялар оқыту мен тәрбиелеу үдерістерін не өзгертеді, не жетілдіреді. Мектепке дейінгі білім жүйесінде инновациялардың пайда болуының мына себептерін бөліп көрсетуге болады:

- ғылыми зерттеулер;

- әлеуметтік-мәдени орта;

- мектепке дейінгі ұйымдарының жаңа педагогикалық жүйелерге сұранысы;

- бала дамуында жетістіктерге жетуге ата- аналардың қызығушылығы.

Мектепке дейінгі білім – жалпы білім жүйесіндегі алғашқы және ең жауапты буын. Мектепке дейінгі жаста баланың ақыл-ойын табысты дамытатын түсініктер мен ұғымдар іргесі қаланады.

Баланың ақыл-ойын дамытудағы неғұрлым елеулі өзгерістер жеке білім мен білікті игеру нәтижесі емес. Ол, біріншіден, шынайы болмыстың белгілі саласындағы маңызды байланыстарды меңзейтін білім жүйесін игерудің, екіншіден, осы білім жүйесін қалайтын ақыл- ой әрекетінің жалпы формаларын меңгерудің салдары. Осыған байланысты мектепке дейінгі білімді таңдау мен жүйелеудің негізгі ұстанымдарын ойластыру мәселесі өзекті болып отыр.

Мысалы, мектепке дейінгі жаста қабылдаудың, шығармашылық қиялдың, көрнекі-бейнелі ойлаудың күрделі формалары қарқынды дами бастайды, олар тек мектепке дейінгі жас баласына ғана емес, оқу әрекетінде мектеп оқушысына да, дене және ой еңбегінің түрлі саласында ересекке де қажет-ақ. Мектепке дейінгі тәрбие міндеті, алдымен, «арнайы мектепке дейінгі» және сонымен қатар болашақта қажет психофизиологиялық қасиеттерді барынша дамыту, мұнда балаға уақытынан бұрын оған жат ойлау формаларын таңуға болмайды.

Педагогикалық технологиялардың ең елеулі белгілері арасынан мыналар айқындалды:

● технология нақты педагогикалық бағытпен зерттеліп дайындалады, оның негізінде алға қойған мақсатқа жетудің нақты ережесіне қол жеткізетін автордың немесе ұжымның құндылық бағдары мен мақсаты жатқызылады;

● педагогикалық әрекеттердің технологиялық жүйесі алға қойылған мақсатқа сәйкес құрылады, ол нәтижеге жетуді қамтамасыз етуге тиісті;

● педагогикалық технология элементтерін кез-келген тәрбиеші өзіндік тәжірибесіне және баланың жеке ерекшеліктеріне сай, кезеңмен және жүйелі жүзеге асыруы қажет;

● педагогикалық технологияның негізгі бөлігі оқытудың аталмыш стратегиясына сәйкес, іс-әрекет нәтижесін айқындаудың критерийлері мен құралдарын анықтайтын диагностикалық тәсілдер болып табылады.

Балабақша педагог кадрлары балалардың шығармашылық қабілеттерін дамытып, жеке тұлға ретінде қалыптастыруда мақсатында күнделікті оқу-тәрбие жұмыстарында жаңа технологияларды үнемі қолданады,өйткені бүгінгі таңда білім беру жүйесіндегі оқу-тәрбие жұмысында жаңа ақпараттық технологияларды пайдалану заман талабы.

Бүгінгі таңда балабақшаның педагог қызметкерлері Денсаулық», Қатынас», «Таным», «Шығармашылық»,«Әлеуметтік орта» білім беру салалары бойынша өткізген күнделікті оқу іс-әрекеттерінде жаңа технолнгиялық әдістерді жүйелі кіріктіре отырып,компьютер,интерактивті тақта,аудио-видео, мультимедиялық құралдарды пайдалану арқылы өткізеді.

Күнделікті қолданылатын жаңа технологиялық әдіс-тәсілдер:

*Ойын технологиясы;

* Сын тұрғысынан ойлауды дамыту;

*Триз технологиясы;

*Денсаулықты сақтау технологиясы;

*Дамыта оқыту технологиясы;

*Жобалау-зерттеушілік қызмет технологиясы;

*Ақпараттық –коммуникативтік технологиялар

* Кембридждық тәсілдер технологиясы

ТРИЗ технологиясы-балаларды өнертапқыштыққа үйретіп, ойлау қабілетін дамытады. ТРИЗ технологиясы-бір нәрсені бірнеше бағытта қолдану.

Мақсаты: Ойындар мен тапсырмаларды пайдалана отырып,ұжымдық әрекет қарым-қатынас жасай білуге үйрету,топтық әрекеттерді қалыптастыру, дағдыландыру. ТРИЗ арқылы мектепке дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін қалыптастыру.Балаларды ойландыру ой-санасын жетілдіру.

Триз жүйесі бойынша шығармашылық әңгіме барысында қалыпсыз тәсілдерді қолдану.Триз технологиясының мақсаты: баланың тілін дамыту, шығармашылық қиялын дамыту болып табылады. Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытуда 3 негізгі мақсат қарастырылған. 1.Ауызша сөйлеуге үйрету, сөздік қорын дамыту. Айналадағы дүниені табиғатты бақылау, таныту арқылы сөз қорын жаңа сөздермен байыту, баланың ауызша сөйлеген сөздерін тыңдап, өзіне қойылған сұраққа жауап беруге үйрету: Заттың атын (ойыншық, гүл, жапырақ т.б) заттың сынын, сапасын, түр түсін , пішінін білдіретін сөздерді меңгерту. Заттың іс -әрекетін білдіретін (жүрді,жүгірді,келді,келеді,епті т.б) сөздерді әрі қарай меңгерту. Үстеу сөздерді (қасында, үстінде, осында, жоғарыда, төменде) қосып айтуға үйрету. 2 Сөз дыбыстарын дұрыс айту. Сөйлеуде ауыз қуысы арқылы дұрыс дем шығара білуге үйрете отырып, дауыссыз қатаң, ұяң дыбыстарды естілуіне қарай дұрыс, анық айтуға үйрету, 3- 4 сөзден тұратын сөйлем құрату. 3. Байланыстырып сөйлеуін дамыту. Күнделікті сабақта естіген, білгенін, ойын, серуен кезінде көрген түйгенін , сурет және оқылған ертегілер мазмұнын ұнатқан ойыншықтары жайында ауызша сұрақ қоя отырып, әңгімелей отырып, қысқа ертегіл

пайдалану кезеңдері

ТРИЗ жүйесі бойынша жұмыс істеу біртіндеп жүзеге асырылуы керек.

ТРИЗ міндеттерін шешу үшін келесі жұмыс кезеңдерін атап өтуге болады.

І кезең мақсаты: баланы жан-жағындағы қайшылықтарды тауып, оларды ажырата білуге үйрету. Гүл мен ағаштың арасында қандай ортақ қасиет бар? Қағаз бен есіктің арасында қандай ортақ қасиеттер бар?

ІІ кезең мақсаты: балаларды қиялдауға, ойдан шығаруға үйрету. Мысалы жаңа қолайлы және әдемі орындық ойлап табу керек.

ІІІ кезең ТРИЗ -дің арнайы амалдарын қолданып,әртүлі ертегілер ойлап табу. Сізді мыстан кемпір ұстап алып, жеп қоюға дайындалып жатыр. Сіз не істейсіз?

ІYкезең мақсаты. Бала үйренгенін қолданып, өзіндік пікірлер қолданып, өзіндік пікірлер құрып, дәстүрден тыс тәсілдерді кез-келген қиын жағдайлардан шыға алады. Қорытындылай келгенде Триз технологиясы: