Өнер алды қызыл тіл тақырыбындағы мақала

Өнер алды-қызыл тіл

Қазақ халқы шешендік сөзді өте жоғары бағалаған өнер алды-қызыл тіл «деп үлкен ата-бабаның» «от ауыз орақ тілді» шешен-ділмәр шешендердің өсиет сөздерін, табан аузында тақпақтап айтуды, сөйлеу білуді үлкен өнер деп тапқан.Оны мына мақалдардан байқауға болады. «Сөз тапқанға қалқа жоқ», «Шешеннің сөзі-мерген, шебердің ісі мерген» «Тіл қылыштан өткір» т.б

Көпті корген қариялар ақылды сөздің қадір-қасиетін жоғары бағалаған. «Ақыл озбайды,білім тозбайды» «Ақыл дарияласаң да таусылмас» «Ақылды адам батпан ақ,ақылсыз адам сасқалақ.Ақылдың негізгі көзі-ойлай білуде логикалық жүйемен дұрыс ойлай білу дұрыс жүйелі сойлей білу мәдениетін қалыптастырады. «Сөйлей білмеген, cөзді өзіне тигізеді» Таппасаң сөздің жүйесін, отына өзің күйесің» «Аңдамай сөйлеген, ауырмай өледі» «Жүйелі сөз, жүйесін табар» т.б

Қазақ халқы сөз бастаған шешен өзі қол бастаған батырмен батырмен бірдей қойған. Тапқыр,ойлы шешендерге үлкен құрмет көрсетілген. Қазақ халқынан шыққан атақты Әнет, Әйтеке би, Төле би, Қазыбек би, Сырым т.б шешендер бар. Бұлар өздерінің шешендік сөздерімен дұшпнның әрекетін, хандардың әділетсіздігін әшкерлеп елді бірлікке, күреске шақырған.

Ресей мен қазақ елі өзара мәлімге келіп, арада еліссі жүре бастаған кезде бір ханның ордасына келген Ресейдің елшісін қайырма деген сөз болады. Сонда бүкіл қазақ халқының атынан белгілі үш би ұлы жүзден – Төле Әлібекұлы, Орта жүзден-Қазыбек Келдібекұлы, кіші жүзден- Әйтеке Бәйбекұлы төбенің басына шығып кеңеседі.

Кеңесті бірінші бастаған Төле көлге карап

-Алар ма еді мына көлдің қуын атып? –дейді

-Оғың шығын болмасын суын атып,-дейді .

-Құттылмастай пәлеге қап жүрмейік, құс екен деп перінің қызын атып,- дейді Қазыбек

Осы үш ауыз сөзбен бұл мәселе шешілген деп ұйғарысқан. Бұл сөз Бухар асыраудың атынан Абылайга айтылатын «Басына мұнша көтерген, халқыңа жаулық сағынба» дейтін өсиет өлеңімен үндес.

Ақындық пен шешендік-есіз өнер. Қазақтың ақынымен, шешен ақын. Олар Бухар Қалқаманұлы, Махамбет Өтегенұлы, Абай Құнанбайұлы, әрі ақын, әрі шешен болған.