Орман элементтері туралы оқу материалы, 6 бет

ӘОЖ 634.0

ОРМАН ЭЛЕМЕНТТЕРІ

ЭЛЕМЕНТЫ ЛЕСА

FOREST ELEMENTS

Қуандық Еркеназ Ерсайынқызы

Айдарбекова Тойжан Жумагалиевна

Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті, Көкшетау қ.

[email protected]

Қуандық Еркеназ Ерсайынқызы

Айдарбекова Тойжан Жумагалиевна

Кокшетауский университет им. Ш.Уалиханова, г. Кокшетау

[email protected]

Kuandyk Erkenaz Ersaynkyzy

Aidarbekova Toyjan Jumagalievna

Sh.Ualikhanov Kokshetau University, Kokshetau

[email protected]

Аңдатпа. Орман - бұл жекеленген өзара бөліктерден тұратын күрделі кешен. Орман элементі-таза біртекті дара немесе аралас, күрделі немесе біркелкі емес, бір тұқымды ағаштардан тұратын, өсу жағдайларында екпелердің дамуы мен тіршілік ортасы. Орманның негізгі элементінің бірі-ағаш. Ағаш тіректерінің пішініне байланысты қарапайым немесе бір деңгейлі және күрделі, яғни көп деңгейлі. Әр деңгейдің толықтығы кемінде 0,3 болған кезде, оның деңгейлерінің орташа биіктігі 20% -дан асатын, бірақ 50%-дан аспайтын осындай сүрекдіңдер күрделіге жатады. Ағаш қорындағы айырмашылықтар жоғарғы деңгейдің кем дегенде 20%-құрауы керек. Ең бастысы-экономикалық маңызы бар деңгей. Сүрекдіңнің деңгейі қоршаған орта жағдайларына, ағаш түрлерінің құрамына, олардың орман өсіру қасиеттеріне және экологиялық факторларға байланысты.

Кілт сөздер: екпе ормандары, ағаш, тұқым, өскін, өркен, тірі бүркеме дақылдар, орман өсімдіктері.

Аннотация. Лес – это сложный комплекс, состоящий из отдельных взаимосвязанных частей. Элемент леса – это чистая однородная одиночная или смешанная, сложная или неоднородная, состоящая из деревьев одного рода, развития и обитания насаждений в условиях произрастания. Один из основных элементов леса – дерево. В зависимости от формы деревянных опор они бывают простыми или одноуровневыми и сложными, то есть многоуровневыми. При полноте каждого уровня не менее 0,3 средняя высота его уровней составляет более 20 %, но не более 50 %. Разница в запасах древесины должна составлять не менее 20% от верхнего уровня. Самое главное – уровень экономической значимости. Уровень ствола дерева зависит от условий окружающей среды, состава пород деревьев, их лесонасаждающих свойств и факторов окружающей среды

Ключевые слова: лесонасаждения, дерево, семя, саженец, побег, живопокровные культуры, лесные растения.

Abstract. A forest is a complex complex consisting of separate interconnected parts. A forest element is a pure homogeneous single or mixed, complex or heterogeneous, consisting of trees of the same genus, the development and habitat of plantations in growing conditions. One of the main elements of the forest is a tree. Depending on the shape of wooden supports, they are simple or single-level and complex, that is, multi-level. When the completeness of each level is at least 0.3, the average height of its levels is more than 20%, but not more than 50%. Differences in wood stock should be at least 20% of the upper level. The most important thing is the level of economic importance. The level of the tree trunk depends on the environmental conditions, the composition of the tree species, their afforestation properties and environmental factors.

Key words: forest plantations, tree, seed, sapling, shoot, hedge crops, forest plants.

Белгілі бір жерде орман ешқашанда бір текті болмайды. Оларда сыртқы және ішкі белгілері және қасиеттерімен айырмашылық болады. Сондықтан іс жүзінде топтайды. Орманның компаненттері - орман өсімдіктері және оның құрылымдық бөліктері: орман екпелері, сүрекдіңдер, өскін, өркен, шілік, тірі бүркеме дақылдар.

Орман өсімдіктері - сүрекдіңдерінен , сонымен қатар шіліктен және тірі бүркеме дақылдан құрылатын орман участігі.

Екпелердің элементтеріне көрсеткіштеріне мыналар жатады: а) ағаш тұқымы; б) шығу тегі (тұқымдық, өскіндік); в) пішіні - қарапайым екпе, бір деңгейлі және күрделі, көп деңгейлі; г) деңгей сүрекдіңінің құрамы - таза және аралас; д) орман элементінің сүрекдіңінің жасы және деңгейдің басым жасы; з) орман элементтері бойынша сүрекдіңнің орташа диаметрі; и) орман өсіру жағдайларының сапалылығын сипаттайтын бонитет сыныбы; к) орман типі; л) өсіп-өну жағдайларының типі; н) деңгейдің жуандығы; о) орман элементінің сүрекдіңдер қоры, деңгей және тұтастай алғанда барлық екпелер, м/га; п) орман элементінің сүрекдіңдер тауарлық сыныбы [1].

Белгілі бір кеңістіктегі орман ешқашан біркелкі болмайды. Ол сыртқы және ішкі белгілері мен қасиеттері бойынша ерекшеленеді. Сондықтан, іс жүзінде орман біртекті аймақтарға бөлінеді. Орманның негізгі құрамдас бөлігі – орман екпесі және оның құрамдас бөліктері: сүрекдіңдер, өскіндер, қиғаштар, тірі жер жамылғысы, өсімдік түспесі, орман төсеніші, дэпифит өсімдіктері және т. б.

Орман екпесі – бұл сүрекдіңнен, сондай-ақ көбінесе өсіндіден, астыңғы қабаттан және тірі жер жамылғысынан тұратын өсімдіктер жиынтығы, яғни «екпе» ұғымы «ағаш» ұғымына қарағанда кеңірек. Орман екпелерінің экономикалық маңызы орасан зор.

Ағаш – екпенің негізгі құрамдас бөлігі болып табылатын ағаштардың, кейде бұталардың жиынтығы. Ағашқа тән белгілер: шығу тегі, құрамы, пішіні, жасы, жуандығы, бонитеті, магистральдың орташа диаметрі, биіктігі, тығыздығы, қоры.

Ағаш ағашының пайда болуы оның пайда болу жолын білдіреді. Тұқымнан пайда болған ағаштар құрған сүрекдіңнің табиғи тұқымдық шығу тегі мен табиғи вегетативті, оның ішінде өсу, тамыр бүрку және қабаттау жаңаруы бар. Тұқым арқылы барлық дерлік қылқан жапырақты ағаштар (қарағай, шырша, балқарағай, балқарағай және т.б.), сондай-ақ көптеген жапырақты ағаштар (емен, қайың, көктерек) пайда болды. Тұқымнан шыққан ағаштардың діңі түзу болады. Вегетативті шыққан ағаштар…