Мұғалімдердің кәсіби дайындығын жетілдіру туралы мақала

ӘОЖ 342.11.

МЕКТЕП ӨМІРІНДЕ МҰҒАЛІМДЕРДІҢ КӘСІБИ ДАЙЫНДЫҒЫ

Бахрамова Гульмира Абдурасуловна

п.ғ.к., «Психология» кафедрасының доцент м.а., ОҚМПУ

Дінмұхамед Дамира

«Педагогика және психология» мамандығының 103-16 тобының 3 курс студенті, ОҚМПУ

Мектеп өмірінде мұғалімдердің кәсіби дайындығын көтеруде психологиялык-педагогикалық семинарлардың және практикумдар семинарлардың маңызы арта түсуде. Психологиялық-педагогикалық семинарларда мұғалімдер теориялық мәселелермен және озат педагогикалық тәжірибелермен танысады, терең білім алады. Семинар тақырыптары мектептің жылдық жоспарына кіреді. Сондықтан, мұғалімдер алдын-ала тақырыптармеп танысып дайындалады. Семинар әр түрлі вариантта өгкізіледі; кейде лекция, кейде жеке баяндама-хабарлау, пікір алмасу ретінде өткізіледі. Лекцияларда, баяндамаларды тәжірибелі мектеп басшылары мен мұғалімдер, мұғалімдердің білімін жетілдіру институтының әдіскерлері, жоғары оқу орындарының ғалымдары оқиды. Психологиялық-педагогикалық семинарларды өткізу мерзімдерін әрбір мектеп өзі шешеді.

Қазіргі заман мұғалімнің жаңа проблемаларды жүйелі түрде оқуын және зерттеуін талап етеді. Сондықтан әрбір педагогтың оқу, білім беру, тәрбие және ұжымды басқару теорияларымен, педагогикалық-психологаялық мәселелермен, шетел психологтары және педагогтарының теорияларымен үнемі қаруланып отыруы қажет.

Мұғалімнің кәсіби шеберлігін жетілдіруде екі жағдайды ескеру керек. Олардың бірі мұғалімнің жеке жоспарына сәйкес өз бетімен білім алу жолы, екіншісі - әр түрлі ұжымдық жолмен мамандықты көтеру. Ұжымдық формалары: әдістемелік және теориялық семинарлар; мұғалімдердің білімін жетілдіру институты жайындағы қысқа мерзімді куратар. Сонымен, мұғалімнің қандай болса да педагогикалық еңбекке жарамдылық деңгейін анықтау үнемі жаңартып және жетілдіріп отыруды қажет етеді.

Мұғалім еңбегі басқа қызметтермен салыстырғанда, өтіндік ерекшелігі мол шығармашылықты сүйеді. Өйткені жеткіншек ұрпақты өмірге, еңбек пен әлеуметтік іс-әрекетіне дайындау мұғалімдерді көп іздеңдіріп, ойландыра- тын жұмыстың ең басты түрі. Олай болса, әрбір мұғалім орта немесе жоғары дәрежелі педагогтық білім алумен қанағаттанып қоймай, ол тәрбие мен оқытудың тиімді жолдарын үнемі іздестіріп, өз жұмысында пайдаланып отыруы тиіс. Сонда ғана мұғалім жаңашыл, оқушыларға тәрбие және білім берудің теориясы мен практикасын дамытудың қорғаушы күші және асқан шебері бола алады.

Мектепте оқу және тәрбие жұмыстарын жетілдірудің жаңа бір формасы мұғалімдердің шығармашылық тобы. Шығармашылық ең алдымен мұғалімдердің мамандықтарына сәйкес терең және берік білімді, мол тәжірибені талап етеді. Шығармашылық қабілетті дамыту, өз бетімен іздену, зерттеу жұмыстарына байланысты. Осыған орай, мұғалімнің жұмысында шығармашылық басым болуы керек.

Озат мектептердің іс-тәжірибелеріне қарағанда шығармашылық топтың құрамына өте тәжірибелі мұғалімдер кіреді. Іс жоспары бір жылға жасалып, топ мүшелері айына бір рет кездесін отырады.

Шығармашылық топ қазргі кездегі ең кокейтесті проблемаларды шешу жолдарын іздестіреді, оларды келешекте мүғалімдердің игілігіне айналдырады. Қаралатын мәселелердің бағыттары дифференцивтік және проблемалық оқыту, оқушылардың логикалық ойын дамыту, дүниеге ғылыми көзқарасын қалыптастыру, тәрбиесі қиып балалармен жұмыс, кәсіптік бағдар беру проблемасы, қосамдық пайдалы жұмыстарды ұйымдастыру мәселелері т. б.

Психологиялық-педагогикалық семинардың мақсаты—оқумен тәрбие жұмысының деңгейін көтеруде өз бетімен білім алушы мұғалімдерге психология, педагогика ғылымдарының соңғы жаңалыктарын және озат педагогикалық тәжірибені меңгеруге үйрету.

Айта кету керек, мектепте психологиялық-педагогикалық семинарды ең алғашқы рет Панлыш орта мектебінде ұйымдастырьп, мұғалімдерге кәсіби көмек көрсеткен В.А.Сухомлинский. Оның тәжірибесін көптеген озат мектептер қолданып келеді (Омск қаласы № 32, № 85, Ақмола қаласы. т.б, орта мектептер).

Мұғалімдердің практикалық іскерлігін, шығармашылық қабілеттерін дамытуда практикумдар-семинарлардың ролі өте зор. Көбінесе мұндай семинарларда педагогикалық ситуацияларды шешу және есептср шығарылады. Сонымен бірге, сабақ үстінде оқушылармен істелетін жұмысты басқаруға, сабақта бақылау әдісіне, сабақты талдау тәсілдеріне үйретеді. Осының нәтижесінде әрбір мұғалім өз ісіндегі кемшіліктерді байқайды, теориялық, практикалық білім алуға тырысады, қызығушылығы, белсеңділігі артады.

Білім және тәрбие беру саласында түрлі семинарлар-практикумдар, ғылыми -прак т и к а л ы қ к о нф е р е н ц и я л а р, п е д а г о г и к а л ы қ о қ у л а р дәстүрге айналды. Бұлар мектепте, ауданда, облыста, ресиублика астана-сында алдын-ала жасалған бағдарламалар бойынша өткізіліп отырады.

Мұғалім еңбегінің ғылымға негізделе отырып, белгілі жүйелшікпен жүзеге асырылатыны айқын. Мысалы, оңайдан қиынға, жеңілден ауырға, нақтылы түсініктен абстрактылы ұғымға біртіндеп ауысу ережелерін және оқушылардың жасы мен дербес ерекшеліктерін еске алмайынша оқу және тәрбие жұмысында белгілі нәтижеге жету қиын. Сондықтан мұғалімнің алдындағы басты міндет - оқушыларды біліммен қаруландыра отырып, ой лауға, сөз шеберлігіне, еңбек ете білуге үйрету және тәрбиелеу.

Ұстаз бүгінге ғана емес, ертеңге, болашаққа қызмет істейді. Ол заман дамуынан артта қалмастан, өзін-өзі жан-жақты дамыту үшін саяси-идеялық дәрежесін, ғылыми-теориялық білімін жәпе педагогтық мамандығын күнбе-күн жетілдіріп отыруға талаптанады.

Мұғалім өз мамандығына байланысты ғылыми-теориялық мәселелерді, жоғары оқу орындарына қойылатын талантарға сол кез меңгеруі тиіс. Егер ол өзінің теориялық білімін өмір талабына сай жетілдіріп отырмаса, онда жастарды жан-жақты дамитын тәрбиелеуге шамасы келмейді.

Өзіңді біреу тәрбиелегенін ұната қоямыз ба? Дегенменде біз үнемі мұғалім оқытады, тәрбиелейді т. б. дейміз. Сонда не істеу керек? Бір жағынан — бұл кәсіптік…