Оқушы білімін бағалау туралы әдістемелік мақала

ОҚУШЫ БІЛІМІН БАҒАЛАУ Оқушылардың оқу жетістігін бағалау педагогикалық үрдістің маңызды кезеңіне жатады. Оқыту нәтижелері шартты түрде баға арқылы көрініс табады. Баға - оқушы білімінің жемісі. Бағалану арқылы оқушының оқу-тәрбие алу әрекетінің деңгейі анықталады. Оқушылардың білім, іскерлік дағдыларын тексере отырып, мұғалім оларды бағалайды. «Өте жақсы» деген бағамен оқушы оқу материалын терең оқып түсінсе және сұрақтарға жүйелі, толық жауап қайтарса, егер практикалық тапсырмалар нормативі құжаттарда керсетілген уақытында дұрыс, тез орындалса бағаланады. «Жақсы» деген бағамен оқушы материалды берік меңгерсе, сұрақтарға жетекші сұрақтарсыз жауап бере алса, проблема бойынша әдебиеттерді талдай алса, практикалық тапсырмаларды дұрыс орындаған жағдайда бағаланады. «Қанағаттанарлық» деген баға негізгі материалды меңгерген жағдайда, қойылған сұрақтарға толық жауап қайтара алмаса, практикалық тапсырмаларды орындау жұмысының сапасына онша әсер етпейтін кейбір қателер жіберсе қойылады. «Қанағаттанарлықсыз» деген баға оқушыға қойылған сұраққа дұрыс жауап бермесе, практикалық тасырмаларды орындай алмаса қойылады.

Бағалау тек баға қоюмен ғана шектелмейді. Мұғалімнің ауызекі пікірінен және баға қоюдан тұрады. Оқушы білімін бағалау сабақтың соңғы кезеңінде жүзеге асады. Оқушыдан үй тапсырмасы бойынша сұралса да оны бағалауға асықпаған жөн. 45 минут ішінде оқытудың әр түрлі формалары, әдіс- тәсілдері жүзеге асырылады. Осы ретте оқушы - негізгі әрекет иесі. Бағдарлама материалын толық меңгерген, тапсырманы қатесіз орындаған оқушыны уақытында «өте жақсы» деп бағалау - мұғалімнің құзырында. Ал сабаққа дайын емес оқушыға «екілікті» қоя салу да жақсы педагогикалық тәсіл емес. Ондай оқушыға сабақтың аяғына дейін деңгейіне сай тапсырмалар беріп, жауап алудың түрлі әдістерін қолдану керек. Рас, қазірде сабаққа даярлықсыз келетін оқушыларды тәжірибеде көріп отырмыз. «Қазіргі оқушы оқымайды, білмейді» дегеннен іс тындыра алмаймыз. Қалайда сол оқушыны білдіру, алға жетелеу, онымен үздіксіз жұмыс жүргізу міндетіміз. Өзінің педагогикалық тәжірибесінде В.А.Сухомлинский ешқашан да қанағаттанғысыз баға қоймаған екен. Ол өз сөзінде «Екі» мен «бір» бағалары - өте үшкір де жіңішке құрал. Ақылды, тәжірибелі мұғалімде ол үнемі қоймада сақтаулы тұруы керек. Тәрбиенің педагогикалық құндылығының маңызы да

осында, яғни, бала ешқашан да өз күшіне сенімін жоғалтпауы тиіс. Біреулер қуанып, екінші біреулер қайғыратын жерде нағыз педагогикаға орын жоқ» дейді.

Педагогиканың негізгі талабы: бағалау объективті болуы тиіс. Бағаны көтеріп қою немесе төмендету оның ынталандырушы қызметінің төмендеуіне әкеледі, адамгершілікті тәрбиеге зиянын тигізіп, оқушылар ұжымында да, оқушы мен мұғалім арасында да кикілжің тудырады. Қойылатын бағалардың объективтілігі мұғалімнің шеберлігіне байланысты. Тәжірибелі мұғалімдер сұраудың түрлі әдістері мен тәсілдерін қолданады, бағалау кезінде олар түрлі факторларды ескере алады. Дәстүрлі педагогикада бағалауға мұғалімнің көңіл күйі, кейбір оқушыларға өзінің жеке қатынасы, оқушы туралы әр түрлі пікірлер әсер етпеуі тиіс деп есептеледі.

Қазіргі кездегі бағалау жүйесінде кемшіліктер бар. Бағалаудың бес балдық шкаласы төрт балдыққа, ал тоқсандық, жылдық және емтихандық бағаларды қою кезінде үш балдыққа айналған. Оған мұғалімнің тоқсан соңында қоятын «нақты» және «нақты емес» бағалары, өзіндік үй тапсырмасының орындалуы және оған баға қою кезінде туындайтын қиындықтар туралы мәселе, оқушы мен мұғалім ара қатынасынан кездейсоқ бағалардың қойылуы, тоқсан соңындағы бағалардың түзетілуі және т.б. жатады. Кейде баға оқушыны қанағаттандырмауы мүмкін, сондай кезде мұғалімнің сөзі, жауапқа лайықты пікірі ауадай қажет. Түсінікті бағаға оқушы қанағаттанады, балада бағалау туралы сенімді көзқарас қалыптасады. Мысалы, екі оқушы жұмысты бірдей орындап, екі түрлі баға алуы мүмкін. Мұндайда мұғалім екі оқушының іскерлік дағдысындағы айырмашылықты ұғындыруы керек. Сонда ғана оқушы өз жұмысына өзі баға бере алады, яғни, оқушыға баға маңызын түсіну керектігін, өзін-өзі бағалау білімі қажет екенін ұғындырып отыру керек. Көпшілік сабақтарға тән жағдай: мұғалімдер бағалау кезеңіне үлгере алмай қалып жатады. Бағалау кезеңіне үлгерген жағдайда да баға көрсеткіштерін атап қана шығады, мұның өзі де көп жағдайда асығыс болып жатады. Баға баға