Өтірік өлең туралы тәрбие сағатына таныстырылым

Тақырыбы:

«Жас кемеңгер» өтірік өлеңдер құрастыру

Жалпы мақсаты:

Өтірік өлеңді ажырата білуге, сурет бойынша өтірік өлең құрай білуге үйрету

Өтірік өлеңнің не екенін ұғындыру

Өтірік өлеңді ажырата білу

Оқушыны өз бетімен өтірік өлең құрай білуі

Тапсырмалар

1. . « Сиқырлы қорапша» Шындық пен өтірік қиық сөйлемдер

2. Сөздік жұмысы Жоқ сөздерді сурет арқылы тауып,орнына қою.

3. Берілген суретке қарап, өтірік өлең құрастыру.

4. « Мәселені болжау». Суреттерді сәйкестендіру арқылы өтірік өлең шығарту.

Өтірік өлең туралы мағлұмат

Өтірік Өлең– қазақ халқының тұрмыс салтына байланысты туындаған ауыз әдебиетінің көне үлгісі. Шендестіру арқылы бір заттың екінші заттан өзгешелігін, артықтығын көрсету өтірік өлең жанрының басты ерекшелігі саналады. Өтірік өлең әзіл-оспаққа құрылып, көбіне той-думанда, ойын-сауықтарда айтылған. Халық поэзиясында айрықша тапқырлық пен өмір шындығын өзгертіп, қисынсыз түрге келтіріп айтудың шеберлік белгісі ретінде бағаланған. Өтірік өлеңде суреттелетін оқиға желісі нақтылы шындықтан алынғанымен, ондағы іс-әрекет шынайы өмірге жанаспайды: “Аспанға алты жерден тіреу қойдым, Той қылып, мың масаны сонда сойдым” деген сияқты фантастикалық қиялға, күлкіге құрылады. Өтірік өлеңде әсірелеумен қатар бейнелеу, теңеу тәсілдері арқылы көркем бейнелер жасалады, қиыннан қиыстырылған тапқырлық, ойдың өткірлігі мен логик. жүйенің қисыны сарапқа түседі. Ақыл-өрісін кеңейтетін фантазиялық қиялдың шарықтауы көрініс тауып, әсіресе ғылыми-техникалық жаңалықтар шынға бергісіз ойға құрылған сан қилы өтірік өлеңдер туындатады. “Бір күні, күн шыққан соң, таңда тұрып, ойыншық – резинка шарға мініп, Жөнелдім қуып екі жер серігін, Дем алдым Ай қасында жолда отырып” деген сияқты жаңа сипаттағы қиялға құрылады.

Балаларға көмек ретінде бір, екі өтірік өлең оқып беремін.

Көжек киiп көйлегiн,Қара жорға билептi.Қасқыр оған қол соғып,{Кереметсiң} сен дептi.

Айға бардым өгiзбен,Түйем туды сегiзден.Қақпан құрып түбiне,Аң ауладым теңiзден.

-Өтірік сөзін қалай түсінесің?

-Өтірік туралы қандай мақалдар білесің?

-Тазша баланың өленінен үзінді білесің бе?

-Тазша баланың ертегісінен үзінді кім айтып береді?

1-тапсырма. « Сиқырлы қорапша»

Балалардың алдына шындық пен өтірік қиық сөйлем жазылған қорапша тастаймын.