Орта ғасыр қалалары туралы мақала, Қазақстан тарихы, 6 сынып

Орта ғасыр қалалары

Жатканбаева Гульмира Орынбасаровна

Орта ғасыр – адамзат тарихындағы ерекше кезең. Бұл дәуірде қалалар дамып, саяси, экономикалық және мәдени орталықтарға айналды. Қазақстан аумағындағы орта ғасыр қалалары – халқымыздың бай тарихының, өркениетінің және рухани өмірінің көрінісі.

Қалалардың пайда болуы мен дамуы

Орта ғасырларда Қазақстан жері Ұлы Жібек жолының бойында орналасқандықтан, көптеген қалалар осы сауда жолының бойында бой көтерді. Бұл қалаларда саудагерлер, қолөнершілер, дін өкілдері, ғалымдар мен қарапайым халық өмір сүрді. Қалаларда базарлар, мешіттер, медреселер, моншалар мен қорғандар салынды. Олар тек экономикалық емес, сонымен қатар білім мен мәдениеттің орталығы болды.

Негізгі ортағасырлық қалалар

Отырар – Қазақстандағы ең ірі әрі әйгілі қалалардың бірі. Ол Сырдария өзенінің бойында орналасып, VIII–XIII ғасырларда үлкен саяси, экономикалық және мәдени орталық болды. Бұл қалада ұлы ойшыл Әбу Насыр әл-Фараби дүниеге келді.

Сауран – Түркістан маңындағы қорғанды қала. Ол орта ғасырда мықты бекінісімен, дамыған инфрақұрылымымен ерекшеленді. Қалада су құбырлары мен қорғаныс қабырғалары болған.

Тараз – Батыс Түрік қағанаты және Қарахан мемлекеті кезінде маңызды қала болған. Мұнда қолөнер мен сауда жақсы дамыды. Тараз – ислам дінінің таралуында да маңызды рөл атқарды.

Түркістан – Қожа Ахмет Ясауидің есімімен тығыз байланысты. Ол сопылық ілімнің орталығы болып, кейін Қазақ хандығының астанасына айналды.

Сарайшық – XIII–XVI ғасырларда Алтын Орда мен Ноғай Ордасының астанасы болған. Қала Жайық өзенінің бойында орналасқан. Мұнда хандар жерленіп, қала маңызды саяси орталыққа айналды.

Қалалардың құрылымы

Орта ғасыр қалалары әдетте үш бөліктен тұрған:

1.Цитадель – билеушінің сарайы мен әкімшілік ғимараттары орналасқан бөлік.

2.Шахристан – тұрғындардың үйлері, базарлар, мешіттер мен медреселер болған орталық бөлік.

3.Рабад – қала сыртындағы саудагерлер мен қолөнершілер қоныстанған аумақ.

Қорытынды

Орта ғасыр қалалары – Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасының асыл қазынасы. Олар арқылы біз ата-бабаларымыздың өмір салтын, дүниетанымын және өркениетін танимыз. Бүгінде бұл қалалардың орны археологиялық қазба жұмыстары арқылы зерттеліп, тарихымызды тереңірек білуге жол ашып отыр. Ортағасырлық қалалар – тек өткеннің куәсі ғана емес, сонымен қатар ұлттық мақтанышымыз.