Оқушылар дарындылығын дамытудың заманауи тәсілдері

ОҚУШЫЛАРДЫҢ ҚАЗІРГІ ЗАМАН ТАЛАБЫНА ҚАРАЙ

ДАРЫНДЫЛЫҒЫН ДАМЫТУ.

«Дұрыс ұйымдастырылған оқыту процесі ғана

баланың жеке басының дамуын ілестіре алады»

Л.С. Выготский.

Қазіргі кездің талабы бойынша оқыту процесі жаңа инновациялық әдістер мен жаңа технологияларды пайдалануға итермелейді. Инновация деген ұғым латын тілінде жаңарту, жаңалық,өзгеріс енгізу деген түсінікті білдіреді. Оның мәні - білім беруге және өздігінен білім алуға негізделген қабілетті дамытады. Ал инновациялық оқыту дегеніміз – жаңалықты ашу, оны игеру және өмірге енгізу. Қоғамдық дамудың жаңа кезеңінде мектепте білім беру жүйесі көптеген өзгерістерге ұшырауда. Оған себеп:

- ақпараттық технологияның жедел дамуы;

- жаңа типті мектептердің пайда болуы;

- дарынды балалармен жұмыс істеу бағдарламасының дүниеге келуі:

- балаларды шет елдерге оқыту мүмкіндігі туды.

Оқушыларға тиянақты да, сапалы білім беру ол ізденіс арқылы,оқушының құштарлығы мен кызығушылығы арқылы, сабақта жаңашылдық әдістерді пайдалану арқылы оқушыларды өздігінен еңбек етуге, алған білімін жаңа материалдармен ұштастыра білуге дағдыландыру. Ғылыми жұмыс жазу барысында оқушының бойында ізденіс әрекетін ұйымдастыру, проблеманы тану және оны шеше білу дағдысын қалыптастыру керек. Сонымен қатар кіші-гірім ғылыми жұмыстар сабақ барысында, сыныптастары арасында қорғалатындай,соның барысында пікір алмасу, дөңгелек үстелдер ұйымдастырылуы да мүмкін. Себебі кез-келген бала көпшілік алдына шығып суырылып салып сөйлей бере алмайды, ал достары арасында, мектеп ішілік шараларға неғұрлым көбірек қатысатын оқушылар өз ойларын аспай-саспай жеткізуге дағдыланады. Оқыту және тәрбие барысына қойылатын талаптар:

- оқушылардың ойлары мен түсініктерін қалыптастыруға көмектесу, оларды ашық айтуға үйрету;

- оқушыларды өзінде бар түсініктерді қарама – қайшы құбылыстармен ұштастыру.

- алдын ала болжау, тұспалдау, альтернативті түсінік бере білуге үйрету;

- оқушыларға зерттеу жұмыстарын еркін және оңаша жағдайда, әсіресе,- шағын топтарда талқылау арқылы жүргізуге мүмкіндік беру;

- оқушыларға алған мағлұматтарын кеңінен пайдалануға және оларды қолдану мүмкін-

дігін бағалай білуге мүмкіндік беру.

Қабілетті оқушыларды ерте айқындау, оларды тәрбиелеу білім беру жүйесін жетілдірудегі негізгі міндет болып табылатынына бүгінгі таңда ешкім шүбә келтір-

мейді. Арнайы бағдарда оқыту тәсілінің негізінде зерттеуші оқушыларға практикалық көмек көрсету,психо-диагностикасын жүргізу,қабілеттерін зерттеу арқылы жақсы нәти-

желерге жетуге болады. Оқушылардың дүниетанымын кеңейту,зерттеушілік қызметке баулу, ізденушілік қасиеттерін жетілдіруде сыныптан тыс жұмыстарды жүргізудің маңызы зор. Үйірме жұмыстарын, оқушылардың қай пәнге деген бейінділігін анықтап,

олимпиадаға дайындау, конференция, КВН, дәстүрлі емес сабақ түрлерін жүргізуді ұйымдастыру жұмыстарын өзін-өзі басқару әдісі бойынша жүргізу керек.

Оқушылардың қабілеттерін артыруда , логикалық ойын пайдалану үшін және зерттеушілік қызметін жандандыру да жаңалық ашуға жетелейтін жолдың бірі – өздігінен тапсырма құрастыру.

Тапсырма құрастыруда оңайдан бастап, біртіндеп күрделендіре түскен пайдалы.

Дарынды балалармен жұмыс істеу барысында оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуда қолданылатын әдіс –тәсілдер:

1. Тақырыпты мазмұнына қарай жинақтау;

2. Арнаулы бір тақырыпта пікірталас тудыру;

3. Логикалық ойлауын дамытатын ойындармен берілген тапсырмаларды шешу;

4. Әңгімені салыстыру, кіші-гірім мәтіндерге бөліп, ат қойғызу;

5. Қиялдау арқылы сурет салу;

6.Өлең шумақтарын құрастыру;

7. Мәтін, әңгіме, ертегіні өз бетінше аяқтау;

8. Әр түрлі тақырыпта пікірталас, сайыс өткізіп, алған әсерлерін шығарма етіп жаздыру.

Осындай жұмыстарды үнемі жүргізу оқушыларды шығармашылыққа баулуға, шәкірт бойындағы қабілет көзін ашып, тілін байытуға, қиялын ұштауға, өз бетінше ізденуге зор әсерін тигізеді. Сондықтан, оқушыларды ізденушілікке баулу, оған зерттеу дағдысы мен білігін игерту бүгінгі білім беру саласының маңызды міндеті болып саналады. «Ғылыми –зерттеу » түсінігі «Үлкен кеңес энциклопедиясында»: «жаңа білімді өңдеу процесі және таным қызметінің бір түрі болып есептеледі» деп түсіндіріледі.

«Халық пен халықты, адам мен адамды теңестіретін білім» - деп ұлы жазушы М.Әуезов айтқандай, Қазақстанның өркениетті әлемге қол созып, бәсекеге барынша қабілетті елу елдің қатарына бірігудің басты тетігі - білім екендігі анықталған.

Сонымен дарынды бала дегеніміз – болашақта жаңа технологияларды ойлап табатын, ізгі саясаткер, сенімді дәрігер, шебер музыкант, қайталанбас суретші, ол еркін, жауапты, жоғары адамгершілік иесі, бұл ұлттық құндылық. Және ол бұлармен қатар нәзік жаралған жан. Дарындылық қабілеттің даму-дамымауы өмірге келген отбасымен де тығыз байланысты, оған Абай атамыздың қарасөзінің ішіндегі жетінші қарасөзін мысалға келтіргім келеді. Онда былай делінген: «Жас бала анадан туғанда екі түрлі мінезбен туады: біреуі - ішсем, жесем, ұйқтасам деп тұрады. Бұлар - тәннің құмары,бұлар болмаса, тән жанға қонақ үй бола алмайды. Һәм өзі өспейді, қуат таппайды. Біреуі - білсем екен демеклік. Не көрсе соған талпынып, жалтыр-жұлтыр еткен болса, оған қызығып, аузына салып, дәмін татып қарап, тамағына, бетіне басып қарап, сырнай-керней болса, дауысына ұмтылып, онан ержетіңкірегенде ит үрсе де, мал шуласа да, біреу күлсе де, біреу жыласа да тұра жүгіріп, «ол немене?», «бұл немене?» деп, «ол неге үйтеді?» деп, «бұл неге бүйтеді?» деп, көзі көрген, құлағы естігеннің бәрін сұрап, тыныштық көрмейді. Мұның бәрі - жан құмары, білсем екен, көрсем екен, үйренсем екен деген. Дүниенің көрінген һәм көрінбеген сырын түгелдеп,