Қаз құсының пайдасы туралы 4 сынып ғылыми жұмыс

Пікір

4а сынып оқушысы Керей Мұстаһим Ерболатұлы

Бұл жұмысында қаздың түрлері және оның пайдасы,оның мекен ететін ортасын анықтау мақсатында осы тақырыпты таңдап алдық.

Біздің еліміздегі құстардың түрлері,оларды қорғау,көбейту тәсілдері туралы деректер жинады. Керей Мұстаһим қаз құсының түрлері және пайдасын анықтауда еңбектеніп жүр.

Оқушының зерттеу жұмысына әлі де болса,құстардың кейбір сирек кездесетін түрлерін зерттеуге көптеген ізденістер қажет.Керей Мұстаһимның зерттеп жүрген тақырыбының мазмұны мен маңыздылығы жоғары деңгейде деп айта аламын.Алдағы уақытта оқушының шығармашылық жұмысына табыс тілеймін.Биік белестерден көріне беретініне сенімім мол.

Ғылыми жетекші: А.Мусина

І санатты бастауыш сынып мұғалімі

Мазмұны

І.Кіріспе. 1-2 бет

ІІ.Негізгі бөлімі. 3-8 бет

1.Қаз және оның түрлері 3-7 бет

2.Қаз құсының пайдасы және оны бағып күту тәсілдері

3-8 бет

3.Қаздарды көбейтудің технологиясы

9-10 бет

ІІІ.Қорытынды. 11-бет

ІV.Пайдаланған әдебиеттер. 12-бет

Аннотация

Зерттеудің мақсаты: Біздің еліміздегі қаз құсының түрлерін іздестіру.

Гипотеза: Қаз құсының шипалық қасиетін анықтап,адам денсаулығын емдеуге пайдалану.

Зерттеу кезеңі:Қаз құсын зерттеп,оны бағып күтудің маңыздылығын анықтау.

Зерттеу нәтижесі мен қорытындысы:

Зерттеу нәтижесінде еліміздегі қаз құсының сирек кездесетін түрлерін іздестіріп тауып,олардың пайдасын анықтау іздестірілді.

Қорытындыларын практикалық қолданудың салалары:

Қаз құсының майының түрлі ауруларға пайдалылығы және оның мамығы мен қауырсынын пайдасын білуге толық негіз бар.

Кіріспе:

Зерттеуге алынып отырған тақырыбымның мақсаты- қаз және оның түрлері,пайдасы,мекен ететін ортасын, бағып күту тәсілдерін анықтауға негізделген.

Зерттеу барысында табиғат аясына топ серуенге шығып,қаз құсының адам ағзасында кездесетін ауруларға ем болатынын анықтадым.

Бұл зерттеу жұмысымның маңыздылығы қаз құсының пайдасы және оның өнімдерін тағамдық тұтынуымызда құнды болып саналатынын анықтау.

Бұл зерттеу жұмысыммен 2013 жылдан бастап жұмыстанып келемін.

«Қаз шөлде жүрсе де, көзі көлде болар»деп айтқандай қаз құсы суда да,құрлықта да өмір сүре алады. Қаздар (Anserinae) — қаздар отрядына жататын құстардың тұқымдас тармағының бірі. Қаздардың мойын омыртқасының саны 21-ден аспайды Оның мойны ұзын, суда жақсы жүзеді, қос мекендi, еттi, жабайы және үй құсы.

Қаз – үйрек тұқымдасына жататын құс. Қаздың жабайы және асыранды түрі бар.Қаздың жабайы түрлерінің салмағы 2 – 6 кг, дене тұрқы 60 – 100 см. Құрлықты не тайыз суды мекендейді. Суда жақсы жүзеді, сүңгиді. Балапан басатын кезде жұбымен жүреді, ұясын құрлыққа (шөптен, қынадан, мамықтан) салады. Әр ұяда 5 – 8 жұмыртқа болады, оны мекиені басады. Асыранды қаз жабайы сұр қаздан тараған. Асыранды қаздың түсі, ірілігі әр түрлі, мамығы көп болады, бұл оны суықтан сақтайды. Балапан қаз 265 – 350 күндігінде жұмыртқалай бастайды. Тұқымына, күтіп бағуына, ауа райына қарай 4 – 8 ай жұмыртқа салады. Қазды 5 – 6, кейде 8 жыл қолда ұстауға болады. 3 – 4 мекиенге 1 кежек қосады. Қазды әдетте 6 айлығында етке сояды. Қаз етінде 16% белок, 35% май болады. Қаз майы – үсікті емдеуде шипалы зат. Қаздың мамығы, қауырсыны өте пайдалы

Мойны ұзын,салмағы ірі,тұмсығы жалпақ,мықты,аяғы қысқа,қауырсыны қалың құс.Ол суда 40 метр тереңге сүңгиді,суыққа төзімді,маңғазданып,кербез теңселіп жүреді.Жеміс жапырағымен қоректенеді. Ұясын үй маңына, таяз су бетіне салады. 5-20 жұмыртқамен қоректенеді. 5-20 жұмыртқаны 20-40 күнде басып шығарады. Кейбірі 80 жасқа дейін өмір сүреді. Балапаны – мамыр.

Олардың барлық түрлері 40-тан асады, ал біздегі түрлері — 11. Бұлардың ішіндегі көп кездесетіні: — сұр қаз. Сонымен қатар бір жерде болып, бір жерде болмайтын түрлері: құртұмсық қаз, сұрала қаз, қазанқақтар (казаркалар). Қаздардың жиі кездесетін түрлері:

Сұрала қаз (Anser fabalis) — Америкада болады; бұған сұрала қаз, шолақтұмсық қаздар жатады.

Австралия қазы (Cereopsinae) — денесінің ұзындығы 90 см, қанаты — 55 см ірі құс, Австралияда (Тасманияда, Австралияның оңтүстігінде, Викторияда) тіршілік етеді; балапанын 30 күн басып шығарады. Австралия қазы тек шөппен қоректенеді.

Тепкішекті қаздар (Ріесtopterinae) — көбінесе Африка мен Мадагаскарда кездеседі, бұлардың түрлері —16. Басқа жерге көндікпейді, қолға үйренгенімен көбейе алмайды.

Ақ қаз (Chen hyperboreus) — денесінің ұзындығы 86 см, қанаттары — 160 см. Ересектерінің түсі — ақ, жастарынікі — шұбар болады; кездесетін жерлері — Американың солтүстік-батысы мен шығысы; бұрынғы КСРО-да — Чаун түбегінен бастап Беринг бұғазына дейінгі жерлер. Ақ қаз көктемде өсімдік тамырымен, жазда шөппен, ал күзде тундрадағы өсетін түрліше жидектермен коректенеді; сонымен қатар тұщы сулар мен теңіздегі түрліше майда жәндіктерді жейді. Қолға тез үйренеді.

Нил қазы (Chenalopex aegypticus) — көбінесе Африканың, кейде Еуропаның оңтүстігінде тіршілік етеді;

Тауық қаз (Cereopsis novaehollandiae) — денесінің ұзындығы 90 см, қанаты — 55 см, еті дәмді;

Сұрала қаз (Anser anser) — бұл осы кездегі асыранды қаздардың ататегі. Мұның арқа жағы сұр-қоңырқай, ал бауыры сарғыш-сұр түсте болады. Денесінің ұзындығы 98 см, екі қанаты—170 см. Сұрала қаз құрлықта қоректеніп, сонда тіршілік етеді деуге болады. Олар өсімдіктердің бүршіктерін, жапырақтарын, тұқымдарын жейді, Сұрала қаздың жастары 5—6, ал егделері 14-ке дейін жұмыртқа тауып, балапанын 28 күн басып шығарады. Жастарының еті өте дәмді, мамығы асыранды қаздікінен де құнды болады

Шиқылдақ қаз (Anser erythropus) – қазтектестер (тақтатұмсықтылар) отряды үйрек тұқымдасының қаз туысына жататын дене тұрқы ең кіші жыл құсы болып саналады.Оның ересегінің салмағы 2,5 кг-нан аспайды. Сыртқы тұрпаты қазға ұқсас болып келеді. Ол өз атауына сәйкес шығаратын шиқылдаған дыбысы арқылы басқа қаздардан ерекшеленеді. Шиқылдақ қазды көзінің айналасындағы жарқын сары дөңгелек сызықтан ажыратуға болады. Тұмсығы қысқа, кішкентай, үш қырлы, ақшыл қызғылт. Жоғары маңдайына байланысты, басы дөңгелек көрінеді. Маңдайындағы ақ дақ ұзарып көзіне дейін, кейде төбесіне дейін жетеді. Басы мен мойны төсіне қарағанда қошқылдау. Аяғы сары, қызғылт сары. Жас қаздарда тырнақтары қара болып, басында ақ дағы болмайды. Денесінің ұзындығы 53-66 см, салмағы 1,3-2,3 кг.Қазақстанда шиқылдақ қаз көктемгі және күзгі қоныс аудару кезінде Еділ-Жайық су айрығының солтүстік өңіріндегі өзен жағалауларынан бастап Семей, Қарағанды және Түркістан қалаларына дейінгі сулы алқаптарды ғана аялдап өтеді.Елімізде 30 жыл бұрын шиқылдақ қазды аулауға рұқсат берілсе, бүгінгі таңда бұл құс Халықаралық Табиғатты Қорғау Одағының Қызыл кітабына және Қазақстанның Қызыл Кітабына (2010) тіркелген әрі қатаң қорғауды талап ете

Сарыала қаз – Қазақстанда кездесетін үйрек пен қаздаң ортасындағы сарыала қаздар туысындағы екі түрдің бірі.Бұл – ірі (салмағы 950-1400г) ақ құс, мойны мен басы қара түсті, қанаттарының ұшы қара және кеудесінде сары таңғышы бар.Аталығы аналығынан ірілеу және тұмсығының түбінде қызыл бұдыры бар.Басқа үйректермен салыстырғанда жерде еркін жүреді және жүгіреді, ал ұшқанда қаз сияқты қанаттарын жай ырғақтап қағады.Дауысы – қатаңдау «га-га-га».

Қазақстанның барлық жазықты су қоймаларын қоныстайды.Ұяларын көбіне інде, ескі қораларда, үйілген тас арасында ашық ұясы өте сирек кездеседі.8-10 ақшыл сұр жұмыртқасын аналығы басып шығарады.Қорек іздеуге кеткенде жұмыртқасын кеудесі мен құрсағынан жұлынған қауырсындармен жауып кетеді, кейбір елдерде осыдан жылы киімдер жасайды.Балапандары суға түссе ерекше «балалар бағына» топтанады, маңында бірнеше ересек құс болады.Түлеу кезінде сарыала қаз бірнеше мыңдаған үлкен топтар құрайды және осы қауырсын қанаттарынан айырылған үйректерге қауіп төнсе, суға сүңгіп кетеді.Ерте ұшып келеді:Оңтүстік Қазақстанда ақпанның ортасында сарыала қаз үйірін кездестіруге болады, қазанда ұшып кетеді.Шамалы тобы Сырдария өзенінде қыстайды.

Қоқиқаз немесе қызылқаз – өте әдемі және ерекше құс:биіктігі адам бойындай «1,5метр даралары белгілі», бірақ салмағы небары 4 кг , ұзын мойны мен ұзын аяқтары болады.Қауырсындары қызғылт түсті , ал қанатын жайғанда, қанатының қара ұштары мен оның қызыл жабындары көрінеді.Ұшып бара жатқан құс лапылдап жанып бара жатқандай, сондықтан латынша «flamma» яғни «от» деген атқа…