Менің анам шығармашылық кеші, 4-сынып

Әдеби кештің тақырыбы: Менің анам

Кештің басты мақсаты: 8наурыз – Халықаралық әйелдер күнін тойлар алдында жасаған ісімен халықтың жадында мәңгі өшпестей болып сақталған ұлы әйелдер жайлы мәлімет беру. Аналарға, ұстаздарға қуаныш сыйлау. Оқушылардың аналарға деген ізгі ниеттерін көрсету.

Кештің көрнекілігі:Ел билеген ұлы адамдардың аналарының портреттері, ұлағатты сөздер, суреттер, шар, шақыру билеті, үнтаспа, АКТ, гүл т.б.

Кештің барысы: Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушыларды орындарына отырғызып, тынышталдырып алу. Назарын аудару.

-Армысыздар, аяулы аналар, құрметті ұстаздар, қызғалдақ қыздар. Көктемнің алғашқы мерекесі 8 наурыз- Халықаралық әйелдер күні де келіп жетті. Бір қолымен бесікті, екінші қолымен әлемді тербеткен аналар мен нәзік жанды қыздар қауымының төл мерекесі.

Ана десем шешек ашып жанары,

Өмірімнің бастау алар ажары.

Ана деген тіршілікке пана боп,

Әрбір үйде жұлдыз болып жанады, - дей отырып бүгін 4 А сынып оқушыларымен бірге ұлы аналар жайлы сөз қозғап әңгіме өрбітпекпіз. Бар құрметке лайықты аналар қауымы сіздерге жайлы көңіл күй сыйлаймыз деп үміттенеміз.

«Бәрімізді таңдандыратын бір нәрсе: тарих білетін ұлы адамдардың көбісінің тамаша аналары болған» – Генри Бокль, ағылшын тарихшысы.

-Балалар мысалды алыстан іздемей-ақ өзіміздің қазақ елінен қарастырсақ.

Қазақ десе барлық дерлік ел танитын ұлы Абай ақынның анасы – Ұлжан, әжесі Зере. Шәкәрімнің әжесі Күңке де, анасы Төлебике .

Жалпы, ер жігіт – түздің адамы. Үйдегі бала тәрбиесімен негізінен әйел адам айналысады. Егер бала қандай да бір жетістікке жетіп жатса, онда анасының төккен тері, еткен еңбегі бар. Шәкәрімнің үлкен анасы да, өз шешесі де текті жердің қызы болған. Құнанбайдың үлкен бәйбішесі Ағанас бидің қызы Күңке еді. Құдайберді Күңкенің жалғыз ұлы. Құнанбай Құдайбердіге Алдабергеннің қызы Төлебикені айттырып алып береді.

Абай Құнанбайдан асып туған бала болды. Ал Шәкәрім Абайдан өте туған ұл еді. Бұрынырақ «Абайдың өз балаларына қарағанда Шәкәрім неге дара туды?» деп жиі ойлаушы ем. Қазір оның сырына қаныға түскендеймін. Шәкәрімнің Құнанбайдай абыз атасы, Абайдай ақылман ағасы бар еді. Оның барлығы Ақылбай, Әбдірахман, Мағауияларда да бар ғой дерсіз. Бірақ оларда Төлебикедей дана, білімдар ана болған жоқ. Қазақ «Алып анадан туады» немесе «Жігіттің жақсы болмағы – нағашыдан» деген сөздерді тегіннен-тегін айтпаса керек. Құнанбайдың анасы Зере қандай, Абайдың анасы Ұлжан қандай?! Шәкәрімнің әжесі Күңке де, анасы Төлебике де – қазақтың сол дана қыздарының заңды жалғасы.

Абайдың әйелдері – Ділдә, Шүкіман, Еркежан. Балалары : Ділдәдан: Ақылбай, Хакімбай, Әбдірахман, Мағауия, Күлбадан, Райхан.

Әйгерімнен: Турағұл, Мекайл, Ізкайл, Кенже.

Мұқағали Мақатаевтың әжесі- Тиын, анасы- Нағиман , Әйелі -Лашын Әзімжанова.

Шоқан Уәлихановтың әжесі- Айғаным , анасы- Зейнеп, жұбайы- Айсары. «Ш.Уәлихановтың әжесі Айғаным (1783-1853) парасатты, көреген, білімді болған әйел. Ол Шығыстың бірнеше тілдерін білген, орыс мәдениетіне мейлінше ден қойған кісі, Сыртқы істер министрлігінің азиялық департаментімен және Петербургтегі Сібір комитетімен хат жазысып, байланысып отырған, Айғаным өте беделді кісі болған. Солтүстік Қазақстандағы маңызды оқиғалардың бірде-бірі Айғанымсыз өтпейді.Айғаным тоғыз бала тапқан, соның жетеуі тірі қалған. Үлкені – Шыңғыс, Шыңғыстан туған Шоқан.

Мұхтар Әуезовтың әжесі- Дінасыл, анасы- Нұржамал, әйелдері -Мағауияқызы Кәмила, Райхан, Зәуреш, Тамара.

Сұлтанмахмұт Торайғыровтың анасы екі жасында дүние салған есімі белгісіз, жастайынан атастырылған қызы Мәлике Мұқтарқызы. Бір таңқалатын жайт Мәлике де Сұлтанмахмұт секілді 28 жасқа өтетін жылы өкпесінен қайтыс болған.

Әбілқайырдың әйелі Бопай ханша болмаса, Ұлы даланың тарихындағы ханның рөлі басқа болуы мүмкін... Бопай ханша сұлу әрі ақылды, жігерлі мінезді, болған. Бопай ханшаның Әбілқайыр хан және қолбасшы қасындағы адамдарға жасаған ықпалының арқасында хан тамаша жетістіктерге қол жеткізген.

Жәңгір ханның анасы- Айлин, бәйбішесі- Бану, екінші әйелі — Фатима ханша болған. Тарихтан білетініміздей, ол өте сұлу, білімді, дана әйел болған. Хан Жәңгір өзінің жұбайы Фатима ханшамен орыс патшасы Николай I-нің таққа отырғызу рәсіміне шақырылады. Өткен салтанатта Фатиманың білімділігі мен мәдениеттілігіне, тілдерді білуіне жиналғандар тәнті болады. Фатима ханша Жәңгір ханға көмектесе отырып, қиын жағдайдан қалай шығу жолдарын талай рет көрсеткен еді.

Ұлы әйелдер туралы сөз қозғай отырып, өз халқының бостандығы үшін соғысқа ер-батырлармен бірге қатысқан әйелдер туралы да сөз қозғағым келіп отыр. Еліміздің батыр қыздары жұбайларымен, әкелерімен, ағаларымен бірге жоңғарларға қарсы күреске Айтолқын — Абылай ханның қызы, Есенбике — Қарасай батырдың қызы, Айбике — атақты Бұланбай батырдың қызы сияқты ержүрек қыздар қатысқан еді.

Анасы- Шәми, Гауһар — Қаракерей Қабанбайдың жан жары барлаушылар жасағын басқарған. Кейін өзі ана болып, үлкен қызы Назымды соғысқа жібереді.

Ұлы Отан соғысы жылдарында әйелдер үлкен ерлік көрсетіп,батыр қыздың үш есімі өшпес батырлығымен мәңгілікке жазылған. Осы кезде тым жас қыз Хиуаз Доспанова тұңғыш қазақ ұшқыш қызы болып, мерген Әлия Молдағұлова, пулеметші Мәншүк Мәметова Кеңес Одағының Батырлары болып атанған еді. Жеңісті тек қана Хиуаз Доспанова өз көзімен көрді. Әлия Молдағұлова мен Мәншүк Мәметова фашисттерге қарсы соғысып, ауыр жарақаттанып, қаза тапты.

Бұлбұл сияқты ән салатын әйелдер, сарбаз жанына жылылық ұялата берген еді. Роза Бағланова — Қазақстанның және бұрынғы КСРО халық әртісі. Оны майдангер деп атай аламыз, өйткені соғысқа тікелей қатыспаса да, өз даусымен Отан қорғаушыларына күш беруге тырысқан. Роза Тәжібайқызының естеліктеріне қарағанда, бір кезде 20 минуттың ішінде ән салып тұрғанда, оған бір офицер жүгіріп келді: «Айналайын, қарындас, әніңізді қатты айтпай-ақ қойыңыз. Фашисттер оқ ата бастады. Олардың ойынша, әніңізбен бірге шабуыл жасаймыз».

Алтын ұя мектебімізге аты берілген Төлеген Айбергеновтың анасы, жары жайлы айтпай кеткеніміз болмас. Біз ол кісілер жайлы мәліметті білеміз. Сонда да білгенімізді ортаға салғанымыз жөн болар.

Төлегеннің анасы- Жібек Қонарбайқызы, әйелі – Үрниса Айбергенова және қыздары- Салтанат, Хұсни, Айнар. Т. Айбергеновтың « Ана» атты өлеңін мәнерлеп оқу.

Балалардың аналары жайлы өздері шығарған жыр-шумақтарын оқыту.

Аналар жайлы ақындардың өлеңдерін тыңдау.

Анасыздар әр үйге панасыздар, Бала десе от болып жанасыздар. Сәтті басса ұрпағың, – мерей тасып, Қыз күлкісін сусын қып қанасыздар. Анасыздар —Ақ Еділ, Жайықсыздар - Жүзе алмайды өтінде қайықсыздар. Маздататын, жүректе от лаулататын Әр үйдің Күні десе, лайықсыздар.

Өр десекте сіздерді — лайықсыздар.

Төр десекте сіздерді — лайықсыздар.

Ер десекте сіздерді — лайықсыздар.

Зор десек те сіздерді — лайықсыздар.

Анасыздар, кеңбайтақ даласыздар.

Жаны жайсаң жеңімпаз данасыздар.

Көлеңке жоқ көңiлінде, қылауы жоқ,

Үлбіреген жауқазын баласыздар.

Сіздер — Күнсіз, аспанда жарқыраған ,

Сіздер — өзен, тау суы сарқыраған,

Сіздер — ана, сіздер — жар, сіздер — қыздар,

Сіздер — жаңбыр, ақ нөсер сарқыраған.

Ананың баласына деген ақ жүрегі, таза көңілі жайлы бір аңызды назарларыңызға ұсынамын.