Оқушыларға өзіндік рефлексия жасауды үйрету маңызы

Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам ауданы Қарабұлақ ауылы №81Ұлықбек атындағы жалпы орта мектептің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Абдурахманова Хулкар Арипжановна

Оқушы мен мұғалімге өзіндік рефлексия жасаудың маңыздылығы

Даналықты үш тәсілмен үйренуге болады:Біріншісі рефлексия-ең ізгісі;Екіншісі еліктеу- ең жеңілі;Үшіншісі тәжірибе –бұл ең ащысы.(Конфуций)

Жастар еліміздің ертеңі, болашағы. Еліміздің еңсесін көтеретін, туымызды биіктерге тігіп, желбірететін, тіліміз және дініміздің мәртебесін арттыратын, ұлт мүддесі мен намысын қорғайтын, бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына қосатын- жастар, келешек ұрпақ. Сол жас ұрпақтың тәрбиесіне және білім сапасына көңіл бөлген жөн. Жастардың білім сапасын, дүниетанымын, жеке тұлғалық қасиеттерін, көзқарасын, шығармашылық пен қабілиеттерін білім беру арқылы өзгертуге болады. Өркениетке бастар жол мектеп десек, сол мектептің жүрегі ұстаздар болуы керек.Мұғалім мектептегі жұмысты өрістететін негізгі тұлға.Мектептегі жұмысты өрістету үшін, ел іргесін берік ұстайтын жастарға білім беру үшін, мұғалімнің өзі үйрене білуі және үйренуге ұмтылуы керек. «Өмір бойы азық боларлықтай білім беру» идеясынан, «Өмір бойы өздігімен үйрену» ұстанымына ауысуы керек. Елбасы Н.Ә.Назарбаев 2011жылғы Қазақстан халқына «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» Жолдауында «Өмір бойы білім алу әрбір Қазақстандықтыңжеке кредосына айналуы тиіс» деп бекер айтпаған болар.

Білімге тек үйренуге болады. Үйрену ісі белсенді әрекеттерден тұрады: бұл ұмтылыс және талпыну арқылы жүзеге асады.Бұл жерде басты қағида: «Үйрету мүмкін емес, үйрену иқтимал!» Яғни үйренетін адамның өзінде құлшыныс болуы керек.Ұстаз үйреншікті «білім көзі» «үйретуші» қызметін, «ұйымдастырушы», «сабақты жүргізуші», «үйренуге жағдай жасаушы», «жәрдемші», «бағыт- бағдар беруші» қызметіне ауыстыруы керек. (5. 4-6-бет)Ғұлама ғалым әл - Фараби «Адам мақсатына өзін - өзі жетілдіру арқылы жетеді және адамның басына қонған бақтың тұрақты болуы жақсы мінез - құлыққа байланысты» -деп ой түйген екен. Ғалымның бұл пікірі оқушы мен мұғалімге тікелей қатысты деуге болады. Шынымен де, мұғалімнің өзін-өзі жетілдіруіоқушыға әсер етеді.

Рефлексия (лат. Reflexio-артқа жүгіну) -өзіндік танымға, өз эмоциялары мен сезімдерін, жағдайларын, қабілеттерін, мінез-құлқын талдауға бағытталған үдеріс. Э.Эриксон бойынша жасөспірім жаста «Мен кім?» деген сұрақ төңірегінде, ал өзін- өзі дамытуды реттеудің негізгі факторына айналады. Рефлексияның түрлері:

1 Тілдік (адамның өз тілінің ерекшеліктерін талдауға бағытталады);

2 Тұлғалық (жеке тұлғаның қасиеттері мен ерекшелігін тану);

3 Зияткерлік (адамның зияткерлік қабілеттері туралы түсініктерін қалыптастыру);

4 Эмоциялық (адам өзінің эмоциялық саласын тануы және зерттеуі). (3.55-бет)

Оқушылар рефлексиясының екі аймағына тоқталып өтуге болады: бірінші, пәндік білімдерге байланысты, екінші, психологиялық, яғни өзіне және өзіндік әрекетке байланысты рефлексия.Пәндік рефлексияны сабақтың барлық кезеңдерінде жазуға болады. Психологиялық рефлексияны әр адам өзіне есеп беру үшін, мысалы, күнделік түрінде жазуға болады.

Қазір дамыта оқыту идеясының оқыту үрдісіне енуіне, жаңашылдықтың артуына байланысты рефлексияның педагогикадағы алатын орнының мәні арта түсіп, адамды, білімді дамытудың шарттарының бірі болып отыр. Сондықтан бұл қазіргі кездегі білім саласындағы көкейтесті мәселелер қатарына жатады. [4, 12б] Рефлексияның мәні – адамның өзінің білімін, білімінің негізін, оларды меңгерудің жолдарын анықтау. Мұғалімнің рефлексиялық қызметінің мақсаты: педагогикалық әрекеттің негізгі компонентерін есіне түсіріп, олардың мәнін, алынған нәтиженің «дұрыс» не «бұрыс» болғанын дәлелдей алу, қолданылған әдіс пен құралдардың тиімді не тиімсіз болғанына байланысты өзіндік көзқарасын білдіру, орындалып өткен әрекеттің нәтижесін зерттеу. Тек сонда…