Наурыз думан тақырыбындағы мектепалды сыныптан тыс жұмыс

«Наурыз-думан!»

Мақсаты: Балаларды Наурыз мейрамы мен наурызда жасалатын қазақтың әдет-ғұрыптарымен таныстыру; ұлт мерекесін қастерлей білуге; туған елін құрметтеуге тәрбиелеу; әдеп талаптарын орындауға ынталандыру. Әдіс - тәсілдер: сұрақ-жауап, ойын тапсырмалар, жаттау, түсінік беру. Көрнекіліктер: киіз үй көрінісі, жайылған дастархан, мазмұнды суреттер, қазақтың ұлттық бұйымдары.

Жүргізуші: Құрметті ата-аналар, ұстаздар, оқушылар! Бүгін 22-наурыз мерекесіне арналған «Наурыз-думан» атты ертеңгілігімізге қош келдіңіздер.

- Балалар, Наурыз айы жылдын қай мезгіліне жатады? - Көктем. - Көктемде қандай ұлы мерекелер болады? - 1 – наурыз «Алғыс айту күні», 8-наурыз «Аналар мерекесі», 22-наурыз жыл басы «Наурыз» мерекесі - Наурыз дегеніміз не? - Наурыз – жыл басы, Наурыз – жаңа күн. - Наурыз мерекесін қашан тойлаймыз? - Наурыз мерекесін 22 наурызда тойлаймыз. Жүргізуші: Көктем жетті көл-көсір шуақ құрып, Қыс барады қиылып жылап тұрып. Шатырында үйлердің наурыз жүр, Мұз көрпесін ақпанның лақтырып. Наурыз қайтып оралды аты да аңыз, Сұрамаймыз алғыс та, ақы да біз. Үй дастархан даламыз сахнамыз, Ұлы мейрам – Наурызға шақырамыз. Ән: «Наурыз біздің жаңа жыл» Би: «Көктем гүлдері» Ортаға екі бала шығады. 1-бала : Ассалаумағалейкум Ұлыс оң болсын Ақ мол болсын! 2-бала: Уағалейкумссалам Ұлыс оң болсын Пәле – жала жерге енсін! Екі бала төс қағыстырып аман – саулық сұрасады. Жүргізуші : Ұлыс күндеріңіз құтты болсын! Келе жатыр жылымыз, Мейрамдаймыз мұны біз. Халқы сүйген мейрамды Қарсы алайық Наурызды 1-Досжан Мұқағали Мақатаев

Көктем Сылдыр қағып ақ бұлақ, Күйге салып жатты бақ. Таудан аққан өзен де, Гүрілдейді қаттырақ. Жайраңдасып жас, кәрі,

Құстар келе бастады. Қыс киген ақ шапанды, Көктем сөгіп тастады.

2. Жанайым

Жыл басы – Наурыз мереке! Ақ нұрға әлем боянды. Наурыз тойы береке, Тіршілік жаңа оянды. 3. Айзере

Наурыз – шыр айналған жылдың басы, Адамның өлшенеді өмір жасы. Қазақтың пейіліне жарасады, Әр үйде дастарханға толған асы.

4. Айсел

Күн мен түн тең келді, Күнде ұзарам мен енді. Гүл мен жерді жайнатып, Гүлден, Наурыз, сен енді! 5. Толғанай

Наурыз – гүл көктем, Сәнді ай арайлы. Күлімдеп гүл көктен, Нұр шашып қарайды.

6.Роза

Наурыз келді нүр шашып, Жерім жайнап гүл ашып. Бақытты боп балалар, Қуансыншы аналар. 7. Жақсылық

Наурыз жаңа жыл басы, Мейрамдаймыз жырлаймыз. Би билейміз буласып,

Қосылып ән шырқаймыз. 8. Бейбарыс

Күн мен түн теңелді, Жер шуаққа кенелді, Соны тойлар ел енді. Наурыз тойы салтымыз, «Көгерсін» деп халқымыз, Көшеге тал егеді.

9. Мәди Төлдеп жатыр малымыз, Қазан толы сары уыз. Сүті көп те көмірі аз, Болды ғой Наурыз.

10. Ерасыл

Кел, Наурыз той – думан, мерекем, Нығайта бер, ынтымақ берекені. Сен арқылы танылсын қазағымның, Дарқан жүрек дариалы ел екені.

11. Інжу

Жақсы ма, ата халіңіз Менің атым — Наурыз. Балдай тәтті сары уыз, Алып келдім, алыңыз.

12 –Бекайым Наурыз мейрам, жүректерге нұр сепкен, Маңдайымнан сүйіп жатыр гүл көктем. Жарығыңмен шуағыңмен күн – Ана, Алып келдің жер бетіне гүл көктем. 13-Айша Шаймерген Әлдібекұлы Наурыз Жасындырып жас талды, Көктем айы басталды. Білеміз бе, біз бәрін: Қызыл гүлдей қыздардың Қуанышы баланың,

Ақ көйлекті ананың, Кимешекті әженің, Қарындас пен әпкенің Мейрам күні екенін 8-наурызды Еске осы ай салғызды

14. Гауһар Ақылбек Шаяхметов Наурыз Наурыз тойы әдемі, Әжем еске түсірді. Біздерге арнап әдейі, Наурыз көже пісірді. Ашылды да кебеже,

Дәм әзірлеу басталды. Әжем наурыз көжеге Жеті түрлі ас салды. Бидай, күріш, тары бар, Ащы құрты тағы бар, Көже- елдің ырзығы...

Жүргізуші:

- Балалар, биыл наурызда қандай жаңа жыл келеді? - Доңыз - Йә, дұрыс айтасында биылғы келер жыл Доңыз жылы екен. - Балалар, сендер төрт түліктін не екенін білесіндер ме? Түйе, жылқы, сиыр, қой – төрт түлік осы біліп қой. - Балалар, төрт түліктін иесін білесіндер ме? Жылқы атасы –Қамбар ата Сиыр атасы – Зеңгі баба. Түйе атасы - Ойсыл қара. Қой атасы – Шопан ата. Ешкі атасы – Сексек ата. 15. Әсия

Төрт түлік әні. « Шопан ата – бұл мен», - деп, маңырайды көк қозы. Кісінеиді құлын кеп: «Қамбар ата, - деп, - өзім». «Зеңгі баба – тегім», - деп, мөңірейді бұзауым. «Ойсыл қара – елім», деп, қоймас бота боздауын. Жүргізуші: - Әр малдын өз иесі бар екен. Сондықтан түйе байлық, қой мырзалық, ешкі жеңілдік, жылқы сәндік, сиыр – артық деп ата-бабаларымыз құрметтеген екен.

- Балалар, төр түлік туралы қандай мақал мәтел білесіндер? 1.

Жылқы – малдың патшасы, Түйе – малдың қасқасы. 2.

Мал өсірсең, қой өсір, Өнімі оның көл-көсір. 3.

Жақсы ат жанға серік, Жақмы ит малға серік.

Ат - адамның қанаты. 5.

Нар – түйеден, Тұлпар – биеден. 6.

Сүтсіз сиыр - сүзеген. 7.

Қойы көптін тойы көп. Жүргізуші: - Міне, балалар, біздің ата-бабамыз малды осылай құметтеген.

Төтр түлік халқымыздың сүйері Көнілінің күмбірлеген күні еді. «Аман-ба?» деп мал жаның Бірін – бірі құшақасып сүйеді.

Ән : «Қош келдің төрлет, Наурыз» Би: «Қамажай» Жүргізуші: Балалар, мен сендерге бір жұмбақ жасырамын жауабын тауып көріндерші. Дәмді-дәмді тағамдарды жинайды, Қонақтарды көңіліндей сыйлайды. (Дастархан)

Жүргізуші: - Балалар, сендер қазақтың ұлттық тағамдарын білесіндер ме? Наурыз мейрамында ішетін қандай тағам бар?

- Наурыз көже. - Иә, дұрыс айтасыңдар. «Ұлыстын ұлы күні қазан толсын, бұл жылы ырыс мол болсын» - деп наурыз көже пісіреді. Наурыз көжені қандай тағамдардан жасалатының білесіндер ме? - Ет, бидай, мейіз, сүт, тұз, қатық, күріш тағамдарынан жасалады. - Осы көжені ішкен адамдар жыл бойы тоқ, денсаулықтары жақсы болады. Би: «Батырлыр биі»

16.Мағжан Наурыз тойы әдемі Әжем еске түсірді. Біздерге арнап әдейі. Наурыз көже пісірді. 17. Мансұр Наурыз көже – тағамның ең үлкені, Жадыратып жанынды семіртеді. Дәм татыңыз ағайын, бұрыл бері, Қанат жайып наурыз дұрілдеді.

18. Алихан Жылда осылай той болсын, Құшақтарға гүл толсын. Аспанымыз ашық боп, Дастарханың мол болсын

19. Нұрлыбек Дастарханды дәміміз,

Жайдарымыз бәріміз. Көжесі көп, қыры көп, Қандай жақсы Наурыз. 20. Диас Бүгін наурыз күні деп Бүкіл адам күлімдеп, Әркім қалап бір істі, Әрекетке кірісті. 21.Бекжан Наурыз көже - жыл дәмі Той дәміне тойыңдар, Тойдан кейін ойын бар. Той - тамаша көріңдер, Билеп, ән сап беріңдер. 22.Заңғар

Жарқырап тұр күніміз, Жайқалсын жас гүліміз, Бақта бұлбұл сайрасын. Сәнді көктем нұрымен, Наурыз тойы жырымен Көңіл гүлдей жайнасын.

Жүргізуші: Қазақ деген халықтың Салт-дәстүрі тағы бар. Ырым-жыртыс дейтіні, Той-томалақ сәні бар. Қазақтың ұмытылып бара жатқан салтының бірі бесікке бөлеу. Бескке бөлеген бала жақсы, тыныш ұйықтайды деген. Тазалыққа да пайдаы бар. Біздің балаларымыздын шағын көрінісін тамашалайық. Бесікке бөлеу. (көрініс)

1. Бесікті аластау. Аршамен бесікті аластаймыз. Алас, алас, баласы алас, Иесі келді, пәлесі көш, Алас, алас, бәледен алас, Көзі жаманның көзінен алас, Алас, алас, алсаы, Келді, міне баласы, Ұйықтап дем алсын Қуанып оянсын. 2. Бесікке бөлеу.

Мойынымдағы тұмарым, Тарқамайтын құмарым. Тағдыр берген алсын деп Ақ бесікке салсын деп,

Мойынымдағы маржаным, Қорадағы мал-жаным. Бесігіне жата ғой, Тәтті ұйқыға бата ғой. Қуыршақты бесікке бөлейді.

Бесік жыры. Хормен. Жүргізуші: Қазақтың салтының бірі. Әлі күнге дейін ұмытылмай келе жатқан салтымыз ол тұсау кесу. Тұсау кесу әр баланың тәй-тәй басып келе жатқан кезде жасалатын ырым. Бұл тұсау кесуде ауылдың үлкендері, ақ жаулықты әжелеріміз кесетін болған. Тұсау кесу көрінісін тамашалайық.

Тұсау кесу. (көрініс) Қаз-қаз балам, қаз балам, Қадам бассаң мәз болам. Күрмеуінді шешейін, Тұсауыңды кесейін. Жүгіре қойшы құлыным, Желбіресің тұлымың, Елгезек бол, ерінбе, Ілгері бас, шегінбе. Жүргізуші: - Балалар, қазақтын ұлттық ойындарын білесіндер ме? Қандай ойындар бар?

1. Асық ойнау. 2. Ат жарыс, 3. Қыз қуу. 4. Тенге алу. 5. Күрес. 6.Арқан тартыс. 7. Қол күрес. т.б. Жүргізуші: Иә, дұрыс айтасындар, ендеше осы ойындардын біразын ойнап көрейік. Ойын ойнатылады.

Ән: «Біз бақытты балдырған» Би: «Қара жорға»

Жүргізуші: Құрметті ата-аналар, ата-бабамыз айытқандай. Жаңбырменен жер көгерер, Батаменен ел көгерер, - деген енді біздін әжелерімізден бата сұраймыз. Бата беріледі.