Организмдердің тіршілік орталарына бейімделуі 11-сынып

Организмдердің тіршілік ортасына бейімделуі . Бейімделушіліктің түрлері

Ақтөбе облысы

Хромтау ауданы

№3 Хромтау орта мектебі

Дайындаған:Утегалиева Асылзат

10 класс оқушысы

Жетекшісі:Коптенова Н.М

Биология пәні мұғалімі

Организмдердің тіршілік ортасына бейімделуі

Организмдер эволюция барысында өзін қоршаған орта жағдайларына бейімделеді . Бейімделушілік деп организмдердің нақтылы ортада тіршілік етіп , ұрпақ қалдыруын қамтамасыз ететін жаңа қасиеттердің пайда болуын айтады . Бейімделушіліктің қалыптасуы тұқым қуалайтын өзгергіштік пен табиғи сұрыпталуға тікелей байланысты . Мысалы , құстардың ұшуға , кейбіреулерінің суда жүзуге бейім келуі .

Бейімделушіліктің түрлері

1. Бүркеніш ( жасырушы ) рең .

Сақтандырушы рең .

Қызықтырушы рең .

Қауіп төндіруші рең .

Еліктеуші рең (мимикрия).

2. Түйсік-сезімдік бейімделу .

3. Ұрпағына қамқорлық .

4. Физиологиялық бейімделу .

Бүркеніш ( жасырушы ) рең

Бүркеніш рең — жауы тез байқайтын ашық жерде тіршілік ететін организмдердің жауынан қорғануы үшін қажет болып табылатын бейімделушілік . Жерге ұя салып балапан басатын ( шіл , құр , бөдене , сайрауық , т.б .) құстардың реңі мекен ететін орта жағдайына ұқсас . Сондықтан олар жұмыртқа басып ұясында козғалмай жатқан кезде жауына байқалмайды . Тіпті жүмыртқаларының қабығындағы ( сыртындағы ) секпілді дақтары да, жұмыртқаны жарып шыққан балапандарының түсі де тіршілік ететін орта жағдайына ұқсас болып келеді . Шөлде тіршілік ететін жануарлардың сыртқы түсі құмға ұқсас сарғыш болып келеді . Біркелкі бүркеніш рең жәндіктерге ( көк қасқа шегіртке ), кесірткелерге , акбөкендерге , арыстандарға да тән .

Хамелеон ( Бүркеніш рең )

Сақтандырушы рең

Бұл рең улы , шағатын , күйдіретін жәндіктерде айқын байкалады . Олардың реңдері бірден көзге түсетін , есте сақталып қалатындай өте ашық , түрлі түсті айқын бояулы болып келеді . Мысалы , ханқыз қоңызы ( қызыл , сары , коңыр , күрең қызыл , айкын жолақты , т.б .) улы , ащы , сары түсті күйдіргіш сұйықтық бөлетіндіктен оған құстар еш уақытта жоламайды .

Бал ара, түкті ара, жабайы аралар , улы жыландардың реңдері — оларды жыртқыш жануарлардан сақтайды . Сақтандырушы рең кейбір жәндіктер мен жануарлардың мінез-қылығынан да айқын байқалады . Мысалы , жорғалап бара жатқан қоңыздарға тиіп калсаң дереу өлгендей болып , біраз уакыт козғалмай қалады .

Бал ара( Сақтандырушы рең )

Қызықтырушы рең

Бұл рең , әсіресе жануарларға көбейер кезде пайдалы болады . Мысалы , қызыл орденді көбелектер , көгілдір қанатты шегірткелер , қосаяқтар , құстардың қораздарының өте әдемі реңдері өз дараларына көбею кезінде…