Мектептегі күш көрсетудің алдын алу әдістері

Тақырыбы:

«Мектептегі күш көрсетуді болдырмаудың алдын алу әдістерін, тәсілдерін, формасын сипаттау»

Орындаған : Мамешова З.Ж

2019жыл

Тақырыбы:

Мектептегі күш көрсетуді болдырмаудың алдын алу әдістерін, тәсілдерін, формасын сипаттау

Мектеп қоғамның бөлшегі ретінде, қоғамдағы болып жатқан жағдайлар, оның ішінде жағымсыз жәйттер мектепте де кездеседі.

Баланы балағаттаған педагог осы жол арқылы баланың ұятын шақырып тұрмын деп есептейді. Шындығында ол өзінің қорғансыздығынан, басқа шешім таба алмағандығынан осы жолға барады. Мектеп директоры мектепте «кіру – шығу» бойынша қатаң бақылауды енгізе отырып, бұл тәртіпке көмектеседі. Дегенімен өзінің басқа жол таба алмағанынан хабардар етеді.

Сондықтан да зардап шеккен балалар мен жасөспірімдерге көмекті ұйымдастырумен қоса, алдын алу шараларын жасау- оқу орындарындағы зорлық жүйесі әрекеттерінің пайда болу ықтималдылығын азайту қажеттілігі туындайды. Мұндай жүйені құру үшін қаталдық, жауыздыққа әкелетін фактор¬ларды анықтап, агрессивтік мінез-құлықты азайтатын жағдайларды анықтау керек.

Баланы жасытатын оқу жүйесінің қаталдығынан басқа мектепте балалар өз құрдастарынан, жоғарғы сынып оқушыларынан көп азап шегеді.

Оқушылар қоғамдастығындағы қаталдықтың дамуына әсер ететін факторлар:

• Оқушылардың тұлғааралық агрессивтілігі.

Бұл жағдай жасөспірімдік дағдарыс кезінде күшейе түседі, ал мектеп оқушыларының 60% -ы осы жастағы балалар болып келеді.

• Жақын қоршаған ортасынан-от¬басынан, оқу ортасынан, құрдастарынан көрген агрессивтілікке еліктеу ретінде өзіндік агрессияның көрініс табуы;

• қарым-қатынастық дағдылардың болмауы, оның ішінде зорлықсыз қарым- қатынас үлгілерін көрмеуі;

• мектепте қаталдықты көрсететін дәстүрлердің болуы, мысалы:

• а) оқу орнының жалпы психоэмоционалдық жағдайының өзі балаға қобалжу, ширығу сезімдерін тудырады;

• б) мектептегі авторитарлық басқару стилі және педагогтар арасындағы агрессивтік қарым-қатынастың болуы;

• в) сынып ішіндегі өзара қатынас стилі;

• г) «қожайын» және «жемтік» әлеуметтік рөлдерінің болуы;

• д) БАҚ құралдары насихаттайтын мінез-құлық стереотиптері.

Жасөспірімнің агрессивті мінез-құлық түрлері оның даралық ерекшеліктеріне және отбасындағы жағдайларға байланысты әр түрлі болуы мүмкін.

Жасөспірімнің агрессивті мінез-құлықтары негізінен қандай түрлерде кездеседі?

Жасөспірім басқаларға қарсы денелік күш жұмсауы мүмкін (дене агрессиясы) немесе сөз, айқай, қорқыту арқылы өз сезімдерін білдіруі мүмкін (вербальды агрессия).

Жасөспірім нақты бір адамға арналған агрессиясын жанама жолмен ол туралы өсек- аяң тарату арқылы да көрсетуі мүмкін.

Жасөспірімдерде көбінесе пассивті- агрессивті мінез-құлық - жасырын агрессия кездеседі, олар айтқан істі орындамауы не¬месе баяу орындап, берілген тапсырманы ұмытып уақыт созып жүруі мүмкін.

Қазақстандық психологтардың айтуынша, мұндай физикалық және вербальды агрессияның көп кездесетін кезеңі 14-15 жас аралығына сай келеді.

«Бұл сондай стандарт - 7-9 сыныптар. Жасөспірімдік кезең.10-11 сыныпқа келгенде олар тәрбиелі болып шыға келеді,ол кезде ұрысуға да уақыт таппайды, өздерінің оқу үшін келгендерін түсіне бастайды».

Бұл жасөспірімдік кезең - 8-9 сыныптар, себебі бұл кезде олардың ағзаларында гормондық толқыныс болып жатады, оларға сондықтан өз эмоцияларын сыртқа шығару ке¬рек.Өскен сайын сабырлылық пайда болады.»

Дәл қай жас кезеңінде агрессия бола¬ды, мұндай кезең жоқ деп ойлаймын. Кейде агрессивті балалар бастауыш сыныптар¬да да кездеседі, орта буында да кездеседі. Агрессивті болуы мүмкін 1-2 бала бар».

Негізінен агрессия кез келген кезде болуы мүмкін: 1-ден бастап 11-сыныпқа дейін, 8-9 сы¬нып балаларының менің бақылауымша агрес¬сиясы көбірек».

«Агрессия кез келген кезде болады. Бұл мектепке барғысы келмейтін бала болуы мүмкін немесе мектепте бір нәрсе балаға ұнамай қалса ол агрессиясын көрсетуі мүмкін. Бірақ бұл көбінесе жасөспірімдік кезеңде кездеседі, балалар бала болғысы келмей ере¬сек болғысы келетін кез».

«Жасөспірімдік кезеңде, нақтырақ алғанда 7-8 сыныптарда достарының алдында өзіндік қалыптасу адам болу үдерісі баста¬лады. Балалар өзіндік қалыптасуды күштің көмегімен жасайды».

Жасөспірімдік кезде ұлдарда да, қыздарда да агрессивтіліктің көбейіп немесе азайып отыратын кезі болады.

Ұлдарда агрессия көрінісінің 2 шыңы бар: 12 және 14-15 жаста. Қыздарда: 11 және 13 жас. Бала¬лар агрессиялық мінез-құлықты тек отбасына, құрдастарына қарап емес,бұқаралық ақпарат құралдары арқылы, ең бірінші компьютерлік ойындар арқылы үйренеді.

Психологтармен жүргізілген тереңдетілген сұхбат жауаптарын талдай келе, қазіргі балаларда дене агрессияның үнемі байқалатынын айтамыз.

«Төбелес, көбінесе үзіліс кезінде»

«Жұдырықтасу, қазіргі кезде аяқпен тебу етек алған»

«Әрине балалар төбелеседі. Балалар төбелеспейтін кез болушы ма еді?»

«Егер менің алдымда төбелесіп жатса, әрине кедергі жасаймын, ажыратамын, бөлек бұрыштарға тұрғызам»

«Арасында ары кетсе бір-бірін иықтармен қағып өтуі мүмкін»

«Сүрткіштерді лақтырып, терезелерді сын¬дырады»

«Ашуланып қарайды, итереді, байқамай соғып қалады»

Психологтардың айтуынша, алғашқы агрессиялық әрекеттер төменгі мектеп жа¬сында байқалады, ойындары төбелес түрінде болады.Ал агрессивті мінез-құлық 3-4 сынып оқушыларында да байқала бастады.

«Шамамен 3-сыныпта басталады, ал со¬сын жасөспірімдік кезде агрессия жаңа күшпен қайта көрінеді, бұл кезде жасөспірімдік дағдарыс басталады»

«Агрессия барлық кезде де болады, жасөспірімдік кезде көбірек кездеседі»

«Бұл негізінен балалар жоғарғы сыныпқа барған кезде олардың қобалжығандарынан болады»