Отбасы құндылықтары туралы мақала мектепке дейінгі балаларға

ТҮСІНІКТЕМЕ

Өзектілігі: Бағдарламаның бірден бір себебі, шаңырақ құрған жанұяның отбасылық өмірдің мәнін, некелік құндылық тәжірбиесінің аздығынан, отбасының қалыптасу межесіндегі сабыр мен шыдамның болмағандығынан, жаңа құрылған отбасының ажырасуға дейін жетіп некенің тарауы себеп болды. Әрбір жас отау, бұғанағы қатпаған жеткіншектей, біраз өмірдің дауылына төтеп беруі өте қиынға тиеді.

Әртүрлі жағдайда таныстық табатын, ғашық отын жағатын, сол ғашық сезімін махаббатқа ұластыратын екі жас құстың ұясындай бір ошақты бірлесіп жағып, жанұя болуды жоспарлайды. Неке қасиетті ұғым, адал ниетті куәландыру шарты. Жеті атаға толмаған қыз, жігіт некелесуге тыйым салынады. Жеті атадан өткеннен кейін ғана «сүйек жаңғыртып» жастарға қосылуға рұқсат беріледі.

Отағасы мен жары, жалпы отбасы болып, ері мен жары өздерінің жауапкершіліктерін мойындарына алады. Оң жақтағы қыз, некелік өмірде жар, келін, жеңге, ана, қатын, абысын, ажын, бәйбіше деген бір қатар жауапкершілікті бірден туыстық атаулармен айқындалып, әрбір атауы алдында өзіндік жауапкершілігін көтереді. Ал ері, сол махаббатың арқасында сүйіспеншілігін желеу етіп батылдық танытқан жарының байы, отағасы, әке, қайын жұртқа күйеу бала, жезде, бажа, тсс атауларға ие бола алуы қажет. Осындай бірқатар жауапкершілікті арқалаған екі ересек адамның шаңырақ астындағы берекені бірлесіп, бірінің алдында бірі жауапкершілікті сезінуі, қамқор болуы, адал болып, бір-бірінің көңілін бағуды үйренеді, бауыр басады, бір-біріне бейімделеді.

Отбасының бюджетін жоспарлаудан бастап, ағайын-туған, дос-жараң, көрші-көлеңмен араласуды және тұрмыстағы күнделікті күйбең тіршіліктен тұратын, бір жылда мезгілімен кезектесіп келетін тұрмыс тауқыметін күтіп, дайын болуға жауапкершілік алуы өте маңызды. Ал, бұл батыстан сіңген неке келісім шартында да ескеріле қоймайтын, қазақтың салт-дәстүрімен, әдет-ғұрыпында жазылмаған заң.

Бұл бағдарлама әрбір Отағасына өзінің құрған шаңырағының алдындағы жауапкершілігін толыққанды сезінуіне, «ҚАМҚОРЛЫҚ» - деген қасиеттің қасиетін, «БАУЫРМАЛДЫЛЫҚ» - деген қасиеттің қадірін, «ЖАУАПКЕРШІЛІК» - деген қасиеттің құдыретін ұғынып, мықты еркек болып қалыптасуына мүмкіндік береді.

Бұл бағдарлама әрбір Отанасының ерімен бірге құрған шаңырағының алдында «МЕЙІРІМДІЛІК» -деген қасиеттің ләззәтін, «БАЙСАЛДЫЛЫҚ» - деген қасиеттің ыждаһатын, «САЛИҚАЛЫЛЫҚ» - деген қасиеттің ілтипатын ұғынғанда, керемет тамаша бәйбіше болуына мүмкіндігі мол.

Қазақ ата - бабамыз жеті ұрпағына дейін дарығанын тілеген батасында «шаңырағың биік болсын, керегең кең болсын, босағаң берік болып, іргең тыныш болсын» - деп өсиетті аманатымен бірге осы күнге дейін бүтін ұстап келгендігі, саналы, рухани жан дүниесі сау ұрпақтың келуіне себеп болды. Ары қарай дәуірдің қарқында дамуына байланысты, қоғамдағы жат ұғымның қалыптасуы, тамырымызға балта шауып, қалтаңдап басқан аяғынан шалып, жас отаудың ошағын сөндіріп жатқаны рас.

Қазіргі таңда, атын атап түсін түстеп жатудың қажеті болсын, болмасын жан жақтан қаумалаған өзге елдің қаңсығы, бізге таңсық болып, оны мемлекеттік деңгейде талай реформаларды құрып, жаңалық деп, инновация мен нанотехнологияны шарықтатып алып, төбемізге шиырамыз. Жарнамасын ғылыми дәрежеде жетістіріп тұрып, толеранттылықтың белгісі деп тауып, ұрпағымызды адастырып жатқан жайымыз бұл. Жалтақтап жан жағымызға қарап жасып алған болмысымыздың кесірінен, тамырымызға балта шауып жүрген небір құйтырқы саясатын іске асырғандардың кесірінен, біздің жас отауларымыз белінен шайрылып жығылып жатыр, бәйтерек болып жайқала алмай солып жатыр, ажырасып жатыр.

Қоғамда көптеп кездесетін өзекті мәселелердің соңы отбасынан қалыптасқан тәрбиеден екендігі айқын. Өз өмірін қию, өзгеге әлімжеттік көрсету, қинау, қанау, түртпектеу, жәбірлеу сынды аутодеструктивті мінез құлықтың себебі, бір отбасындағы ата-ананың баласына толыққанды тәрбиелемеуі, қадағаламауы. Оған себеп көптеген факторлардың салдарынан, ерлі-зайыптылар өздерінің ата-аналық борышын өтеуіне кедергі екендігі рас. Әлеуметтік жағдай, кредиттік қарыз, ипотека төлемі тсс мәселелермен басы қатып жүрген ата-аналардың өздерінің психологиялық жағдайы нашар. Өзара орталарында психологиялық сыйымдылығы толыққанды қалыптасып үлгермеген ересектер ата- аналық жарамдылығынан өзге, баласымен өзара қарым-қатынасы, оның алдында жауапкершілігі психологиялық тұрғыдан ғана емес заңнамалық тұрғыдан, діни көзқарасы тұрғысыны және тб мәселелерде қалыс қалып жатыр. Кейінгі кезде нарықта қаржылық сауаттылықты арттырған сияқты, ата-аналық сауаттылықты арттыруды қарастыруымыз қажет. Жалпы алғанда, біз ата-аналардан тек, бала асырап алғанда ғана атаөана жарамдылығын қарастырамыз. Оларға белгілі бір мерзімде, белгілі бір академиялық сағатпен оқытып, оларды куәландырамыз. Ал, осы тәсілді неліктен Алланың балаға

«ҚАРА ШАҢЫРАҒЫМЫЗДЫ» ортасына түсірмей тұрғанда, өз ұлтымыздың бұлақ бастауы, тамыры терең тарихын, салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын, төл мәдениеті мен дәстүрлі дінін, бай-қуатты тілін жаңғырта беруіміз қажет. Жанұяларының ажырасуларының алдын-алу үшін жағдай жасауда, отбасын құрған және оны жоспарлаған жастарға көмек көрсету. Жастарға және кәмелетке толмаған жасөспірімдерге, олардың ата-аналарымен құқықтық, әлеуметтік, ақпараттық және психологиялық-педагогикалық жұмыстың қазіргі заманғы мәселелерін, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету тұрғысынан қарау.

Ғылыми жаңалығы: Замануи технологиялардың ықпалымен, жаһанданумен өзгерістерге ұшыраған отбасы моделідерін анықтап академиялық пән ретінде қарастыру, яғни елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаған отбасыларды адасуға бет алған отбасыларын түзету мен оңалту әдістерін жобаның негізі мақсаты ретінде жаңа.

Яғни, әлеуметтік ғылыми мәселе ретінде қарастырып, заман ақтаңдақтарын ұлттық дүниетанымдық құндылықтармен алмастыру. Қазақ ментлитеті мен мәдениетіне сай отбасылық конфликтілерді шешудің жаңа парадигмаларын жасау. Аталмыш бағдарлама, Intellect7G: «Шайқалмаған шаңырақ»-заман үрдісіне сай ұлттық құндылықтар аясында институтционалды жетік, тұрақты отбасының моделін қалыптастыруға бағытталған бағдарлама ҚР ӘМ «ҰЗМИ» РМК №36311 29.05.2023 жылы тіркелген авторлық куәлігімен, әрбір отбасына халықтық педагогика - психология негізінде ұлттық этнографиялық құндылықтарды ескеріп, заманауи берік отбасының форматын ұсынады.