Оқушылардың сөйлеу тілін дамыту туралы баяндама

Оқушылардың сөйлеу тілін дамыту

Әрбір ұлт жас ұрпағын ана тілін терең оқып, жете білуге, өз елін ,туған жерін сүюге тәрбиелеуге тиіс. Егер бала кішкентай кезінен өз халқының ұлттық психологиясында тәрбиеленбесе, ана тілінің қасиетін ана сүтімен бойына сіңірмесе, халқының тарихын, мәдениетін,өнерін, әдебиетін біліп өспесе, онда ешқашанда өз ұлтының толыққанды өкілі бола алмайды.

«Өнер алды-қызыл тіл » дегендей адамдар бір-бірімен тіл арқылы ұғынысады, ішіндегі ой-қиялының тамаша сырларын сыртқа шығарады.

Абай атамыз: «Өлеңге әркімнің-ақ бар таласы,

Сонда да солардың бар таңдамасы.

Іші алтын, сырты күміс сөз жақсысын

Қазақтың келістірер қай баласы?» -деп сөзді нақышына

келтіріп, өз орнын тауып қолдануға барлық адамның тіл байлығы мен ой-өрісі жете бермейтінін, сөз маржанын тек білімді адам ғана адам ғана таңдап қолданылатынын ескерткен еді.

Бастауыш сыныпта ана тілін оқытудың негізгі мақсаттарының бірі-оқушылардың сөздік қорын, ауызша және жазбаша сөйлеу тілін, сөйлеу мәдениетін қалыптастыру болып табылады.

Сондықтан да қазіргі кезде бастауыш мектеп мұғалімдері оқушылардың сөздік қорын молайтып, сол үйренген сөздерін қолдана отырып, айтайын деген ойын анық жеткізіп сөйлеуіне зор көңіл бөлуде.

Тіл дамыту сауат ашудан басталады. Әліппеге дейінгі кезеңде мұғалім балаларды байланыстырып сөйлеуге, кітаптағы сөздерді,қысқаша мәтіндерді пайдалана отырып сөз, сөйлем,буын,дыбыс туралы түсінігін қалыптастырады.Сөйлеу тілін дамыту үшін алғашқы апталардың өзінде-ақ мына мәселеге баса назар аударып анықтап алуға тура келеді.

Балалардың жалпы сөздік қоры.

Сөздің дыбыстық жағын меңгеру.

Байланыстырып сөйлеу дәрежесі.

Мен өз іс-тәжірибемде жаңа үйренген сөздерді тиянақтау үшін барлық сабақтарда және сабақтан тыс кездерде жаңа сөздерді көп қолдануға тырысамын. Сөздік қорды дамытуда мына мәселелерді ескеріп отырамын.

1.Үйренген,білген сөздерін қаншалықты түсінеді?

2. Айтылуы басқа ,мағынасы жақын тағы қандай сөздерді біледі?

Сауат ашу кезеңінің ең негізгі бөлігі- тіл дамыту. Тіл дамыту – мектептегі, оқу ісіндегі басты мәселе.Сондықтан мұғалім сабақтарында тіл дамытуға, байланыстырып сөйлеу жұмыстарына айрықша көңіл бөліп, тілдік материалдарды дұрыс таңдап, тілдің теориясы мен сөйлеу практикасын байланыстырып, түрлі жаттығу арқылы іске асырылып отырылуы керек. Бала тілін дамытуда оның білімі мен жас ерекшелігіне жаттығуды жүйемен жүргізуге көңіл бөлген жөн.Дара заттарды ұқсас қасиеттеріне қарай топтастыру, кейде топтастырылған заттарды жекелеп даралау, өздеріне тән ерекшеліктерін ажырату сияқты жұмыстар баланың ойын кеңейтіп ,тілін дамытады.