Мұқағали Мақатаев өлеңдеріндегі сезім тамшылары эссесі

Мұқағали Мақатаев өлеңдеріндегі сезім тамшысы

Дархан көңілді қазақтың тарихында талайды тамсандырған ақындар көп болған ғой. Десе де, қазақ поэзиясында қара өлеңді өрнектеген бірегей ақын Мұқағали Мақатаевтың есімін солардың ішінен біз бөле жарып айтамыз. Мұқағали даланың даналығын сезінген дара талант. Оған ешкімнің де күмәні болмауы тиіс. Өйткені, «Мен дауылдың ұлымын, Тұра алмаймын дауылсыз» деп қайсар рухты Қасым ақын айтқандай, оның отты жырларынан дауылпаздың үні аңғарылады. Туындылары жұдырықтай жүректі дүр сілкіндіріп, алас-күлес күй кештіретін ақын қазақтың аңқылдақ менталитеті мен сенгіш көңілін, балажандылығын, жүрегінің нәзіктігін суреттейді. Оған дәлел, «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы. Сондықтан да ол – Мұқағали болып тарихта қалды. Бір сөзбен айтқанда, Мақатаевтың туындылары ақыл айтпайды, дидактика жоқ, сөйте тұра адамды ізгілікке тәрбиелейді…

ХХ ғасырда жазылған ақиық ақынның мұрасы ХХІ ғасырда ескірген жоқ. Қайта жаңа ғұмырын бастағандай. Өзі де: «Мен жиырма бірінші ғасыр ұрпақтарының құрдасымын», деп айтып кетпеп пе еді?! Иә, солай. Солай екеніне күллі қазақстандықтар көз жеткізді.

Мектепте кезекті бір дәрісте Мұқағали Мақатаевтың «Фаризаға» атты өлеңін талдадық. Сонда бір шәкіртім:

Жүректі әлдебір тылсым күш билеп алып, жанарға жас үйіріле береді екен. Бұл жырды ешкім бөгет болмайтын жерде, оңашада, жан баласы жаныңа жуықтамайтын тұста оқуың керек, бірнеше рет қайталап оқудың да артығы жоқ секілді… «Шыдай-шыдай ақыры жалығармыз, бірімізден-біріміз арылармыз, біздерді де жоқтайтын жан болса егер, шаң басқан архивтерден табылармыз» немесе «Жанарымды тұманмен тұмшаладым, серіппесі үзіліп тұр садағым, жігітінен қазақтың дос таба алмай, қыз да болсаң, мен саған мұң шағамын, ауырлар деп ойлап па ем, мұнша халім…» деген шумақтар не деген ауыр еді... Неге қазақтың алып ақыны қазақтың жігітінен дос таба алмады екен? Ауыр сауал деп күрсінген еді. Сонда кішкене ғана шәкіртімнің сұрағына таңданып, жауап қайтара алмаған едім. Қазір сол сауалдың жауабын ойлай келе бәлкім, қазақ ақындарының замандас көңілін аулап, рухани үндестіктің үстемдік құруына қол ұшын бере алмағаны, күндестіктің басым болғанын аңғартатындай … Әрине, өз сөзіміз – өзіміздікі. Дегенмен, жалқы ой соған жетелесе, айтпасқа…