Мемлекеттік тілде сауатты сөйлеуге үйрету туралы мақала

«Павлодар қаласының № 15 орта мектебі» мемлекеттік мекемесі

Мемлекеттік тілде сауатты сөйлеуге үйрету

Зкенова Гульняз Шариазденқызы, қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Павлодар облысы, Павлодар қаласы, 2018ж.

Мақсаты: Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға білім беру стандарты бойынша мектепте оқыту барысында қазақ тілін үйрету, балаларды қазақша сөйлете білуге үйрету, ауызекі тілде сөйлеуді дамыту шараларын жүзеге асыру. Өзектілігі: Біздің міндетіміз – мемлекеттік тілдің мерейін үстем етіп, аясын кеңейтіп, мемлекеттік тілімізді өрге бастырып, тіл дәрежесін көтеру болып табылады. Тәуелсіз елдің елдігі- жас ұрпағын парасатты да білімді, іскер де қабілетті, отансүйгіш те ұлтжанды тұлға етіп қалыптастыру. Сондықтан туған тілге деген сүйіспеншілік бала кезеңнен басталуы тиіс.

Алдымен сөйлеу дағдыларын меңгеруге, белгілі бір тақырыпқа диалог - әңгімелер құра білуге, қарапайым сөйлемдер құрастыруға, берілген мәтіннің мазмұнын түсініп, айта білуге оқып үйренуді көздейтін жаңа әдіс-тәсілдер қажет.

Жаңашылдығы: Барлық баланың бойында ананың сүтімен сіңірген тілге, ана тіліне деген сезім қалыптасады. Қазіргі таңда далада жүрсін, қоғамдық орындарда болсын, жұмыс бабымен адамдар қазақ тілінде сөйлесіп, қазақ тілінде қарым-қатынас жасайтыны қуанарлық жайт. Оқушының бойында жасырынып жатқан сезімді, мүмкіндіктерін дамыту, тілін, дінін дамыту-біздің басты міндетіміз.

Ізденушілік сипаты: Оқушы балалардың жаңа сөздерді, жаңа салттарды қабылдауында қызығушылық басым болады. Оны жаңа шығармашылық жұмыстарда немесе жаңа технологиялар арқылы қабылдауында аңғаруға болады. Ол үшін осыған арналған шараларды өте қызықты, тартымды етіп беру керек. Жаңа технологияларды қолдануына жағдайлар жасау керек.

Құрылымы: жинақтау, талдау, жүйелеу, анализ,сұрыптау.

Практикалық мәні: оқушылардың оқу орнында, қоғамда ана тілінде сөйлеп, қарым-қатынас жасауға әсер етеді.

Н.Ә.Назарбаевтың қанатты сөзі:

«Дауға салса алмастай қиған, сезімге салса

қырандай қалқыған, ойға салса қорғасындай

балқыған,өмірдің кез келген орайында әрі

қару, әрі қалқан, әрі байырғы әрі мәңгі жас,

отты да ойнақы ана тілінен артық қазақ

үшін бұл дүниеде қымбат не бар?».

Қазақстандағы ұлт өкілдерін топтастырушы тіл - үлкен фактор. Осыған орай елбасымыз Н.Ә.Назарбаев: "Қазақстан Республикасының топтастырудың факторы болып табылатын мемлекеттік тілді меңгеру - Қазақстан Республикасының әрбір азаматының парызы",- деп айтқандай, мемлекеттік тіл-

ді дамытуда, қоғамдық ортада әлеуметтік қолдану аясын кеңейтуде біраз шара-

лар жүзеге асырылуда.

Кез келген дамыған өркениетті елде көп тіл білу-басты мақсат екенін біз жақсы білеміз. Қазақстан Республикасының "Тілдерді қолдану мен дамытудың" мемлекеттік Бағдарламасында: "Тіл дамуын табысты жүзеге асырудың неғұр-

лым маңызды шарттарының бірі қоғамдағы жалпы мәдениеттің құрамдас бөлігі болып табылатын тілдерді оқытудың толыққанды жүйесінің тұрақты қызмет етуін ұйымдастыру мен қамтамасыз ету болып табылады. Талап етілетін білім мен дағдыны толық әрі терең игеру үшін барлық оқу орындарында жетекші пән болуы тиіс, мемлекеттік тілді оқытудың саны мен сапасына көңіл бөлу керек",-делінген.

Қазақстанның болашағы - қазақ тілінде. Тіліміздің мемлекеттік қызметте де, өндірісте де, ғылымда да, білім беруде де орыс тілінің қолданылуындай дәрежеде болып қолданылуы үшін қолдан келгеннің бәрін істеу керек.

Мемлекеттік тілді оқушылар мен студенттерге оқыту дегеніміз - Қазақстан азаматтарының бір-бірімен түсініс және қарым-қатынас құралы ретінде ұтымды пайдаланудың тәсілдерін игеруге толық әдістемелік жағдай жасау, "Тіл турал Заңды" бұлжытпай орындауды талап ету. Қазіргі күннің талабы - таңдап алған мамандығы бойынша жұмысқа орналасу үшін мемлекет-

тік тілді білу міндет.

Білім беру ісінде барлық уақытта ұстаз басты, әрі шешуші тұлға болып келеді. Бүгінгі күн мемлекеттік тілді меңгертуде әр түрлі обьективтік және субъективтік мәселелерден арылу оңай болып отырған жоқ. Басты қиындықтың бірі -ол орта.

Екіншіден, өз мамандығына деген үлкен сүйіспеншілігі, терең білімі, дайын қойылған мақсаты-бала жүрегіне жол табар қыл көпір міне осы деп, қазақ тілі сабағын беретін ұстаз ұлтын шын сүю керек. Өз ұлтын сүю арқылы ұстаз бала бойына ұлтжандылықты, елге, тілге деген құрметті дарытады.

Міне осыған байланысты мемлекеттік тілді оқытуда қазақ тілі пәні мұғалі-

мінің алатын орны ерекше. Осы талап тұрғысынан қазақ тілі мұғалімінің басқа-

лардан ерекшеленетін жақтары болуы тиіс. Қазақ тілі мұғалімінің бітім жараты-

лысына қоса, оған ғажайып қабілет, қазақтың киелі қазынасы-сөз өнеріне жетік болуы, қазақтың сөзін, ғылыми педагогикаға сүйене отырып, ұрпақ санасына жұғысты ету қазақ тілі мұғалімінің барша саналы өмірінің мазмұнын құрайды.

Сабақ үстінде көркем әдебиет шығарма жайын айта ма, тілдік материалдың

сырын таныта ма, лексикалық тарихи, атамекендік, не тарихи тұлға туралы айта ма мұғалім теориялық талғамдарын логикалық тұрғыда жеткізе дәлелдейтін, ұсынар мағлұматтың қыр-сырын шәкірттердің алдында жанды суретке айналдырады. Шәкіртті баурап, билеп алып, тәнті қылу ұстаз сабағындағы ой мен сезім тереңдігінен, парасат биіктігі мен пайым кеңдігінен туады. Мұғалім-

нің қазақ сөзіне құдірет бітіруінен әр көңілге, әрине, шәкірт көкірегіне керемет бір нұрлы шуақ таратары сөзсіз.

Келесі айтарым - білім беру жүйесінің барлық сатыларының алдында тұрған көкейтесті мәселелерінің бірі: білім сапасын арттыру, оның әдістемесін жетілдіру жас ұрпақтың тұлғалық дамуына қолайлы жағдай жасау, мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға білім беру стандарты бойынша мектепте оқыту барысында қазақ тілін үйретудің білім-деңгейі нақты бағдарламамен берілген. Пәннің негізгі мақсаты - балаларды қазақша сөйлете білуге үйрету болғандықтан, мұндағы негізгі жұмыс – балалардың сөздік…