Оқушыларды көркем әдебиет оқуға қызықтыру жолдары

ОҚУШЫЛАРДЫ КӨРКЕМ ӘДЕБИЕТКЕ ҚЫЗЫҚТЫРУ

ВОВЛЕЧЕНИЕ УЧАЩИХСЯ В ХУДОЖЕСТВЕННУЮ ЛИТЕРАТУРУ

INTEREST STUDENTS IN FICTION

Нугманова Гаухар Нурлыгайновна

Атырау облысы, Құрманғазы ауданы

Ю.А.Гагарин атындағы жалпы орта мектебінің директоры

Педагог - зерттеуші

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

«Оқушыға беймәлім өмірді танытатын

қуатты құрал– көркем әдебиет».

Ғ.Мүсірепов

Өскелең ұрпақты тәрбиелеу – қоғамның, педагогтер мен ата-аналар қауымдастығының басты мақсаты.Отанға деген сүйіспеншілікті дарытуға, ата-баба дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын құрметтеуге тәрбиелеу – мемлекеттің басты міндеті.Негізгі ұлттық құндылықтар – адамның рухани-адамгершілік дамуы мен тәрбиесінің іргетасы.Жас ұрпақтың тәрбие үдерісі өз біліміне, салауатты өмір салты мен кәсіби табысына, туған жеріне, ауылына, төңіріне, мәдениеті мен тіліне деген сүйіспеншілікке басты назар аударып, өмірге деген дұрыс көзқарас элементтерін қалыптастыруға бағытталады.

Бәрімізді бүгінгі таңда алаңдататын мәселе – ұлтымыздың тірегіне айналар ұрпақтың сапалы білімді игеруі. Әлемдік білім беру кеңістігінде тұлғаның функционалдық сауаттылығын қалыптастыру басты назарда. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін білім беру үдерісінде өзгерістер баршылық. Білімдегі өзгеріс- бұл әлемдік құбылыс .Оның мәні-адам баласының өмірлік бағдарын өзгерту қажеттігінде, тұлғаның қоғамдағы және әлемдегі өз орнын таба алуында.

Жаңа заманауи технологиялар көп түрлі болуына қарамастан, олардың іске асуының екі ғана жолы бар. Біріншісі – теориялық негізде орындалуы, екіншісі – тəжірибемен жүзеге келуі.

Әдеби материалдарды, көркем әдебиетті меңгертуде мотивация болатын инновациялық әдіс-тәсілдер мен технологиялар баршылық. Мектепте әдебиетті оқытудың мән-маңызы көркем туындыны оқыту, талдау, оқырмандық пікір қалыптастырумен ашылмақ. Көркем туындыны оқу бар да, талдау бар. Талдау оқусыз жүзеге аспайды. Оқу баланың өз еңбегімен жүзеге асса, талдау мұғалім, оның ұйымдастыруы, жобалауы, тиімді жағын ойластыруы арқылы жүзеге асады. Көркем мәтінді оқушы қалай оқып, қабылдайды, қандай ой туады, өз көзқарасын қалай жеткізеді – бұл оқушы мен мұғалімнің бірлескен еңбегінің жемісі болмақ.

Соның ішінде көркем шығармаларды оқуға деген құлшынысты тудыратын тәсілдің бірі-проблемалық ситуация. Сондықтан қазақ әдебиеті пәнін оқытуда проблемалық ситуацияны қолдана отырып, көркем шығармаларды оқуға деген ынтасын арттыру басты мәселе болып отыр.

Проблемалық оқыту технологиясы мұғалім басшылығында өтетін оқушылардың оқу міндеттерін шешуге орайластырылған өзіндік ізденіс іс-əрекеттерін ұйымдастыруға негізделеді. Оқу ізденістері барысында оқушыларда жаңа білім, ептілік жəне дағдылар қалыптасып, қабілеттері, танымдық белсенділігі, қызығуы, ой-өрісі, шығармашыл ойы жəне басқа да тұлғалық маңызды сапалары арта түседі.

Жалпы түрінде проблемді технология белгісі келесідей: мұғалім білімді дайын күйінде ұсынбай, оқушылар алдына міндет (проблема) қояды, оған қызықтырады жəне оның шешу əдіс-тəсілдерін табуға ынталандырады. Ал оқушылар мұғалімнің тікелей басшылығымен немесе өздігінен олардың шешімін табудың жолдары мен əдістерін зерттейді, яғни болжам түзеді, оның шынайылығын тексеру тəсілдерін белгілейді əрі талқылайды, дəйектейді, нəтижелерін талдайды, пікір жүргізеді, дəлелдейді.

Проблемалық ситуация - оқушының танымдық-шығармашылық қабілетін, ойлау белсенділігін дамытатын, өз жоба-жорамалын ұсыну, салыстыру негізінде дұрыс шешім табуға жетелейтін әдістің бірі.

Қазақ әдебиетінің оқу бағдарламасындағы 11-сыныпта М.Әуезовтың «Абай жолы» роман-эпопеясын алатын болсақ, оқушының аталмыш шығарманы өздігімен оқуы үшін мұғалім арнайы проблемалық тапсырмалар әзірлеуі қажет. Жалпы осындай үлкен көлемдегі шығарманы бала бірден қызығып,не түсініп оқып ала қоюы қиын. Сондықтан мұғалім шеберлігі аса үлкен роль ойнайды. Мысалы төмендегідей сұрақтар мен тапсырмалар құрастырып,ұсынуға болады:

1/ Абайдың Тоғжанды алғаш кездестірген тұсы шығармада қалай суреттелген?

2/ Абайдың өмірлік махаббаты Тоғжанға деген шынайы сезімі эпопея бойында қалай білінеді?

Көрсетілген сұрақтар проблемалық ситуацияға дайындық ретінде ұсынылады.

Оқушыларға эпопеядағы Абайдың махаббат сезімінің шынайлылығын қалай анықтауға болатындығы жөнінде проблемалық ситуация туғызатын тапсырмалар беріледі.