Мұқағали Мақатаев өлеңдеріндегі тіл шеберлігі

Мұқағали Мақатаев өлеңдеріндегі тіл шеберлігі

Жоспар

І Кіріспе

Ақын поэзиясының қайнар көздері

ІІ Негізгі бөлім

Мұқағали поэзиясының көркемдік желісі

Ақын өлеңдерінің стильдік ерекшеліктері

Әуезді әнге айналған тың туындылар

ІІІ Қорытынды

Уақытпен жарысқан жыр жылдары

Мұқағали Мақатаев өлеңдерінің тілдік ерекшелігі.

Мұқағали Мақатаев Қазақтың лирик ақыны, мұзбалақ ақын, өз заманында лайық бағасын ала алмаса да өзінен кейінгілер үшін мәртебесі биік ақиық ақын. Сонымен қатар тілге шебер. Оның өлеңдері қарапайым әрі эстетикалық жағынан әсерлі. Ақынның шын мәнінде шеберлігі – ол қолданған әрбір амал – адам бейнесін ашуға қызмет еткен. Ақын өлеңдерінде табиғат көріністерін әшейін бір уақыт кеңістік дерегі ретінде даралап қарамайды, онда толықтыра түсетін тәсілдер мол. Өлеңдерінде философиялық иірімдер мен сарындар, түйіндер мен мазмұндары жарқырап көрінеді. Ақын туған жер табиғатын шабыттана, құштарлықпен өлеңге енгізді.

Мысалы , «Алтай-Атырау» өлеңінде:

О, ғажап! Өзіңбісің Көкше деген?!

Тастарын жиған жүктей текшелеген.

Бурабай Оқжетпесті өкшелеген,

О, ғажап! Өзіңбісің Көкше деген?! – шумағында бірінші жолы, соңында тағы қайталанады. Мұқағали шығармаларында мұндай стильдік қайталанулар аз емес. Мұқағали сөз түрлерін қолдануда тапқырлық таныта білген. Ақынның тіл шеберлігін сөз ету, әрине оңай емес. Ол үшін мен арнайы зерттеу жұмыстарын жүргіздім.

Яғни, бұл жобада ақынның тілдік ерекшелігін сөз етемін. Ақын көбінесе өлеңдерде, метофора, метонимия, эпитет, теңеу сияқты тағы басқа көріктеу құралдарын пайдаланады. Сол арқылы ойын бейнелі, көркем, әдемі етіп жеткізеді. Оның әрбір өлеңдері белгілі бір мағынада стильдік, эстетикаға жүгінеді, яғни поэтикалық қызмет атқарады. Сондай өлеңдерінің бірі Тау туралы. Негізінде ақын таудың тура табиғи кейпін жырлауды жақсы көреді. Тау табиғатының тылсым сырының сезіміне ыстық шоқ тастып, бойына қуат етіп дарытады. Мысалы: ақынның «Тау бір аңыз» деп аталатын өлеңінің мына бір екі шумағын оқып көрелік:

Тау –бір аңыз,

Тау – дастан,

Тауыслмаған әубастан.

Тоқтап қалған керуен

Бір-бірімен жалғасқан,

Бұлтта бұйда тағынып,

Көктен көрпе жамылып,

Таулар жатыр аңырып,

Сапарларын сағынып.