Прозаға қосқан сүбелі үлес туралы эссе

3. Шерхан Мұртаза – «Интернат наны» әңгімесі жайлы эссе.

Әлімжанова Әнел

Прозаға қосылған сүбелі үлес

(Ш.Мұртазаның «Интернат наны» әңгімесінің желісі бойынша эссе)

Шерхан Мұртазаның “Интернат наны” атты әңгімесі - қазақ прозасының жауһары. Әңгімеден алған әсерім ерекше. Әңгімеде соғыс жылдарынан кейінгі интернат өмірі суреттеледі. Басты кейіпкер – интернаттағы оқушылар және Әлтай. Әлтай – басы дәу, үрпек шаш, мойны қылдырықтай, шүңірек көз, томпақ ауыз, нанға тоймайтын қара бала болып суреттелген. Ол өте қомағай бала. Бірақ осы образ арқылы жазушы сол кезде күн кешкен күллі қазақ балаларының образын беріп тұрғандай әсер қалдырады. Әрине соғыстан кейінгі өмір аса жеңіл бола қойған жоқ. Тіпті қара нан алу үшін халық сағаттап кезекте тұрды. Қара нанның дәмін тату ол кезде асқақ арманмен пара-пар еді. Осындай қиындықты интернатта оқыған қазақтың қара домалақтары да көрді, бала жүректері осындай тауқыметке шыдап бақты. Өмір атты асау теңіздің толқындары оларды осында әкеп тастады. Олар соны қайыспай көтере білді. Бойларындағы намыс бұл қиындыққа төздірді, соған көндірді. Ақыр соңында олар мұның бәрін жеңіп шықты.

Интернат балалары көбіне аш құрсақ жүреді. Ауылдан апалары тамақ беріп жіберсе мәз болып, бір жасап қалатындары бар. Бірақ, ол тамақ өңештерінен өте қоймады. Әсіресе, осының бәрін бауырларының аузынан жырып беріп жібергеннін ойласа, тамақтарынан ас өтпек тұрмақ, күндіз күлкі, түнде ұйқыдан айырылды. Шығарманың бас жағында Әлтайды тығылып нан жейтін қомағай, сол жеген нанды достарымен бөліспейтін қызғаншақ, сараң деп ойлайсың. Ойлап отырып, ызаң келетіні тағы бар. Алайда, оқырманның есінде болар, Әлтайды нан жеп жатып ұсталып қалып, кейін чемоданына жасырған құрт, талқан, нанды достарына үлестіріп береді. Осы кезде Әлтайды еріксіз жақсы көріп кетесің. Бұл жазуышының аса үлкен шеберлігі, қара сөздің құдіреті. Кейіпкерін басында жағымсыз қылып суреттеп отырып, ақырында оны жағымды кейіпкерге айналдырып жіберді. Міне, сөздің киесі. Осы арқылы сол кездегі балалардың бауырмал, жанашыр, ақкөңіл екенін аңғару қиын емес. Автор олардың түсіне де қара нан кіретінін асқан тапқырлықпен жеткізе білді. Бөлме ортасында шырша тұр…