Мнемокесте арқылы жаттауды дамыту туралы мақала

АҚМОЛА ОБЛЫСЫ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫНЫҢ

ЕГІНДІКӨЛ АУДАНЫ БОЙЫНША БІЛІМ БӨЛІМІНІҢ ЖАНЫНДАҒЫ

ЕГІНДІКӨЛ АУЫЛЫНЫҢ «БАЛБӨБЕК» БӨБЕКЖАЙЫ» МКҚК

«Мнемотехника арқылы жаттау»

тақырыбында баяндама

Дайындаған тәрбиеші: Сарманова Сапаргул Елубаевна

2022-2023 оқу жылы

Мнемотехника арқылы жаттау

Мақсаты:

Балаларды мнемотехника әдістері арқылы мәнерлеп оқуға және жедел жаттауға үйрету.

Міндеттері:

Балалардың мнемокесте арқылы тақпақ жаттауға деген қызығушылығын арттыру.

Қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс айтуға

жаттықтыру,ойлау,көру,есте сақтау қабілеттерін дамыту.

Тақпақ жаттау арқылы байланыстырып сөйлеу тілін жетілдіру.

«Өлең, мақал, жаңылтпаш, ертегі, жыр –

Мұның бәрі жанды сөз, ішінде сыр.

Елдің сәні сақталар жақсы сөзбен Қай жұрт болсын толассыз осыған құл» –

демекші ана тілінің құдіретін қанша айтсақ та тауыса алмайтын жыр.. Туған тілге деген сүйіспеншілік бала кезден басталады, бұл кезеңнен басталмаса қиынға соғады. Жас бүлдіршіндерді өз тілін құрметтеуге үйретіп, ұлттық тәрбие беру әр ұстаздың міндеті. Ұстаз мамандығы – үнемі ізденісті қажет ететін, қызығы мен қиындығы көп жұмыс. Қызығы баламен бала болып, оның көңілінен шыға білу болса, ал қиындығы қазақтар арасында біріңғай орыс тілін үйренуге бой бұрып, ана тілін жатсыну тәрізді жағымсыз тенденцияға байланысты бүлдіршіндердің тілі орысша шығып, балабақшада орысша сөйлесуі . Әрине мұндай балаларға қазақ тілін үйрету оңай емес және сонымен қатар орыс топтарының балаларына қазақша дәріс беріп, оларға тілдің мәнісін ұғындырып, қазақ тіліне аз да болсын үйретіп, ат салысу да оңай емес. Сондықтан бұл мәселеге дұрыс назар аудару керек.

Балалармен бірге тақпақ жаттау.

Балабақшада балалармен бірге тақпақты көркем сөзге деген сүйіспеншілікті тәрбиелеу мақсатында, поэзияның ең жақсы үлгілерін қабылдауды байыту үшін қолданылады. Сондықтан балалармен жатқа жаттау үшін эстетикалық тәрбиелік мәні бар тақпақтарды таңдап алу керек. Балаларға арналған тақпақтар көбінесе балалар өмірінен алынған. Олар қызықты ойындар туралы, ойыншықтар мен үй жануарлары туралы, туған табиғаттың жүрекке жылы, жайлы суреттері туралы болады.

Сәбилер тобында балалардың алдында тек жатқа жаттап алу мақсаты ғана тұрады, бұл жерде айта кететін жағыдай бала бұл жастағы өлеңнің толық мазмұнын түсіне алмайды, сондықтан болар олар тек тақырыбымен өлеңнің өзін ғана сартылдатып жаттап алады. Егерде мұғалім әртүрлі ойын жағдайларының көмегімен көптеп, бірнеше рет өлеңді қайталап жіберсе, онда бала қалай жаттап алғанын білмей де қалады. Мысалы,сәбилермен «Қуыршақ» туралы өлең жаттауда бастамас бұрын сызбаға қаратып өлең жаттауды бастайды және бір баланы шақырып алып қуыршақты ұстатып қоюға болады. Балалар әрі сызбаға қарап отырып тіпті бірнеше рет қайталап тастағанын білмей қалады. Өйткені қуыршақты ұстап отырғысы келетіндердің қатары көбейіп кетеді. Әрбіреуі оқыған сайын қайталай берілсе, еріксіз есте сақталынып қалады. Ал егер құр ауызбен жай ғана қайталай берілсе, онда ол балаға ұнамай, қызықсыз болып кетеді және тез зерігіп кетеді. Ал қуыршақпен ойнай отырып, әрі қызықты сызбаға қарап отырып жаттау – ол әрине бір басқа іс. Сонда біз бұл жерде ойын әдісін қолдануға болады. Ал осы жаттап жатқан процесте мұғалім балалардың мәнерлеп жаттау процестеріне де көңіл аудару керек. Балалар жанын беріп жаттап жатқанда, өлең бір қалыпты жа

Бала үлкен бола бастаған сайын екі етпеуге тырысады, сондықтан мына ережені есте сақтайық:

1. Қарапайым, бала бірден түсінетін тілмен айтуы қажет, яғни өлең жолдарының мазмұнына қарай оқу мәнерлілігі де өзгеретініне көңіл аударса болғаны.

2. Ойын жағдайларын қолданғанда, олар ең оңайынан басталып жатталынуы қажет, мысалы, жоғарыда айтылған «Қуыршақ» сияқты немесе «Нан қоқымын шашпаңдар» өлеңінде: 1. (Кесте.суретін көрсету)

Нан қоқымын шашпаңдар,

Жерде жатса баспаңдар.

Теріп алып қастерлеп,

Торғайларға тастаңдар – деп оқығанда мұғалім алдымен кіріспе әңгіме жүргізе отырып, мәнерлеп оқуға да тоқталады (дауыс ырғағын өзгертеді). Бірден тәрбиелік мәніне де тоқталады.

Естияр жастағы балалардың өлең жаттау барысы қалай өтеді?

Сабақ басында балалардың өлең жаттауға деген қызығушылығын арттыру керек әрине, сұрақтар қойып ашып алуға тырысады немесе ұқсас бейнелерді іздейді. Содан кейін мұғалім өлеңді өзі оқиды. Бір рет оқығаннан кейін өлең жатқа жатталатыны туралы айтып өтеді. Бұл жерде сызбаны бірден көрсетіп жаттатуды қоя тұру керек, сызба бір сиқырлы сәт болып көрінетіндей болу керек. Тағы да айта кететін нәрсе, бұл жерде мұғалімнің өзінің әртүрлі әдісті өзінің қалауы бойынша қолдануына байланысты, мысалы, бірнеше рет оқығаннан кейін, тез жаттайтын балаларды шақырып алып сызбаның көмегімен айтып беруді ұсынады немесе қалауы бойынша шақыруға болады, тіпті жай ғана бір-бірден шақырып алуға да болады. Осындай жеке-дара оқыту мұғалім мен тәрбиешінің өзімен ғана болуы керек. Басқа сабақтарда шақырылмаған балаларды шақырып алып оқытуға болады, өйткені жаттау процесі бірнеше сабаққа созылуы керек және үнемі қайталап отыруды талап етеді. Қайталауға 10 минут қана уақыт беріледі, сонда әр баланың жаттауына мүмкіндік туады.

Ересек және дайындық топтағы балалардың өлең жаттаулары.

Сызба арқылы жаттағанда да, мұғалім алдымен балалардың мәнерлі оқуына көңіл болу керек, бала оқығанда табиғи өз қалпында болса, яғни өте ақырын, асықпай, айқайламай айту керек. Балаларға сызба арқылы өлең ұсынғанда барлығын бірдей сурет арқылы жасамай, жартысын сөз арқылы жасауға болады. (Үлгілері керек)

Жоғарыда айтылғандай, тақпақтар үнемі қайталанып отыру қажет, айына 1-2 рет. Тіпті құр қайталауға арналған сабақтар құруға болады. Осындай қайталау сабақтарында тақтаға басқаларынан гөрі баяу жаттайтын балаларды шақырып отыру керек. Қайталау арқылы балалардың есте сақтау қабеттері дамиды.