Педагогикалық менеджмент туралы әлеуметтік педагогика мақаласы

Педагогикалық менеджменттің әлеуметтік педагогикалық менеджментпен байланысы, айырмашылығы, ерекшелігі

Жалпы басқару дегендi - шешiм қабылдауға бағытталған, белгiленген мақсатқа сәйкес басқару нысанын ұйымдастыру, қадағалау, реттеу, алынған шынайы ақпарат негiзiнде талдау жасап, нәтижесiнiң қорытындысын шығару әрекетi деп түсiндiруге болады. Басқару нысаны биологиялық, техникалық, әлеуметтiк жүйелер болуы мүмкiн. Әлеуметтiк жүйенiң бiрi ауыл, аудан, облыс, мемлекет көлемiн қамтитын бiлiм беру жүйесi деп бiлемiз.

Білім беру саласын басқару мәселелерін Ю.А.Конаржевский, Т.И.Шамова, В.П.Симонов, В.А. Сластенин және т.б. ресейлік, сонымен қатар, Н.Д.Хмель, А.А. Кирхмаер, Муканова С.Д., Мастобаев Ю.А., К.Д.Қарақұлов сияқты қазақстандық ғалымдар зерттеген.

Басқару туралы ғылым және өнер ретінде менеджмент табысты еңбек етіп отырған кез келген ұйым үшін аса маңызды. Білім беру саласы да бұдан шетте қала алмайды, себебі қазіргі нарықтық және бәсекелестік жағдайда басқару ісі жаңа ғылыми ережелер мен заңдылықтарға негізделуі тиіс. Ғылым мен білімнің қазіргі даму кезеңінде тұтас педагогикалық процесті басқару ісіне ғылыми негізделген сипат беруге деген ұмтылыс күшеюде. Шындығында, басқару тек техникалық және өндірістік процестерге ғана емес, сонымен қатар педагогика сияқты күрделі әлеуметтік жүйе үшін де қажет.

Сондықтан басқару теориясында педагогикалық менеджмент ерекше орын алады.

Практикалық іс әрекет ретіндегі педагогикалық басқару (менеджмент) – оқушылардың оқуы мен тәрбиесін басқару. Педагогикалық басқару теориясы –мемлекеттік және қоғамдық ұйымдар жүйесі, ұжымдар мен жеке адамдар жүзеге асыратын тәрбие мен оқыту процестерін басқару туралы білімдер. «Педагогикалық басқару» ұғымы «білім беруді басқару» ұғымынан кең. Себебі ол тәрбие мен оқытуды жүргізетін басқа мемлекеттік және қоғамдық құрылымдарда (жанұя, қоғамдық ұйым дар, біліктілікті арттыру жүйелерінде, т.б.) да қызмет етеді. Шындығында, педагогикалық басқарудың кез келген «адам-адам» жүйесінде орны бар. Бұл жағдайда педагогикалық мақсаттар басқарудың негізгі түріне – педагогикалық процесс субъектісінің іс -әрекетін басқаруға бағынады.

Педагогикалық басқарудың білім беру жүйесіндегі басты объектісі – өскелең ұрпақ болып табылады. Оларды оқыту мен тәрбиелеуді басқару не тікелей (мұғалімдер, тәрбиешілер арқылы), не жанама – мемлекеттік қоғамдық ұйымдар арқылы жүргізіледі.

«Қысқаша педагогикалық сөздік-анықтамалықта» педагогикалық менеджменттің мынадай басқарушылық аспектілері көрсетіледі: болжау, бағдарламалау, жоспарлау, ұйымдастыру, реттеу, бақылау, ынталандыру, түзету, педагогикалық процесті талдау.

К.В. Дрязгунов мынадай анықтаманы ұсынады: оқытудағы педагогикалық менеджмент – мұғалімнің оқыту процесін басқарудың нәтижелі жүйесін қалыптастыруға бағытталған мақсатты педагогикалық іс-әрекеті. Оның негізгі компонентері:

- мотивация құру;

- коммуникативтік байланыс орнату;

- меңгерілген білімді үнемі бақылау;

- кез келген педагогикалық жағдайда педагогикалық шешім қабылдау.Л.П. Крившенко педагогикалық менеджментті – оқыту процесінің нәтижелігін арттыруға бағытталған басқару ісінің принциптері, әдістері, ұйымдық формалары мен технологиялық тәсілдерінің кешені ретінде анықтайды. Оның бастапқы өзіндік ерекшелігі менеджер жұмысының пәніне, өніміне, еңбек құралы мен нәтижесіне байланысты. Менеджер еңбегінің пәні – басқарылушы субъектінің іс-әрекеті; еңбек өнімі – оқу-тәрбие процесі туралы ақпарат, еңбек құралы – тіл, яғни сөз және сөйлеу.

В.П.Симоновтың еңбектерінде педагогикалық менеджмент оқыту процесін нәтижелі басқарудың теориясы, әдістемесі және технологиясы ретінде сипатталады. Ғалым оқыту процесінің өзара байланысты үш үлкен құрылымын бөліп көрсетеді: оқу-тәрбие, оқу-танымдық және өздігінен білім алу процестері. Педагогикалық менеджмент философиялық, педагогикалық, әлеуметтік, психологиялық, экономикалық ұғымдар мен заңдылықтарға негізделеді.

Педагогикалық менеджменттің принциптері:

1. Адамды құрметпен және сенімділікпен қарау принципі:

- адамның жеке басын құрметтеу;

- тұлғаға таңдау еркіндігін беру;

- өзара сыйласымдық негізінде сенімділік білдіру;

- адамға шамадан тыс талап қоймау;

- адам мүмкіндіктерінің ашылуына, бастамашылдықтың дамуына жағдай жасау;

- әркімнің жетістіктерін, оқу орнындағы жеке үлесін көтермелеу.

2. Бірыңғай көзқарас принципі:

- әріптестермен «басқарушы және басқарылушы» емес, «адам және адам» қарым-қатынас жүйесін орнату;

- қызметкерлердің рухани әлемін, талпыныстарын түсіне білу;

- жұмыста өткізген уақыттың қуаныш пен қанағаттану сезімін әкелуіне барлық мүмкіндіктер жасау;

- әріптестермен бейресми жағдайларда кездесіп тұру.

3. Өзара әрекеттестік принципі:

- қызметкерлердің жеке сапаларын білу және ескеру;

- әріптестердің бастамашылдығын, құзыр еттілігін және жауапкершілігін бағалау;

- педагогикалық тұрғыдан тиімді кез келген бастамаға ұқыптылықпен қарау.

4. Әлеуметтік әділеттілік принципі:

- оқытушылар арасында оқу жүктемесін ғана емес, қоғамдық жұмыстарды да теңдей бөліп тарату;

- әкімшілік қызметі туралы ұжымға жүйелі түрде ақпарат беріп тұру;

- педагог еңбегінің жетістіктері мен оны қоғамның қабылдауы арасында сәйкестік орнату.

5. Тұлғаға бағыттылық принципі:

- әрбір оқушының жұмыс жүйесін терең зерттеу;

- жүйелі түрде сабақтарға қатысу және педагогикалық талдаудың сапасын арттыру;

- әрбір оқытушыға шығармашылық деңгейде жұмыс жасауға мүмкіндік жасау;

- оқытушыларды өздеріне деген кәсіби сенімділігін арттыру;

- педагогтардың кәсіби шеберлік деңгейін біртіндеп көтеру;

- педагогикалық ұжым мүшелерінің өткінші эмоциялық жағдайларын ескеру және түзету;

- әрбір оқытушыға жеке мақсаттар мен міндеттер белгілеу.

6. Оқытушылық қызметті жетілдіру принципі:

- Оқытушылардың біліктілігін арттыру ісін үнемі қадағалау;