Өтебай Тұрманжановтың Қарлығаш шығармасы, 4 сынып

Пәннің аты: Әдебиеттік оқу

Уақыты:22.02.2018ж

Сынып 4 «Б»

Мұғалім: Досмаилова Ж

Сабақтың атауы

Ө. Тұрманжанов Қарлығаш

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Сабақтың жабыдығы

Түрі

Өлеңнің мазмұнын ашып, түпкі негізгі ойды ашу;

Ананың балаға деген махаббатын, сезімін түсінуге баулу, мейірімділікке, сүйіспеншілікке, қайырымдылыққа баулу;

Өлеңді мәнерлеп оқу, өз сөздерімен әңгімелеу, сурет бойынша әңгіме құрау қабілеттерін дамыту.

Сабақтың типі: Жаңа сабақты түсіндіру.

Сабақтың түрі: Әңгімелеу, сұрақ жауап, көрнекілікпен жұмыс, шығармашылық жұмыс, мәнерлеп айту, оқу.Пәнаралық байланыс: Дүниетану, қазақ тілі,

Көрнекілігі: Оқулық, Өтебай Тұрманжанов суреті, үнтаспа, (құстардың суреті) жұмбақтар.

Бағалау критерийі

Өлеңдегі негізгі ойды ашады;

Ананың балаға деген махаббатын, сезімін түсінеді;

Өлеңді мәнерлеп оқиды, өз сөздерімен әңгімелейді.

Психологиялық ахуал

І Ұйымдастыру кезеңі.

Психологиялық дайындық

Әдебиетім- ардақтым,

Дамытар мені жан-жақты .

Өз тілімде сөйлесем,

Ойым менің салмақты.

Оқушылар мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

ІІ Үй тапсырмасын бекіту.• Біз қазір қай тарауды оқып жатырмыз?Үйге не тапсырма берілді?

Балалар, тақтадағы суретке назар аударайықшы.

Ненің суреті салынған?

Осы суретті толықтыру үшін үй тапсырмасының сұрақтарына жауап беру керексіңдер.

Дұрыс жауап берсеңдер суретті толықтыра аласыңдар.

Суретімізді немен сәндедік? (құстармен)

Жалпы құстар туралы не білеміз?

-Тағы құстар туралы не айтасыңдар?

- Қандай жыл құстарын білесіңдер?- Киелі әрі, сұлу қандай құс?• Олай болса, сондай құстардың бірі Қарлығаш

Қарлығаш туралы қызықты деректер тыңдайық.

Қарлығаш туралы не білеміз? Ол қандай құс?Олай болса, бүгінгі жаңа сабағымызда Өтебай Тұрманжановтың «Қарлығаш» өлеңін оқимыз.

Сабақ мақсаты:

өлеңнің мағынасын түсініп оқу;

негізгі ойды анықтау;

Бағалау критерийі

Өлеңнің мазмұнын ашады;

Ананың балаға деген сезімін түсінеді;

Өлеңді мәнерлеп оқиды;

Сурет бойынша әңгіме құрайды.

Балалар осы мақсатқа байланысты баспалдақ әдісі арқылы бағаланасыңдар

Жетістік баспалдағы арқылы өзін-өзі бағалайсыңдар.

Оқылым.

Балалар Қарлығаш өлеңін тізбектей оқимыз.

Сөздікпен жұмыс.

Балалар өлеңнен сендерге таныс емес сөздер бар ма? Сөздікпен жұмыс жасайық.

Дәуіт-шегірткеге ұқсас, алдыңғы екі аяғы ұзын жәндік.

Сұм- жауыз, өзімшіл.

Тоқ санап- көңілі толды, көңілі жайланды.

Енді өлеңде қандай кейіпкерлер бар? Осы кейіпкерлерді үш тілде айтып көрейік..

Жылан-змея-snake(снэйк)

Қарлығаш- ласточка-swallow (суалоу)

Дәуіт-багомол-bukholol (буколол)

Жеке жұмыс

«Ақиқат-жалған» әдісі арқылы берілген сөйлемдер ақиқат не жалған екенін анықтайсыңдар. + - таңбаларымен белгілейсіңдер.

Сөйлемдер

Ақиқат

жалған

Қарлығаш ұясын шөппен жасайды

Ұяда 6 балапан бар.

Қарлығаш балапандарын шырылдатып, қояды.

Бір күні қарлығаш ұяға жақындап келе жатқан құмырсқаны көрді.

Қарлығаш көмекке дәуітті алып келді

Дәуіт жыланмен дос болды.

Дәуіт ерлік жасады.

Дескриптор - сөйлемдердің ақиқат-жалған екенін анықтайды;-өздерін бағалайды.7-жауап жасыл3-жауап сары2-жауап қызы

Жауаптарыңды тексеріңдер, дұрыс болса бағдаршамның түсімен өздерің бағалаңдар

«Ойлан тап» әдісі.

Өлеңнен жыланды көрген қарлығаштың қатты қиналған жерін тауып көрейікші.

Қарлығаштың көңіліне сенім ұялаған жерін тауып оқы.

Өлеңнен автордың жыланды жек көрген жерін тауып оқы.

Автордың не айтқысы келгенін түсіндік пе балалар?

Өлеңнің негізгі идеясы не екен?

Дескриптор- Өлеңнен сұрақтарға жауап табады;- Өлеңді мәнерлеп оқиды;- Өлеңнің негізгі идеясын түсінеді.

Жұптық жұмыс

Балалар «Ұқсастық-айырмашылық» кестесі арқылы өткен сабақтағы және осы сабақтағы екі өлеңді салыстырамыз.

1-өлең

2-өлең

Ұқсастығы

Айырмашылығы

Авторы

Ө.Тұрманжанов

Ұ

Тақырыбы

Жаралы торғай

Қарлығаш

Ұ

Негізгі ойы

Құстарға қамқор болу, ұясын бұзбау

Бірлікке , татулыққа баулу.

Ананың арманы-баласының амандығы

А

Жанры

Өлең

Ұ

Дескриптор -Кестені толтырады.

-Екі өлеңді салыстырады;- Бір-бірін бағалайды.

Әр жұп бір-бірлеріңді күлегеш арқылы бағалаңдар.

Дәптермен жұмыс

«Т» кестесі арқылы өлеңде айтылған жақсы және жаман қасиеттерді

теріп жазыңдар. (тақтаға екі оқушы)

Жақсы қасиеттер Жаман қасиеттер

Достық, мейірімділік, қатыгез, сұм,

Қамқор болу, көмек көрсету, жауыз, дұшпан,

Бірлік, татулық. қинат жасайды

Дескриптор- Жақсы қасиетті анықтайды;- Жаман қасиетті анықтайды;

Сергіту сәті.

Топтық жұмыс

Балалар өлеңдегі басты кейіпкерлерге, олардың іс-әрекетіне сипаттама беріңдер және олар туралы қосымша мәлімет беріңдер.

Қарлығаш дәуіт жылан

Дескриптор:- Кейіпкерлерге сипаттама береді;- Іс-әрекеттерін сипаттайды;- Қосымша мәлімет береді.

Ой қорыту.

Өмірдегі ата-ананың қамқорлығы

Табиғат пен адам баласы арасындағы байланыс

Өлеңдегі кейіпкерлерге бес жолды өлең құрастыр (қарлығаш, дәуіт, жылан)

1-зат есім ( 1-сөз)

2-сын есім(2-сөз)

3-етістік (3-сөз)

4-сөйлем

5-синоним

YІІ. Бағалау. Үйге тапсырмалар беру.«Құстар біздің досымыз» тақырыбына эссе жазу

өлеңді мәнерлеп оқу, түсінік айту.

Көңілді көктем жырлары.

Өтебай Тұрманжановтың «Жаралы торғай» өлеңін жатқа айту.

Құстар туралы мәлімет береді.

Қарлығаш туралы бейне жазба тыңдайды.

Бағалау критерийін құрады.

Сөздікпен жұмыс жасайды.

Кестені толтырады, тексереді, бағалайды.

Өлең жолдарын тауып оқиды.

Сұрақтарға жауап береді.

«Ұқсастық-айырмашылық» кестесін толтырады.

2 оқушы тақтада орындайды, қалған оқушылар дәптерге жазады.

Кейіпкерлерді, олардың іс-әркеттерін сипаттайды. Постер қорғайды.

Үйге тапсырма

Ой толғаныс

ІІІ. Жаңа сабақ:

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

«Білім ағашы»

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

1-өлең

2-өлең

Ұқсастығы

Айырмашылығы

Авторы

Тақырыбы

Негізгі ойы

Жанры

Бес жолды өлең жаздырту.1-топ 2-топАқын Өлеңөр дарынды әсерлі жағымдытолғанады ойлайды тебіренеді Ұйқасады тебірентеді толғантадыАқын өз халқын сүйеді Өлеңге әркімніңақ бар таласыШайыр Ән

3-топҚарлығашАдал киеліҰшады еңбектенеді қорғанады Құстар біздің қанатты досымызҚұс

Қарлығаш – айыр құйрықты, қанаттары ұзын, әрі үшкір келетін, шағын денелі қара ала құс. қарлығаш сөзі «қара», «ала», «құс» деген сөздердің кірігуімен шыққан. торғайлар отрядына жататын құс тұқымдасы. басқа құстардан бір айырмашылығы – жемін ұшып жүріп ұстайды. суды да ұшып жүріп ішеді. бауыры ақшыл, арқасы қоңыр, жасыл жылтыр. Арктика мен Антарктидан басқа жердің бәрінде мекендейді. бүкіл әлемде қарлығаштың 80 түрі бар.Ашық сабақтың тақырыбы: Өтебай Тұрманжанов «Қарлығаш» өлеңі

Ашық сабақтың мақсаты: 1) Өлеңнің мазмұнын ашып, түпкі негізгі ойды ашу. 2) Ананың балаға деген махаббатын, сезімін түсінуге баулу, мейірімділікке, сүйіспеншілікке, шығармашылыққа,қайырымдылыққа баулу. 3) Өз бетімен жұмыс жасау, сурет бойынша әңгіме құрау, мінездеме жазу ,сатылай кешенді талдау қабілеттерін дамыт.

Сабақтың көрнекілігі : слайд,тақырыпқа байланысты сурет , қарлығаш, дәуіт, жылан суреттері

Сабақтың әдісі: түсіндіру, сұрақ- жауап, талдау- жинақтау

Сабақтың жүрісі:

I Ұйымдастыру бөлімі

II Психологиялық дайындық Адамның күлкісі – әлемдегі ең ғажайып құбылыстардың бірі. Адам күлкінің көмегімен таныса да, қоштаса да алады. Жымиыс біздің сезіміміздің сарасының ашылуына жол ашады. Күлкі арқылы көңіл күйлеріңді білдіріліп көріңдер. Бір- біріңе жымиыңдар, күлкілеріңді сыйлаңдар. Рахмет!

III Ой қозғау стратегиясы Ендеше сабағымызды бастайық.

III Үй тапсырмасын сұрау «Қаламсап әдісі » арқылы қаламсаптарын жинап алып 3 қатардан 3 оқушыдан сұрау

Жіңішке сұрақ: «иә», «жоқ» арқылы жауап беру

1 Бұл өлеңде торғай көңілді ме? жоқ

2 «Құндыздай», «Қорғасындай» деген сөздер теңеу сөздер иә

3 Бұл өлеңдегі негізгі ой «Құстарға қамқор болу керек, құс ұясын бұзбау керек» иә

IV Жаңа сабақ Жұмбақ шешу

Құйқылжытып дала күйін, үй ішіне салады үйін (қарлығаш)

Үп- үшкір таяғы , жылан көзін ояды (дәуіт)

Жер бетінде жатқан арқан, ұстауға оны бәрі қорыққан ( жылан)

Қарлығаш, дәуіт , жылан туралы не білетіндерін қысқаша сұрау

Қарлығаш- торғай тәрізділер отряды, әнші торғайлар тобының тұқымдасы. Қазақстанда 5 түрі (жар қарлығашы, құз Қарлығашы, қосреңді Қарлығаш, секпілтөс Қарлығаш, кент Қарлығашы) кездеседі. Қарлығаш өте жақсы ұшады, тіршілігінің көп уақытын ауада ұшып жүріп өткізеді. Су үстінен ұшып бара жатып-ақ су іше береді. Ұшып жүріп қорегін ұстап жейді. Дауысы онша қатты емес. Қарлығаш ұясын саз балшықтан сілекейімен араластырып бекем етіп жартас қуыстарына, жағалаудағы жарға, үй ішіне, кейде ағаш басына да салады. Ұясы жарты ай немесе түбі кең, аузы тар құмыра пішінді. Ұясының түбіне қауырсыннан, т.б.ұя жасайды. Қорегі көбіне ұсақ жәндіктер. Ашық күндері биіктеп ұшады да, ауа райы жауын-шашынды болар алдында жер бауырлап ұшады. Сондықтан да қарлығаштың ұшу ерекшелігіне қарап ауа райының өзгерісін алдын-ала болжауға болады.

Дәуіт- жыртқыш жәндіктер отрядының бірі. Дәуіттің басы қозғалысқа өте икемді, денесі ұзынша (40 – 75 мм), жасыл, сары, қоңыр түсті. Ал жазда өсімдіктің маусымдық өзгеруіне байланысты түсі құбылып тұрады. Қос қанатты, алдыңғы екі аяғы жемін қармауға икемді келеді. Қазақстанның барлық облыстарында 20-дай түрі, әсіресе, кәдімгі дәуіт, теңбіл қанатты дәуіт, қауырсын тұмсықты эмпуза жиі кездеседі.. Дәуіт түрлі ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Олар ауыл шаруашылығына зиянды жәндіктермен қоректенетін болғандықтан пайдалы, бірақ кейбір түрі бал арасынан, пайдалы қоңыздарды жеп, зиян да келтіреді.[1] Ұзындығы 11…