Оқушыларды сауатты жазуға үйрету баяндамасы

Оқушыларды сауатты жазуға үйрету

Бастауыш сыныптың қазақ тілі сабағында оқушыларды сауатты жазуға үйрету - мұғалімнің басты міндеті.

Сауатты жазуды әуелден меңгермеген баланың жоғары сыныпқа барғанда түзелуі қиынға соғады. Мектеп табалдырығын алғаш аттаған оқушылардың жастары қатар болса да қабылдау мүмкіндіктері әр түрлі.

Әр сыныптың өзіндік ерекшелігі ескеріліп зерттелгеннен кейін, білім деңгейіне сай тапсырма беріледі. Сауат ашу кезеңінде сөйлем, сөз, буын, дыбыс ұғымдарын меңгертуде оқулықта берілген суреттер арқылы тіл дамыту жұмыстары жүргізіледі.

Сауатты жазу дегеніміз әріптерді тастамай, шатастырмай жазу. (Оқушыға буындап оқыту, сөздерді дұрыс буынға бөлгізу керек. Буынды дұрыс меңгерген оқушы сауатты жазады). Ол үшін дыбыс пен әріп туралы түсініктерін 1-сыныптан-ақ дұрыс қалыптастыру қажет. Мысалы, оқушыларға сөздердің дыбыстардан құралатынын және сөздердің құрамын ұғындыру мақсатында «Баспалдақтан кім бұрын түседі?» ойынын жүргіздім.

Ор ұл

Ора ұлы

Орақ ұлан

А

Т

А

Т

А

Т

Қ

А

«Бос орынды толтыру» ойыны.

Дыбыс саны мен әріп саны үнемі бірдей болып келе бермейді. Мысалы, ащы (а-ш-ш-ы), аяқ (а-и-а-қ) сөздеріне әріп санынан дыбыс саны артық, ал лагерь, альбом сөздеріне дыбыс санынан әріп саны артық екенін және себептерін түсіндіріп кетемін.

2-сыныпта тілдің дыбыстық жүйесіне берілетін біілм кеңейтіліп, күрделене береді. Атап айтқанда, «У» дыбысы, «Е», «Я», «Ю» әріптері жеке-жеке қарастырылады. Мысалы, «У» әрпінің жазылуы тақырыбында – ы, і әріптеріне аяқталған сөздерге «у» әрпі қосылғанда, жазуда ы,і әріптері түсіп қалатындығын меңгертуде «Дұрысын жаз» ойыны ойнатылады.

Бу-бұу тоқу-тоқыу

Ту-тұу оқу-оқыу

Қу-құу тору-торыу

Қысқа й дыбысы мен ң дыбысының жазылу емлесінде өзіндік қиындықтары бар. Оны былай жинақтап көрсетуге болады.

Й – ы,і дыбысынан жазылмайды, тек мына түбірі тый, сый сөздеріне ғана жазылатындығы ескертіледі.

Оқушыны сауатты жазуға дағдыландырудың негізгі жұмысы – диктант. Ал диктанттың бірнеше түрі бар.

Диктанттар өтілген тақырыпқа, ережеге қарай таңдалып алынады. Оқушы білімі осы жерде сыналады, қандай ережені білмейтіндігі байқалады. Мысалы, синтаксистік және пунктуациялық ережелерді жете меңгермегендіктен, тыныс белгілерін дұрыс қоя білмейді. Ал тыныс белгісі дұрыс орналастырылмаған сөйлемнің мәнін дәл, ашық…