Өнегелі оқушы сыныптан тыс тәрбие сағаты

«ӨНЕГЕЛІ ОҚУШЫ» САЙЫСЫ

Мақсаты: Бүнінгі өскелең ұрпаққа туған халқының замандар бойы қалыптасқан тіршілік қағидасы мен қол үзіп қалмауын,тарих қойнауында жатқан мағлұматтарды зерделеу, оны болашақ игілігіне жарату. Жөргегінен ұлттық мәйекпен жарытып, ұлттың өзіндік мінез, өзіндік сана, өзіндік даналық қалыбын қалыптастыратын салт - дәстүрге ден қоюға бағыттау.

Сондай - ақ қазақ халқының, оның ішінде халықтық тәрбие көзін тереңірек білгісі келген, жалпыұлыттық салт- дәстүрден өз жан дүниесіне азық боларлық алтын арқау іздеген жастарға берері мол.

«Ұлт тәрбиесі баяғыдан бері сыналып келе жатқан тастақ жол болғандықтан, әрбір тәрбиеші сөз жоқ, ұлт тәрбиесімен таныс болуға тиіс... сол ұлт тәрбиесімен тәрбие қылуға міндетті» деп Мағжан Жұмабаев айтқандай біздің тәрбиешілеріміз де бағыт – бағдар беріп өз тобының үміткерлерін алып келіп отыр.

Ендеше сайысымызға қатысатын барлық үміткерлерімізді сахна төріне шақырамыз!

1. Сақ Абзал «Жасқыран» тобы

2. Жұмабек Ернұр«Жасұлан» тобы

3. Нұрлыбай Жансая«Достық» тобы

4. Ералы Салтанат«Әдемі - ай» тобы

5. Науатбек Аяжан «Парасат» тобы

6.Тәжі Шынар «Көркем» тобы

7. Сюндик Жадыра «Жасқанат» тобы

8. Серікбай Аяжан «Асыл» тобы

Сайысқа қатысушы үміткерлерімізбен таныс болсақ сайыстың бөлімдерімен танысайық!

1. «Білгенге маржан»

2. «Ұлттық киімдер»

3. «Алтын емес, салтым қымбат»

4. «Киелі сандар сыры»

5. «Сөз мәйегі - мақал»

6. «Кім жылдам?»

Сайыс бөлімдерімен таныс болсақ «өнегелі оқушыны» анықтайтын, әділ бағасын беріп, талдап, саралайтын сарапшыларымызбен таныс болыңыздар!

Сарапшыларымыз бен таныс болсаңыздар бірінші «Білгенге маржан» бөліміне кезек берсек. Бұл бөлім бойынша сайысқа қатысушы барлық үміткерлерімізге бірдей тесттік сұрақтар беріледі. Әр дұрыс жауапқа 5 ұпайдан беріледі.

«Білгенге маржан» тест

1. Президентіміздің балалық шағына арналған кино?

а) «Менің балалық шағым»

ә) «Балалық шақтың аспаны»

б) «Үшқоңыр»

2. Халықтардың әдет – ғұрып, салт – дәстүрін зерттейтін ғылым?

а) География

ә) Фольклор

б) Этнография

3. «Балқаш барысы» атанған қазақстандық боксшы кім?

А) Генадий Головкин

Ә) Василий Жиров

Б) Бақтияр Артаев

4. «Үме» дегеніміз не?

А) Көммекке келгендерге берілетін ас

В) Ойын сауық кеші

С) Көмекке берілетін ақша

5. «Абай жолы» романындағы Абай жақсы көрген ойын атын атаңыз?

а) Ақсүйек

ә) Тоғызқұмалақ

б) Асық

6. «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие берілуі керек, тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы» деп қай ойшыл айтқан?

а) Б.Момышұлы

ә) Абай

б) Әл – Фараби

7«Асан мен Үсен», «Әке мен бала» сынды мысалдардың авторы?

А) Ахмет Байтұрсынов

Ә) Сәбит Мұқанов

Б) Ыбырай Алтынсарин

8.Көктемде көгереді, жазда ырысқа бөленеді, күзде пісіп марқаяды, қыста қатаяды?

А) Қарбыз

Ә) Жер

Б) Алма

9. Қазақтың кәсіби ұлттық биінің негізін салушы, қазақ биінің падишасы:

А) Шара Жиенқұлова

Ә) Гүлжан Талпақова

Б) Ақмарал Леубаева

10 Ақсүйек ойыны қай уақытта ойналады?

а) Қылаң атқанда

ә) Ымырт жамылғанда

б) Сәскеде

Бірінші «Білгенге маржан» бөліміндегі сайыскерлеріміздің жинаған ұпай санын біле кетсек.

1. Сақ Абзал «Жасқыран» тобы

2. Жұмабек Ернұр«Жасұлан» тобы

3. Нұрлыбай Жансая«Достық» тобы

4. Ералы Салтанат«Әдемі - ай» тобы

5. Науатбек Аяжан «Парасат» тобы

6. Тәжі Шынар «Көркем» тобы

7. Сюндик Жадыра «Жасқанат» тобы

8. Серікбай Аяжан «Асыл» тобы

«Қазақтың ұлттық киімдері»

Қазақ халқының қол өнері көне заман тарихымен бірге дамып, біте қайнасып келе жатқан бай қазына. Оның бір ұшығы туысқан Орта Азия халықтарының және орыс халқының қол өнерімен де ұштасып жатыр. Қол өнерінің басты бір саласы — киім тігу. Ерте заманнан күні бүгінге дейін өзінің қадір - қасиетін жоймай, қол өнерінің озық үлгісі ретінде ғана емес, әрі әсем, әрі ыңғайлылығымен де пайдаланудан қалмай келе жатқан қазақтың ұлттық киімдері әлі де аз емес. Бұл бөлім бойынша берілген сұраққа толық жауап берілсе, 10 ұпай беріледі.

Қазақтың ертеден қалыптасқан ұлттық бас киімі , оны бағалы аң терісінен және жас төлдің- етірісінен тігеді. Оның жаздық және қыстық түрлері болады. Терінің түріне қарай бұл бас киім әр алуан аталады. Құндыз, сусар, кәмшат, жанат, түлкі елтірі т. б. деп аталады. Оны ерлер де, қыздар да киеді . Бұл бас киімнің төбесі көбінесе алты сай (қиық) , төрт сай болып келеді. Бұл бас киім қалай аталады? (Бөрік)

Аяқ киімнің бір түрі , оны былғарыдан, шегіреннен, құрамнан тігеді. Көбінесе қонышты астарланып, көмкеріледі. Ал ұлтары жалаң қабат болады. Ол тарамыспен ішкі жағынан жөрмеп немесе жара шаншыл өбістіре тігу арқылы ұлтарылады. Етікші тіккенде ең алдымен басын, қонышын жұқа былғарыдан, ұлтанын қалың былғарыдан пішіп алады. Одан соң тігісін ішіне қаратып, басын қондырады.Бұл — әрі жеңіл, әрі жұмсақ аяқ киім.Ол әсіресе тазалық үшін аса қолайлы. Бұл аяқ киім қалай аталады? (Мәсі)

Биік төбелі, маңдайы, екі құлағы бар, желке, жотаны жауып тұратын артқы етектен тұратын, аңның, малдың терісінен тігілген қысқы баскиім. Суықтан, бораннан қорғайтындай мол пішіледі. Сыртын берік және жақсы, қымбат маталармен тыстайды. Оның іші тері, сырты шағи, пүліш, барқыт, дүрия, тағы басқа матамен тысталады. Бұл бас киімнің құлағы мен етегінің төбемен жалғасқан жерін милық деп атайды. Бұл бас киім қалай аталады? (Тымақ)

Бұл –былғарыдан тігілген қонышсыз аяқ киім. Тігілуіне қарай көксауыр,шоңқайма, шекшек деп атаған.Әйелдерге және ер адамдарға арналған түрлері болады. Оюлармен әшекейленіп, шажамайы мен өкше сірісін, тұмсығын сыздықтап күміс, зер жіппен әдіптеген. Қазір сапиан терілерден ою-өрнек салып, зерлеп, лактап тігілгендер кездеседі. (Кебіс)

Қазақ әйелдерінің дәстүрлі ұлттық бас киімі. Ақ матадан тігіліп, жиегі астарланады. Иекті айнала, маңдайды жауып тұратын екі жағын шықшыт дейді. Жас ерекшелігіне қарай көркемделеді. Жасы егделенген әйелдердің ою-кестесі жеңіл, сары, ақ жіппен сырылады. Жас әйелдердікі қызыл, жасылмен әшекейленеді. Алдын жақ деп атайды. Оны қол кестесімен кестелейді. Орта жастағы әйелдер, әжелер киеді. Белге дейін түсіп, шашты жауып тұратын ұзын ұшы құйрықша деп аталады. Тек адамның бет-әлпеті ашық тұратын жері ойық болады. Бұл киім қалай аталады? (Кимешек)

Ішіне киізден астар салып, былғарыдан тігілетін жылы аяқ киім. Ол, негізінен, қыс бойы далада қызметте болатын малшыларға, аңшыларға қолайлы. Жылқының, сиырдың терісінен иленген былғарыдан, көннен тігіледі. Ол түзу табан және қисық табан болып келеді. Малшылар қауымының талаптарына қарай қазіргі кезде фабрикалық тәсілмен көптеп өндіру қолға алынуда. Бұл киім қалай аталады? (Саптама етік)

Жеңсіз, жеңіл киім. Бір түсті қалың матадан, мақпалдан, жібектен, барқыттан, кейде гүлді мақпалдан, атластан (жас ерекшелігіне қарай) тігіледі. Оның екі өңіріне кесте тігіліп, ою-өрнек салынады, түйме орнына әшекейлі металл, яғни күміс қапсырмалар тағылады. Негізінен, бір түсті қоңыр матадан, ал жастарға ашық түсті, жолақ немесе түрлі түсті матадан тігеді. Етегі, әдетте, кең болып келеді. Алдынан түймеленеді. 18 – 19 ғасырларда қазақ халқы арасында кең тараған ұлттық киім. Бұл киім қалай аталады? (Камзол)

Қазақтың ұлттық киімдерінің бірі, оны елтіріден, сеңсеңнен, әр түрлі аң терілерінен тігеді, сырты матамен тысталады. Тігілетін терінің түріне қарай: елтірі, сеңсең, қасқыр, түлкі, пұшпақ, бұлғын т. б. деп аталады. Тігетін теріні шел майынан, көк етінен арылтып алған соң ашыған айран жағып илейді. Қасқыр не түлкі терісінен тігіледі. Қысқы маусымда киюге арналған жылы киім. Бұл киім қалай аталады? (Ішік)