Өзін-өзі тану пәнінен ертегілер мен аңыздар жинағы

«М.Маметова атындағы орта мектебі,мектепке дейінгі шағын орталығымен» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Өзін-өзі тану пәні бойынша аңыздар

әңгімелер

Касенова Индира Айдарқызы

Ащыбұлақ ауылы

2019 жыл

Әңгіме (аңыз) айту - оқушыларды терең рухани-адамгершілік әңгіме үдерісіне тартудың тәсілі ретінде

Әңгіменің мақсаты

Оқиғаны баяндау өнері

Әңгімелеу техникасы

Әңгімелердің дереккөздері

Әңгімені таңдау

Әсерлі оқиғалар

Әңгіме – оқытудың диалогтік әдісі, мұнда мұғалім жете ойластырылған сұрақтар жүйесінің қойылуы жолымен оқушылардың жаңа материалды түсінуіне ықпал етеді немесе өткенді меңгеруін тексереді.

Әңгіменің мақсаты – бұрын меңгерген білімді көкейкесті ету, оқушылардың алдағы тұрған міндеттерді шешуі үшін оқу-танымдық іс-әрекетке олардың белсенді қатысуына зейінін, мүмкіндіктерін шоғырландыру, Әңгіме барысында оқушылардың жаңаны тануға дайындығы мен түсіну дәрежесі анықталады.

Адам ата-анадан туғанда есті болмайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды таниды дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді болады. Естілердің айтқан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті болады. АБАЙ

Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858-1931)«Оқытудың ең үздік тәсілі – әңгіме, ол мұғалімнің тәлімгерлік шеннен түсіп, оқушылармен тең дәрежеде ақиқат іздеушіге (оқудағы болса да) айналады. Әңгімелесуде басты мәселелер: Отан, адам бойындағы Руханилық пен Адамгершілік туралы ой толғау керек.

Сухомлинский В.А. (1918-1970)Көптеген сұрақтардың ішінде тағдыр шешетін біреуі болды –

және де ол Мұғалім Тұлғасымен байланысты. Алғашқы

ұжымдарды (педагогикалық және балалар) ұйымдастыра отырып

және өмірлерін мұқият зерттей келе ол әсіресе, құрамына

Мұғалімдер де, оқушылар да кіретін мектептік ұжымның

адамгершілік аспектілерін жан-жақты әрі мұқият зерттеді.

Мұғалімдер мен оқушылардың осындай бірлігі олардың қайсыбір өткір адамгершілік сипаты бар оқиғаны бірге бастан кешірген кезде пайда болды.

Балалардың психологиялық жас ерекшеліктерін есепке ала отырып, оқушылардың шығармашылық мүмкіндіктерін жүзеге асырудың үйлесімді жүйесі жұмыс істеді: ертегі құрастыру(6-8 жас), поэтикалық (8-9 жас) және прозалық (10-11 жас) миниатюралар, тапсырылған (12-14 жас) және біртума (15-17 жас) тақырыптарға шығармалар.

Ауқымы жағынан да, (көркем шығармашылыққа барлық мұғалімдер мен оқушылар атсалысты, жиынтығы 45 томдық ертегі жасалды, мыңнан асатыны – Сухомлинскийдің өзі жазғаны), ұзақтығы жағынан да (ұзақтығы 10 жылдан астам), нәтижесі жағынан да (көптеген ертегілер, Павлыш мектебінде жазылды, кез-келген антологияның сәні бала алады) педагогика бірде-бір мұндай іс-әрекет мысалын білген емес.

Сухомлинский В.А.Мудрая власть коллектива // Избранные педагогические сочинения: В 3-х т.Т.3.М.,1981, С. 207-208

Мұғалімдер мен балалардың мұндай бірлескен ертегі, өлеңдер, поэтикалық және прозалық миниатюралар жасауы мектептік ұжым бірлігінің эмоционалдық-эстетикалық беріктігін нықтай түсті.

Павлышта жасөспірімдер мен жоғары сынып оқушылары үшін өзінің мазмұнымен мұғалімдерді де, оқушыларды еліктіретін әртүрлі викториналар, олимпиадалар, кештер өткізілді.

Сухомлинскийдің таным Қуанышы мұғалімдер мен оқушылардың рухани өмірінің бірлігін қамтамасыз етті.

Сухомлинскийдің шығармашылық стилінің жалғамалы құрамдастары :

оқыту мен тәрбиелеуде ізденістік-зерттеушілік стимулдарын кеңінен қолдану;

оқушылардың алдынан ғылым әлемінің кең пердесін ашық қалдыру білігі және оларды осылармен шабыттандыру;

мұғалімнің өз пәніне жекелей құмарлығы;

оқушылардың түсінігіне және танымдық мүмкіндіктеріне лайықты проблем алар қоя білу білігі;

тәрбиеленушілердің танымдық және шығармашылық мүмкіндіктеріне қатысты оптимизм.

Педагог кітапханасында сабақ тақырыбын неғұрлым терең ашатындай, өзінің жеке сыйы ретінде оқушыларға әңгімелеп айта алатын әңгімелер, оқиғалар, аңыздар мен ертегілер түріндегі рухани-адамгершілік қазынаның жинақ сандықшасы болуы тиіс. Оқушылар осындай оқиғалар мен әңгімелерді тыңдағынды өте жақсы көреді. Олар газет, журналдардан оқылған, теледидардан көрген өмірдегі жағдайлар, оқиғалар болуы мүмкін. Оларда міндетті түрде өнегелілік, адамгершілік сабақтарының реңкі болуы тиіс.

ОҚИҒА АЙТУ ӨНЕРІ

Есте жоқ ерте заманнан бері оқиғалар ұрпақтан-ұрпаққа ақпарат берудің құралы қызметін атқарып келді.

Батылдық, адалдық және сенім сияқты құндылықтар сюжетке қоса өріліп және осылайша балалар үшін үлгі болу қызметін атқарды.

Отбасылық ортада оқиға айту бірден-бір басты алданыш болды және әңгімелеуші-үлкендер мен тыңдаушы-балалар арасында сүйіспеншілік пен бірлік атмосферасын құруға көмектесті.

Заманауи әңгімелеуші теледидар болып табылады, және де ондағы берілетін құндылықтар мен моральдық-адамгершілік критерийлерді біздің балалардың бойына сіңіру керек пе деген үлкен мәселе туындайды.

ӘҢГІМЕ ТАҢДАУ

Сәйкес келетін оқиғаны таңдауда біз оқушылардың жасына байланысты нені жақсы көретіндерін, нені ұнатпайтындарын есепке алуымыз керек.

Баланың ұл, қыз екеніне назар аудару керек. Ұлдарға көбінесе, шытырман оқиғалы әңгімелер мен фантастика сүйініш әкеледі. Екінші жағынан қыздар неғұрлым романтикаға үйір және жоғары эстетикалық қасиеттермен ерекшеленетін неғұрлым жайлы, мейірімді әңгімелерді таңдайды. Қыздарға сондай-ақ бақытты аяқталатын оқиғалар ұнайды.

Тағы бір нәрсеге мұғалім назар аударуы тиіс – бұл балалардың отбасылық жағдайы. Мысалы, өздерін қабыл алмаған немесе сүйкімсіз сезінетін нашар отбасынан шыққан балаларға бақытты отбасының өмірін және балалар өмірін салыстыруды көрсететін әңгімелер ауыр әсер қалдырады және жағымсыз реакция тудырады.

ӘҢГІМЕ ТАҢДАУ ҮШІН ЖӨН СІЛТЕУ ТІЗІМІ:

Әңгіме айтудың ұзақтығы тыңдаушының жасына байланысты болады. Мысалға, кіші жастағы оқушылар үлкен балалар сияқты ұзақ шоғырлана алмайды.

Әңгімені иллюстрациялап және осы сәтте оқытылатын құндылықтардың мәнін ерекше көрсетіп қою керек, сонда оны көп сөзбен түсіндіруге уақыт кетпейді.

Сондай-ақ әңгіме мұғалімнің көздеген мақсатына сай келуі тиіс.

Әңгіме дені сау баланы дамыту үшін құндылықтарды қабылдауға ықпал етіп қана қоймай, сонымен қатар шығармашылық қабілеттерге ынталандыруы тиіс.

ӘҢГІМЕЛЕРДІҢ ДЕРЕККӨЗДЕРІ

Фольклор, мифология, тарихи кітаптар, өмірлік жағдаяттар, әулиелердің, көрнекті адамдардың өмірін сипаттау, аңыздар, ертегілер, өлеңдер, мысқылдар, ұлы пайғамбарлардың ғибратнамалары және рухани кітаптар.

“Кәрі шешей” әңгімесі (сеттен табылған )

Күту залының шетінде шешей жылынып отыр. Қап-қара киінген. Егде тартқан. Бүкірейген. Жанында түйіншек жатыр. Онда тамақ жоқ тәрізді, болмаса шешей күні бойы оған қолын бір тигізер еді. Кеш батты. Адамдар ұйқыға жайғасуда, абыр-сабыр, ниеті жаман жүргіншілерден өзідерін қауіпсіздендіру үшін шабадандарын ыңғайластырып қоюда.

Ал шешей әлі қозғалмады. Ол ұйықтаған жоқ. Көздері ашық, бірақ айналасында болып жатқандарға құлықсыз., ішкі зарын қыспаққа алып отырғандай, кішкентай иықтар діріл қағады. Ол өзінің жасырын дұғасында әлдекімді шоқындырып отырғандай, саусақтары мен еріндерін әрең жыбырлатады. Вокзалдың мазасыз түні аяқталды. Ол таңертең де сол қалпында отырды, бұрынғыша үнсіз, жадау. Талтүсте оған жақын екі және үш жасар екі баласымен әйел келіп жайғасты. Сәбилердің бірі келіп, оның еденге дейін түскен қара пальтосына қолын тигізді. Шешей мойнын бұрып, бұл әлемді алғаш көріп тұрғандай таңырқай қарады. Бұл жанасу оны өмірге қайтарды, оның көздері нұрланып, күлімсірей қарады, ал қолдары үлбіреген шаштарды емірене сипады. Баласының мұрнын сүрпекші болған әйел шешейдің есікке қарап, әлденені күткендей қарауын байқап, сұрады: “Апа, сіз кімді күтіп отырсыз? Пойызыңыз нешеде? Сұрақ шешейді қатты састырды. “Қызым, менің пойызым жоқ!” Одан сайын бүкірейе түсті. “Апа, айтыңызшы, сізге не боды?! Тамақ ішкіңіз келе ме? Алыңыз!” Піскен картоп ұсынды. Оның тамағына жас тығылды... Кенет ол бойын жинап, вокзалдың осынау зор кеңістігіне қайғысын паш еткендей қуатты күш жарып шықты: “Құдайым! Кешіре гөр, оны! – деп ы

айтты кеп. Ол үнсіз қалдыда, шоқынып: Құдайым! Күнәһарды кешіре гөр” – деді.

Амалы құрып, енді жылауға да, сөйлеуге де әлі келмеді. “Балақандар, шешеймен болыңдар” – айқайлаған әйел кассаға бет алды. Қайырымды жандар! Көмектесіңдер! Маған билеткерек! Анау шешейді алып кетем, - залдың шетіндегі шешейді нұсқап, - Ол маған апа болады! Қазір пойызым келеді!” Әйел бір қолымен шешейді, екінші қолымен сумкасы мен балаларын ұстады. Оларға қарап, ақырын ғана дұға ғып, осы кездесу үшін Құдайға ризашылық білдірдім. Ғажап, Курган қаласындағы вокзалда өзім куә болған осы оқиғаны айтсам, адамның бірнеше минут ішінде…