Ойын технологиясын пайдалану туралы баяндама

ОЙЫН ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНЫП ОҚУШЫЛАРДЫ

АДАМГЕРШІЛІККЕ ТӘРБИЕЛЕУ

XXI ғасырға енді аяқ басқан жаңа жағдайдағы қоғамда Қазақстан Республикасы өзінің тәуелсіздігін жариялап, өркениетке бағыт алған кезде болашақ жас ұрпақты мәдениетті, білімді, рухани интеллектуалдылығы жағынан жоғары етіп тәрбиелеудің мазмұнын түбегейлі жаңарту көзделуде. Осы айтылғандардың ішінде қазіргі мектептің алдындағы ең маңызды міндеттерінің бірі - адамгершілік тәрбиесі. Адамгершілік тәрбиесі қай заманда болсын адамзат алдындағы ізгі қасиеттердің бірі болып табылады. Бұл жағдай өзінің ісін, өмірін жалғастыратын ұрпағын салауатты, саналы адамгершілікке, имандылыққа, қайырымдылыққа тәрбиелеуді қазіргі қоғамда өте маңызды, әрі қажетті шешуді күттірмейтін мәселе болып отыр. Себебі адамгершілік тәрбиесі өзінің педагогикалық, психологиялық мәнділігімен ерекшеленеді. Оны қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігінде адамгершілік тәрбиесі ұғымына берілген сипаттамадан көруге болады. Атап айтқанда, адамгершілік тәрбиесі - болашақ жас ұрпақты белгілі бір мақсатқа негізделген көзқарасты, сенімді, парасатты мінез-құлық дағдылары мен әдеттерді қалыптастыруға және адамгершілік сезімді, ұлттық сананы, қарым- қатынасты дамытуға, жалпы адамзаттық құндылықты тиімді пайдалануға бағытталган жалп

Адамгершілік тәрбиені беретіндер мұғалімдер болғандықтан бүгінгі қоғамның сұранысына сай олардың бойында адамның ең ізгі қасиеттерінің болуын қалыптастыру - бүгінгі мектептің міндеті. Мұндай жағдайда адамгершілік тәрбиесінің тиімділігін арттыру мақсатында, әсіресе бастауыш сынып оқушыларының жас ерекшелігіне сәйкес, баланың тұлғалық дамуына бағытталған негізгі іс-әрекеттің бірі — ойын.

Бастауыш сынып оқушыларын мектепке келгенге дейінгі негізгі әрекеті – ойын десек, оқу-тәрбие үрдісінде олар біртіндеп ойын әрекетінен оқу әрекетін орындауға бейімделуі тиіс. Ол сабақ барысында пайдаланылатын дидактикалық ойындар арқылы жүзеге асырылады.

Мектеп жасындағы балалар өздері қандайда бір деңгейге куә болған, адамдар арасындағы әлеуметтік қатынастарды өздерінше қабылдауға қабілеттене бастайды. Ойын баланың эмоциясының және ынта жігерін қалыптастырады, оның ақыл ойын дамытып, жеке тұлға ретінде өсе түсуіне оң ықпал жасайды. Ойын ережелерінің баланың мектепке дайындық процесінде алатын орыны ерекше. Ол тәртіп пен жауапкершілікке, көңіл бөлуді үйреніп, өзін қоршаған ортамен санасуға қалыптаса бастайды.

Баланың жеке басының дамуы үлкендермен қарым қатынастар арқылы ғана қалыптаспайды, оның қалыптасуына балалардың өара қарым қатынастары да үлкен ықпал етеді. Өз қатарластарымен қауышу қажеттігі бірлесіп ойнау барысында және ойын жөнінде туындайды.Өзара қарым қатынас барысында және ойын бала өзі меңгерген басқа адамдармен қауышу тәртіптерін әр түрлі жағдайларға ыңғайлайды. Бірлесіп ойнау барысында бала басқаларды ұғына білу, басқаларға кешірімділікпен қарау қажеттілігінен ұғына бастайды. Олай

болмаған жағдайда өзі ұтылатындағын сезеді. Балалар арасындағы ойын барасындағы қатынас шын мәнінде әлеуметтек қатынастар мектеп ретінде ролін ойнайды. Өзін қоршағандарға міндеттілік бұл-бала өзінің қоғамдағы орнына сәйкес орындауға міндеттілік деп ұғынады.

Ойын барысында бала басқалардан тәуелділікке түсуі мүмкін. Ойын өмірлік қарым-қатынастар мектебі деп аталуы тегін емес. Ойын қызығына енген бала ойын барысында өзіне тиісті ролге қатты еніп, басқа жағдайда орындауы қиын және өзіне тартымды емес іс- қимылдарды орындайды. Мысалы, мұғалімді бейнелеген бала өзі ұнатпайтын бір әріпті қайталап жаза беруді бар ынтасымен орындайды.

Ойында көшбасшы (лидер) ретінде топта өзінің белсенділігімен, сыйымен басқалармен келісуге келе алушылығымен, басқалардың мүддесін есепке алушылығымен мүмкін болған түсінбеушілікті шеше бүлушілігімен көзге түскен бала танылады. Бұл нағыз көшбасшы.

Сабақта ойын элементтерін қолдану немесе толықтай ойын түрінде өткізу мұғалімнен аса біліктілік пен шеберлікті, шығармашылық ізденісті қажет етеді. Сондықтан олардан оқу мазмұнындағы ойындарға үлкен жауапкершілікпен және сақтықпен қарау талап етіледі. Ойын мазмұнындағы сабақты жоспарлағанда көзделетін мақсат тәрбиеленушінің жас және психологиялық ерекшеліктеріне сай құрылып, оларды шығармашылыққа жетелей алу керек.

Бүгінгі таңдағы мектептерде, ғалымдар балалардың жас ерекшелігін ескере отырып ойын процесінде адагершілікке тәрбиелеу мәселесін міндет етіп қойып отыр.

Жеке бастың дамуы үшін қажетті жағдай — ұжымдағы ойын үшін жасалатын еңбек. Ойын әрекетіне деген көзқарас, қоғамдық белсенділік, өзара көмек, шығармашылық ойлау т.б.

"Адам адамға дос және жолдас " деген сөздер арқылы балаларды ойын процесінде адамгершілікке тәрбиелейміз. Балалар арасында ерте басталған қарым-қатынас барған сайын біртіндеп күрделене түседі.

6-7 жаста балалар көбіне бірігіп, шағын топ болып қосылып ойнайды. Егер тәрбие жұмысы дұрыс ұйымдастырылса, олар бір-бірімен жақындасып, достасып кетеді. Бастауыш сыныпта бірігіп ойнау, еңбек ету, сабақ, серуен кезінде мұғалім жеке балалардың ғана емес, сонымен қатар тату балалар ұжымын тәрбиелейді.

8-9 жастағы бала көпшілік ойындарға қатысады. Мұнда бірлесіп ойнаудың жеңілге түсінетінін ұға бастайды. Мысалға "Бағдаршам" ойын арқылы ұжым болып ойнайды, кино көріп болған соң "бәрі бірлесіп " - деп мұғалім ұжым күшін баса айту керек.

10-11 жасар балада жауапкершілік сезімі басым, жолдастарына қолайсыз нәрсе жасаудың ұят екенін бала түсінеді. Мысалға "Басқа баладан ойыншықты тартып алуға болмайды", "ойыншықпен бірлесіп ойнау керек", - деген сияқты өзіне-өзі талап қояды. Бұл жаста балалар арасында достық қарым-қатынас анағұрлым нығаяды. Досына қамқорлық жасайды.

12-13 жаста ұжымдық сезімі бұдан былай да дами түседі, әсіресе ойында бір-біріне өзара көмектеседі, келіспей қалушылық болса, бірігіп шешеді, сондай-ақ балалар арасындағы достық анағүрлым нығаяды, ондай достық кейде мінез ерекшеліктеріне сәйкес келмесе де бола береді.

Ойын барысында балалардың айналадағы дүние жайында