Отбасындағы және кәмелетке толмағандарға қарсы құқық бұзушылықтар

Отбасыдна және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстық құқық бұзушылықтар.

Жоспар

Кіріспе ......................................................................................................................3

I Отбасыжәнекәмелеткетолмағандарғақатыстықылмыстыңжалпысипаттамасы

1.1. Отбасыжәнекәмелеткетолмағандарғақарсықылмыстардыңжалпысипаттамасы ............................................................................................................6

1.2. Отбасыжәнебалалардыңазаматтықжәнесаяси-әлеуметтікқұқықтарынконституциялыққорғауерекшіліктері ...............................................................10

1.3.Отбасы жәнекәмелеткетолмағандардыңбірқалыптыдамуыжәнеоларғадұрыстәрбие беру шарттары ..................................................................13

II Отбасыжәнекәмелеткетолмағандарғақарсықылмыстардыңтүрлері

2.1. Отбасыжәнекәмелеткетолмағандарғақарсықылмыстардыңжекеқұрамдары .............................................................................................................16

2.2. Отбасыжәнекәмелеткетолмағанадамдардыңқылмыстарынтергеу ерекшеліктері.........................................................................................................20

2.3. Кәмелетжасынатолмағандардықылмыстықжауаптылықтанбосатуерекшеліктері ........................................................................................................23

Қорытынды…………………………………………………………………….30

Пайдаланғанәдебиеттертізімі………………………………………………..32

КІРІСПЕ

ҚазақстанРеспубликасыүшінші 1000-жылдықтың табалдырығынтәуелсіз ел ретіндеаттап, құқықтық-демократиялықмемлекетнегізінқалыптастыруғакірісті. Қазақстанқоғамынсипаттайтынсаяси, әлеуметтікжәнеәкономиқалықөзгерістер мен қайтақұрулардыңшапшаңдығыҚазақстанжастарыныңқал-жағдайынажәнедамуынакейдетерісықпалетуде. Тұтасалғандақазіргіқоғамдажәнеэкономиқалықбайланыстар мен қатынастаржүйесіндебейімделген, тұрақсызстатусқаиеәлеуметтік топ ретіндетаниаламыз.

Бұлжағдайларотбасындақалыптасатынөз ара қарым-қатынастарынсәттілігіменұштасады. Мінесондықтан да кәмелеткетолмағандардыңқорғаужалпыотбасылыққатынастардықорғау мен біртұтас.

Жаңақоғамдыққатынастарғакөшужәнеосығанбайланыстытуындағанкүрделіөзгерістерқарапайымхалықтыңөмірсүруденкейінкүрттөмендетіпкедейліккеұшырағанотбасыларсаныныңкүнненкүнгеөсуінеалыпкеледі. Ал мұндайотбасыларындаолардыңбалаларыныңүйіненкетіпқалуына, тіптіата-ананекесініңбұзылуынаықпалететінкүрделіпсихологиялықжағдайларорыналатыныбелгіліерлі-зайыптылардыңажырасуфактілеріжиілеп, ал некесізтуылғанбалалардың саны өсетүсуде. Елдекележатқан «Әлеуметтікжетімдік» яғниатааналары бар, бірақкөшедеқалғаннемесемемлекеттіктәрбиеленумекемелеріндебалаларүйіндетәрбиеленіпбалаларсаныныңөсуінеәкеледі. КәмелеткетолмағандардықылмыстыққолсұғуышылықтанқорғауғабағытталғаннормалардыңҚазақстанРеспубликасыныңқылмыстықзаңындаорыналуы 1989 жылыдүниежүзілік «балалардыңқұқықтартуралы» Конвенциясыныңережелерінесәйкескеледі. Мұндайнормалардыңқылмыстықзаңғаенгізілуіжастұлғаныңденеқұрылысыныңтолықжетілмеуіменсондай-ақересекадамғақарағандаКәмелеткетолмағандардыңқылмыстыққолсұғушылыққатөтеп беру.

1959 жылы 22 шілдедегіҚазақССР-ныңҚылмыстықКодексіменсалыстырғанда 1998 жылы 1 қантардакүшінеенгенқазіргіқолданыстажүргенҚазақстанРеспубликасыныңҚылмыстықКодексінде кәмелеткетолмағандар мен отбасынақарсыжасалатынқылмыстарүшінжауаптылыққарастырғанбапатардың саны едәуірөскенМысалы: 1959 жылғызаңда тек жасыкәмелеткетолмағандарғақарсықылмыстардың небәріалтытүріғанакөрсетілгенеді. Оларжасы он алтығатолмағанқыз бен жыныстыққатынасжасау 102 бап, жасбалардыаздыру 103 бап, некежасынажетпегенқызбенісжүзінденекеліжағдайдатұру 105 бап, балалардыасырауданнемесетәрбиелеуденбұлтару 112 бап, опекундықправоларын, қиянатжасау 113 бап, біреудіңбаласынұрлау 116 бап.

Еңбастысы, жаңазамандаотбасыменкәмелеткетолмағандарғақарсықылмыстарүшінжауаптылықтықарастыратыннормаларға, өзалдынабіртарауарналған. Бұлбіздіңжаңақылмыстықзаңымыздыңотбасыменкәмелеткетлмағандардыңқұқықтарымензаңдымүдделерінжоғары деңгейгекөтеріпотырғанындәлелдейді.

ҚазақстанРеспубликасыКонституциясының 27-бабында:

Неке мен отбасы, ана мен әке жене бала мемлекеттіңқорғауындаболады (1); Балаларынақамқорлықжасаужәнеолардытәрбиелеу — ата-ананыңтабиғикұкығыәрiпарызы (2); Кәмелеткетолғанеңбеккеқабiлеттiбалалареңбеккежарамсызата-анасынақамқорлықжасауғамiндеттi (З) — дслiнген. Бұлкөрсетiлгенқағидалархалықаралыққұқықтын осы мәселелержөнiндегiнегiзгiережелерiнесәйкестендiрiлген. Адам кұкығыжөнiндегi 1948 жылғыжалпығабiрдейдекларацияда, Азаматтық жене саясиқұқықтартуралы 1966 жылғыХалықаралықфактiдеотбасықоғамныңтабиғинегiзгiұясыжәнеолмемлекет пен қоғамтарапынанқорғауқұқығынаисдепбелгiленгсн. 1989 жылы 20 қарашадақабылданған “Бала құқықтарыжөнiндегi” Конвенцияда да балалардыңазаматтықжәнесаяси-әлеуметтiкқұқықтарыныңқорғалуынаерекшемәнберiлген. ҚазақстанРеспубликасы да отбасы жене кәмелеткетолмағандаржөнiндегiхалықаралыққұқықнормаларынқастерлейотырып, осы мәселелергебайланыстыпайдаболатынқоғамдыкқатынастардықылмыстық-құықтықжолменқорғауғаерекшемәнбередi.

1997 жылықабылданғанжаңаҚылмыстықкодекстiңЕрекшебөлiмiнiң 2-тарауы отбасынажәнекәмелеткетолмағандарғақарсықылмыстарүшінжауаптылықбелгiлеген. Бұлтарауда осы тұрғыдағықылмыстарғаарналғаннақтықылмыстардыңмынадайтүрлерiкөрсетiлген: кәмелеткетолмағанадамдықылмыстықiскетарту (131-бап); кәмелеткетолмағанадамдықоғамғақарсыiс-әрекеттержасауғатарту (132-бап); кәмелеткетолмағандардысаудаға салу (133-бап); баланыауыстыру (134-бап); бала асырапалуқұпыясынжарияету (135-бап); балаларыннемесееңбеккежарамсызата-анасынасырауғаарналғанқаражаттытөлеуденәдейiжалтару (136-бап); кәмелеткетолмағанбаланытәрбиелеужөнiндегiмiндттердiорындамау (137-бап); балалардыңөмiрi мен денсаулығыныңқауiпсiздiгiнқамтамасызетужөнiндегiмiндеттердiтиiсiншеорындамау (138-бап); қамқоршынемесеқорғаншықұқықтарынтерiспайдалану (139-бап); еңбеккежарамсызжұбайын (зайыбын) асырауданәдейiжалтару (140-бап). Осы топқажататынқылмыстардыңобъектiсiата-аналар мен балалардыңарасындағыотбасылыққатынастар, сондай-ақкәмелеткетолмағандардыңденебiтiмi, интеллектуалдық, рухани, адамгершілiктұрғысынандұрысдамып, қалыптасужағдайларыболыптабылады. Ендi осы топқаенгенқылмысқұрамдарыныңәрқайсысынажеке-жекеталдаужасапөтейiк.