Өлең сөздің патшасы бойынша әдістемелік материал

Мазмұны

1. Өлең сөздің патшасы ............................................................................................................

2. Әсемпаз болма әрнеге........................................................................................

3. Туғызған ата-ана жоқ.........................................................................................

4. Интернатта оқып жүр.........................................................................................

5. Балалық өтті білдің бе?......................................................................................

6. Абдырахман өлгенде..........................................................................

7. Мәз болады болысың..........................................................................................

8. Қыс.........................................................................................................................

9. Күз...........................................................................................................................

10.Әншілер .........................................................................................

11. Жасымда ғылым бар деп ескермедім...........................................................

12. Заман ақыр жастары..............................................................................

13. Алла деген сөз жеңіл....................................................

14. Жақсылық ұзақ тұрмайды.............................................................................

15. Құр айғай бақырған.........................................................................................

16. Жарқ етпес қара көңілім не қылса да...............................................................

Өлең — сөздің патшасы,сөз сарасы,

Өлең сөздің патшасы сөз сарасы,

Қиыннан қиыстырар ер данасы.

Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,

Теп-тегіс, жұмыр келсін айналасы.

Бөтен сөзбен былғанса сөз арасы,

Ол — ақынның білімсіз бишарасы.

Айтушы мен тыңдаушы көбі —надан,

Бұл жұрттың, сөз танымас бір парасы.

Әуелі аят, хадис — сөздің басы,

Қосарлы бәйітсымал келді арасы.

Қисынымен қызықты болмаса сөз,

Неге айтсын пайғамбар мен оны алласы.

Мешіттің құтпа оқыған ғұламасы,

Мүнәжәт уалилердің зар наласы,

Бір сөзін бір сөзіне қиыстырар,

Әрбірі келгенінше өз шамасы.

Өлеңге әркімнің-ақ бар таласы,

Сонда да солардың бар таңдамасы.

Іші алтын, сырты күміс сөз жақсысын

Қазақтың келістірер қай баласы?

Бұрынғы ескі биді тұрсам барлап,

Мақалдап айтады екен, сөз қосарлап.

Алла деген сөз жеңіл

Алла деген сөз жеңіл,

Аллаға ауыз жол емес.

Ынталы жүрек, шын көңіл

Өзгесі хаққа қол емес.

Дененің, барша қуаты

Өнерге салар бар күшін.

Жүректің ақыл сауаты

Махаббат қылса тәңірі үшін.

Ақылға сыймас ол алла,

Тағрипқа тілім қысқа аћ!

Барлығынша шүбәсіз,

Неге мәужүт ол қуа.

Ақыл мен хауас барлығын

Білмейді жүрек,сезедүр,

Мұтәкәллимин мантикин

Бекер босқа езедүр.

Қыс

Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,

Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды.

Үсті-басы ақ қырау, түсі суық,

Басқан жері сықырлап, келіп қалды.

Дем алысы - үскірік, аяз бен қар,

Кәрі құдаң - қыс келіп, әлек салды.

Ұшпадай бөркін киген оқшырайтып,

Аязбенен қызарып ажарланды.

Бұлттай қасы жауып екі көзін,

Басын сіліксе, қар жауып, мазаңды алды.

Борандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда,

Алты қанат ақ орда үй шайқалды.

Күз

Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан.Білмеймін тойғаны ма, тоңғаны ма,Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.Жасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай,Жастар күлмес, жүгірмес бала шулай.Қайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп,Жапырағынан айрылған ағаш, қурай.Біреу малма сапсиды, салып иін,Салбыраңқы тартыпты жыртық киім.Енесіне иіртіп шуда жібін,Жас қатындар жыртылған жамайды үйін.Қаз, тырна қатарланып қайтса бермен,Астында ақ шомшы жүр, ол бір керуен.Қай ауылды көрсең де, жабырқаңқы,Күлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.Кемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең,Көңілсіз қара суық қырда жүрсең.Кемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,Үйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.Күзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,Тұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.От жақпаған үйінің сұры қашып,Ыстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.

Күз

Абай Құнанбайұлы (Абай Кунанбаев)

Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан.Білмеймін тойғаны ма, тоңғаны ма,Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.

Жасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай,Жастар күлмес, жүгірмес бала шулай.Қайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп,Жапырағынан айрылған ағаш, қурай.

Біреу малма сапсиды, салып иін,Салбыраңқы тартыпты жыртық киім.Енесіне иіртіп шуда жібін,Жас қатындар жыртылған жамайды үйін.

Қаз, тырна қатарланып қайтса бермен,Астында ақ шомшы жүр, ол бір керуен.Қай ауылды көрсең де, жабырқаңқы,Күлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.

Кемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең,Көңілсіз қара суық қырда жүрсең.Кемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,Үйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.

Күзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,Тұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.От жақпаған үйінің сұры қашып,Ыстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.

Жазғытұры

Абай Құнанбайұлы (Абай Кунанбаев)

Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,Масатыдай құлпырар жердің жүзі.Жан-жануар, адамзат анталаса,Ата-анадай елжірер күннің көзі.

Жаздың көркі енеді жыл құсымен,Жайраңдасып жас күлер құрбысымен.Көрден жаңа тұрғандай кемпір мен шал,Жалбаңдасар өзінің түрғысымен.

Қырдағы ел ойдағы елмен араласып,Күлімдесіп, көрісіп, қүшақтасып.Шаруа қуған жастардың мойыны босап,Сыбырласып, сырласып, мауқын басып.

Туйе боздап, кой қоздап - қора да шу,Көбелекпен, құспенен сай да ду-ду.Гүл мен ағаш майысып қарағанда,Сыбдыр қағып, бұраңдап ағады су.

Көл жағалай мамырлап қу менен қаз,Жүмыртқа іздеп, жүгіріп балалар мәз.Ұшқыр атпен зырлатып тастағанда,Жарқ-жүрқ етіп ілінер көк дауыл баз.Құс қатарлап байлаған қанжығағаҚыз бұраңдап жабысып, қылады наз.

Жазға жақсы киінер қыз-келіншек,Жер жүзіне өң берер гүл-бәйшешек.Қырда торғай сайраса, сайда - бұлбұл,Тастағы үнін косар байғыз, көкек.

Жаңа пұлмен жамырап саудагерлер,Диханшылар жер жыртып, егін егер.Шаруаның бір малы екеу болып,Жаңа төлмен көбейіп, дәулет өнер.

Безендіріп жер жүзін тәңірім шебер,Мейірбандық дүниеге нұрын төгер.Анамыздай жер иіп емізгенде,Бейне әкеңдей үстіңе аспан төнер.

Жаз жіберіп, жан берген қара жергеРахметіне алланың көңіл сенер.Мал семірер, ақ пенен ас көбейер,Адамзаттың көңілі өсіп көтерілер.

Қара тастан басқаның бәрі жадырап,Бір сараңнан басқаның пейілі енер.Тамашалап қарасаң тәңірі ісіне,Бойың балқып, ериді іште жігер.

Кемпір-шал шуақ Іздеп, бала шулар,Мал мазатсып, қуанып, аунап-қунар.Жыршы құстар әуеде өлең айтып,Қиқу салар көлдегі қаз бен қулар.

Күн жоқта кісімсінер жұлдыз бен ай,Ол қайтсін қара түнде жарқылдамай,Таң атқан соң шығарын күннің біліп,Өңі қашып, бола алмас бұрынғыдай.

Күн - күйеу, жер - қалыңдық сағынышты,

Абай Құнанбаев өлеңдері жинағы

Ғылым таппай мақтанба

Ғылым таппай мақтанба,

Орын таппай баптанба,

Құмарланып шаттанба,

Ойнап босқа күлуге.

Бес нәрседен қашық бол,

Бес нәрсеге асық бол,

Адам болам десеңіз.

Тілеуің, өмірің алдыңда,

Оған қайғы жесеңіз.

Өсек, өтірік, мақтаншақ,

Еріншек, бекер мал шашпақ

Бес дұшпаның, білсеңіз.

Талап, еңбек, терең ой,

Қанағат, рақым, ойлап қой

Бес асыл іс, көнсеңіз.

Жамандық көрсең нәфрәтлі,

Суытып көңіл тыйсаңыз.

Жақсылық көрсең ғибрәтлі,

Оны ойға жисаңыз.

Ғалым болмай немене,

Балалықты қисаңыз?

Болмасаң да ұқсап бақ,

Бір ғалымды көрсеңіз.

Әсемпаз болма әрнеге

Әсемпаз болма әрнеге,

Өнерпаз болсаң, арқалан.

Сен де — бір кірпіш, дүниеге

Кетігін тап та, бар қалан!

Қайрат пен ақыл жол табар

Қашқанға да, қуғанға.

Әділет, шапқат кімде бар,