Психологиялық зерттеулердің тарихи ерекшеліктері

ОӘЖ 159.9

ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ҒАСЫРЛЫҚ ҚҰБЫЛЫСТАРДЫҢ АЙНАСЫ

Әшен Б.М., магистр-оқытушы

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық университеті

«Психология» кафедрасы

Резюме

Основная теоретическая задача психологии - изучение качественных особенностей развития и проявления психических процессов, изучение состояний и свойств как рефлексивной функции мозга, изучение характера и особенностей формирования психических особенностей. Человек, которого исследователи называют «мыслящей материей, осуществляет свою эволюцию». Посредством этих процессов человек получает и обрабатывает информацию об окружающем мире, участвует в формировании и преобразовании теоретических и практических знаний.

Summary

The main theoretical task of psychology is the study of the qualitative features of the development and manifestation of mental processes, the study of states and properties as a reflexive function of the brain, the study of the nature and characteristics of the formation of mental characteristics. Man, whom researchers call "thinking matter, carries out his evolution." Through these processes, a person receives and processes information about the world around him, participates in the formation and transformation of theoretical and practical knowledge.

ХХ ғасырда психологиялық зерттеулер ғасырлық құбылыстардың айнасынан бөлініп, өзіндік ерекшелігінене айырылды. XIX ғасыр психология ғылыми танымның жеке эксперименттік аймағына айналды. Психология алдымен субъективті құбылыстарды, яғни адамдар мен жануарлардың психикасын зерттеген. Өзге де өзгерістер адамдар арасындағы қатынасты реттеп, олардың іс-әрекетін басқарды. Психология сонымен қатар адамдардың қарым-қатынасын, мінез-құлқын, олардың қарым-қатынасы мен психикалық құбылыстарға тәуелді екенін зерттеулер арқылы жетілдірген.

Психология ғылымның негізгі міндеттерінің бірі - психикалық белсенділіктің даму заңдылықтарын зерттеу (жан құбылысын түсіну; білім алуға ұмтылысты қалыптастыру; басқа салалармен психологияның байланысы; ғылыми шығармашылық пен ғылыми байланысты ерекшеліктерін тану.

Психология - психикалық құбылыстардың пайда болуы, дамуы мен қалыптасу заңдылықтарын зерттейтін ғылымның бірі. Бұл дамудың қазіргі кезеңіндегі психология ғылымдарының күрделі және жүйеленген жүйесі. Психология басқа да жеке салалармен тығыз байланысты. Зерттеу нысаны – адам болып табылады. Психика - бұл объективті әлемнің субъективті бейнесі және мінез-құлықты зерттеуші тұрғыда қарастырылады.

Адамзат білімінің жеке саласы ретінде кез келген ғылымның өзіндік арнайы пәні бар. Жалпы психология пәні - психика. Психология ғылым ретінде психиканың әр түрлі құбылыстарын зерттеумен және түсіндірумен ғана емес, сонымен қатар олардың мәнін жалпылама талдаумен және ашумен белгілі, соның негізінде себептері өйткені психологиялық құбылыс нақтыланады және процестерді болжауға болады, белгілі бір заңдылықтарды анықтаумен айналысады.

Психикалық өзгерістер - бұл бізді қоршап тұрған сыртқы әлемнің заттары мен мидағы әр түрлі бейнелері (мысалы, педагог барлық білім алушыларға бірдей сабақ береді, ал оны ір қайсысы өз бетінше қабылдайды, яғни оны басқаша түсінеді). Бұл өзгеріс кейбір сыртқы әсерлерден көрініс табады. Психиканың маңыздылығы нақты, бізден тәуелсіз және бізден тыс өзгерістерге ие болады. Бұл бейнелер әр адамға, өткен өміртағылымына, қызығушылығына, дүниетаным процесіне және т.б. ерекшеліктеріне байланысты. Олар (сезіну, елес-қиял, ой-толғау, түйсік, тілдік қатынас, қабілеттер, қызығушылық, мінез-құлық, әдеттер т.б.)

Психикалық құбылыстар біздің бойымыздан немесе өзгелерден көрінеді. Психология ғылымы бұл мәселені ғылыми тұрғыда ұсынумен, өзіндік заңдылықтарды анықтаумен айналысады.

Психологияның алғашқы орны Ежелгі Грецияда болды. «Психология» термині екі грек сөзінен тұрады: психика (жан), логос (сөз, ілім); Бұл «жан туралы үйрету» дегенді білдіреді. «Психология» термині алғаш 16 ғасырда пайда болды. Ол бастапқы және арнайы эмоционалдық құбылыстарды зерттеді. Бұл құбылыстарды әркім өзін-өзі бақылаудың көмегімен көре алады. XVII-XIX ғасырларда психиканы зерттеу өрісі өсті.

Жоғарыда аталған заңдылықтар адам миында объективті әлемнің бейнесін ашады, осыған байланысты оның әрекеті қалай реттеледі, психикалық белсенділік қалай дамиды және адамның психикалық қасиеттері қалай қалыптасады. Психика объективті шындықтың көрінісі болып табылады, сонымен психикалық заңдылықтарды зерттеу, ең алдымен, психикалық құбылыстардың адам өмірі мен қызметінің объективті жағдайларына тәуелді екенін нақтылайды. Соңғы онжылдықта психологиялық зерттеулер көлемі едәуір кеңейді, жаңа ғылыми бағыттар мен зерттеулер іске асырылды. Психология ғылымының концептуалды аппараты өзгеруде, жаңа болжамдар мен ұғымдар үнемі пайда болуда, психология жаңа эмпирикалық мәліметтермен толықтырылады.

Психология ғылымының тұжырымдамасы - психологиялық зерттеулер жүргізу. Бұл зерттеулерді жүргізу психологияның барлық стратегиялық бағыттарында әсіресе теориялық психология, қолданбалы психология және практикалық психология кеңінен іске асырылады. Кезінде психологияны зерттеу кезеңдерін жеке тұлға психикасының заңдылықтарын тануды ұйғарған болатын. ХХ ғасырдың басында білім беру психологиясының жанашыры Максим Григорьевич Рубинштейн «психологияның мақсаты - адам жанының объективті білімі» деп түсіндірген болатын.

Психология ғылымындағы қолданбалы мәліметтерінің мазмұны көпшіліктің қолдауымен білім беру мекемелерінде кең психологиялық қызметті жандандыру ықпалына әкеліп соқтырады. Қазіргі таңда осындай іс-шаралар дайындық және даму кезеңдерінен өтілудеғ сонымен қатарғылым мен оның жетістіктерін үдерісте қолдану арасындағы байланыс болып саналады.