Өсімдік қалдықтарынан моносахарид алу зерттеуі

ӘОЖ 128.541.054

Табиғи ресурстарды экологиялық тиімді пайдаланып өсімдік қалдықтарынан моносахарид алу

Курбанбеков К.Т.-т.ғ.к., доцент

Моносахаридтерді сутектендіру барысы да осы катализаторлар үшін реакция кинетикасы дәл осы қатарда катализаторлар активтілігі өзгереді. Осы сутегінің десорбциялану көлемі катализаторлардың дестукциялық қасиетіне және сутегіні сіңіру көлеміне қарай каталитикалық активтілігіне әсер ететіндігін айта аламыз. Зерттеу жұмысында никелді катализаторлардың десорбциялық кинетикасы да зерттелді, онда никель металына қосымша металдар әр-түрлі қатынаста алынды.

Мүмкін болғандай моносахаридтің интенсивті сутектену реакциясының жылдамдауы бір мезгілде моносахарид молекуласы мен сутегі молекуласының дативті электрондардың берілуі белсендірілуіне байланысты. Сутегінің концентрациясы орташа болған жағдайда сутектену реакциясының сызбасы мынадай болады.

Жоғарыдағы ұрдіс бойынша реакцияның жылдамдығы 273-228К және 6-12МПа қысымда реакцияның жылдамдығы төмендегені анықталды. Әрекеттесуші компонентердің әсерлесу жағдайы мен реакцияның кинетикасы молекулалардың химиялық құрлымына байланысты. Осы мәселе бойынша молекуланың кванто-химиялық әдіс арқылы моносахаридтің әр-түрлі формаларының параметрлері есептелді. Онда екі ашық және екі тұйық құрлымдары есептеуге алынды. Бұл молекулалардың түзілу жылулары мен толық энергиясы және электрон тартылуы мен сутектендіру энергиялары есептелді.

Кесте 1 – Глюкоза молекуласының энергетикалық сипаттамалары

Құрлымдық формасы

Түзілу жылыуы кКалл/моль

Толық энергиясы, эВ

Электрон тартылуы, эВ

Сутектену энергиясы, эВ

Оксиальдегидті

Ендиолды

Пиранозды

Фуранозды

Түзілу жылуы мен толық энергиясының есептеулер нәтижелері тұйық формадағы моносахаридт молекулаларының ашық тізбекте формаларына қарағанда үлкен тұақтылықа ие екендігін көрсетті. Бұл мәліметтер басқа да зерттеулердің нәтижелеріндегідей оксиальдегидті формасының реакцияға қабілеттілігін қайта нақтылайды. Бұл молекуланың төменгі молекулалық орбиталінің бірдей қатаң жағдайдағы сутектену реакциясында белсенділігі артады. Катализатор жұйесіндегі никель металының оптимальды өлшемі 40 А екендігі анықталды. Бұл технологияда экологиялық және әлеуметтік мәселелер қарастырылған.

Әдебиеттер

1.Курбанбеков К.Т., Кабылбекова Б.Н. «Көмірсулар гидролизі және тотықсыдандыру» атты монографияны баспадан шығару Монография М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің ғылыми кеңесінде қарастырылды. 2019.

2.Курбанбеков К.Т., Курбанбекова П.К, Мырзахметова А. Кинетика гидролиза клетчатых отходов.. Труды международной научно-практической конференции «Ауэзовские чтения -14, Инновационный потенциал науки и образования Казахстана. Шымкент 2016. Т1, С140.